کشف اتفاقی یک سند چهار هزار ساله

به گزارش جام کوردی، در سال ۱۳۴۵ در شمال شهر سرپل‌ذهاب، سنگ مرز یا سنگ‌نوشته‌ای به قدمت چهار هزار سال، توسط یک کشاورز از دل خاک کشف شد. این سنگ مرز یا «کودورو» درباره واگذاری اراضی کشاورزی توسط یکی از کارگزاران حکومتی زمان کاسی‌ها به نام «مردوک آپال ایدین» به فردی دیگر به نام «بوراساخ» است.

این سنگ مرز که با خط میخی بابلی نوشته شده، نوعی سند برای تعیین مرز میان اراضی کشاورزی یا دیگر موارد بوده است.

کودوروها معمولاً در دو نسخه تهیه می‌شدند؛ یک نسخه به دارنده زمین داده می‌شد تا در میان اراضی نصب شود و نسخه دیگر در معبد نگهداری می‌گردید.این کودورو یکی از مهم‌ترین اسناد کشف‌شده از دوران کاسی‌هاست؛ دورانی که تحت حکمرانی بابلی قرار داشت و ارتباط بابل با منطقه فعلی سرپل‌ذهاب و غرب استان کرمانشاه را به‌روشنی مشخص و ثابت می‌کند.

پیوند شوش، بابل و سرپل‌ذهاب

با توجه به کشف چند کودوروی دیگر در شوش، که در حفاری‌های هیئت علمی فرانسوی در زمان «دمرگان» روی داد و مشخص شد آن‌ها نیز به امضای مردوک آپال ایدین هستند، این نتیجه به دست آمد که در آن زمان، قلمرو حکمرانی بابل از شوش تا کرمانشاه امروزی گسترده بوده است.

در ترجمه این کودورو که به وسیله «پرشل» در جلد ششم کتاب مطالعات هیئت علمی فرانسوی در شوش منتشر شده، و با مطالعه تطبیقی کتیبه سرپل‌ذهاب، پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که مفاد بخشی از این کتیبه با کتیبه مردوک آپال ایدین کشف‌شده در شوش ارتباط نزدیکی دارد.

بر این اساس، احتمال داده می‌شود که در هزاره اول پیش از میلاد، هنگام حمله و جنگ عیلامی‌ها با بابلی‌ها، کودوروی مردوک آپال ایدین مکشوفه در شوش ـ که ممکن است نسخه دوم کتیبه سرپل‌ذهاب باشد ـ به‌وسیله فاتحان عیلامی از معبدی برداشته و مانند دیگر غنایم جنگی به شوش منتقل شده باشد.

کودورو و پیوند کاسی‌ها با زاگرس

از نکات جالب توجه، محل کشف این سنگ‌نوشته است که با نواحی لولوبی تطبیق دارد. وجود این سنگ در این منطقه، دلبستگی پادشاهان کاسی بابل را تا سده دوازدهم پیش از میلاد به میهن اصلی خود، یعنی کوهستان‌های زاگرس و نواحی کرمانشاه و لرستان، به‌روشنی نشان می‌دهد.

یک باستان‌شناس: کودورو سرپل‌ذهاب منحصر به‌فرد است

دکتر حجت صیدی، باستان‌شناس، در این خصوص به جام کوردی گفت: کودوروی مردوک آپال ایدین که در سرپل‌ذهاب کشف شده، از منحصر‌به‌فردترین یافته‌های تاریخی است و ارزش و اهمیت تاریخی بسیار بالایی دارد؛ چرا که این سنگ مرز، ارتباط بابل با این ناحیه را به‌طور روشن نشان می‌دهد.

ویژگی‌های ظاهری سنگ‌نوشته

بررسی شکل ظاهری این کودورو نشان می‌دهد که سنگ‌نوشته مزبور نامنظم، چهارپهلو و قسمت بالای آن از پایین باریک‌تر است. جنس آن آهکی و از سنگ‌های رودخانه‌ای یا آب‌شست انتخاب شده است. ابعاد آن ۶۰ در ۳۶ سانتی‌متر است.

سطوح ناهموار سنگ اندکی صاف شده تا برای حک و نقر نقوش و کتیبه آماده شود. این سنگ‌نوشته، همانند دیگر کتیبه‌های مشابه کشف‌شده در شوش و بین‌النهرین، از سه بخش متمایز تشکیل شده است.

از موزه ملی تا نمایش در طاق‌بستان

سنگ‌نوشته مردوک آپال ایدین هم‌اکنون در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود. این کودورو در سال ۱۴۰۳ به مدت یک هفته به کرمانشاه منتقل شد و از ۲۷ مهر تا ۴ آبان ۱۴۰۳ در موزه سنگ طاق‌بستان به نمایش عمومی درآمد.

سرپل‌ذهاب؛ شهری با چند سند کهن

سرپل‌ذهاب که بسیاری از مورخان آن را یکی از شهرهای باستانی جهان می‌دانند، علاوه بر کودوروی مردوک آپال ایدین، دو سنگ‌نگاره دیگر با نام‌های «کتیبه آنوبانی‌نی» و «کتیبه نارام‌سین» را نیز بر دامنه کوه پاتیر در خود جای داده است؛ آثاری که هر یک سندی روشن بر قدمت کهن و جایگاه تاریخی این شهر به‌شمار می‌روند.

رضا جمشیدی
۱۴۰۴/۱۰۵