دکتر خانی، پژوهشگر حوزه حقوق بینالملل، با اشاره به آنچه «جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران» خواند، تأکید کرد: جنگ بدترین رخداد برای بشریت است و در این میان، تجاوز بهعنوان مخربترین نوع جنگ، نقض آشکار اصول انسانی و حقوق بینالملل محسوب میشود؛ در مقابل، دفاع مشروع، اقدامی شرافتمندانه و ضروری است.
دکتر خانی در گفتوگو با جام کوردی، با اشاره به پیامدهای انسانی و حقوقی جنگ، اظهار داشت: بدترین اتفاقی که برای نوع بشر، فارغ از دین، مذهب یا قومیت ممکن است رخ دهد، جنگ است و در میان انواع جنگها، تجاوز جایگاهی بهمراتب مخربتر دارد.
وی افزود: در چنین شرایطی، دفاع در برابر تجاوز نهتنها یک حق، بلکه اقدامی مقدس و شرافتمندانه تلقی میشود.
این پژوهشگر حوزه حقوق بینالملل در ادامه به بررسی ابعاد حقوقی حملات هوایی و پیامدهای آن پرداخت و تصریح کرد: حقوق بینالملل بشردوستانه که مبتنی بر کنوانسیونهای ژنو و پروتکلهای الحاقی است، با هدف کاهش خشونت در مخاصمات مسلحانه شکل گرفته و چهار اصل بنیادین شامل اصل تفکیک، تناسب، ضرورت نظامی و احتیاط را مورد تأکید قرار میدهد.
به گفته وی، در میان این اصول، «اصل تفکیک یا تمایز» از اهمیت ویژهای برخوردار است.
وی توضیح داد: بر اساس این اصل، طرفهای درگیر در جنگ موظف هستند میان اهداف نظامی و غیرنظامی تمایز قائل شوند و از حمله به غیرنظامیان خودداری کنند. دکتر خانی افزود: حقوق بشردوستانه در واقع چارچوبی است که حتی در شرایط جنگ نیز باید رعایت شود و مهمترین رکن آن، حفظ جان و امنیت افراد غیرنظامی است.
این کارشناس حقوقی با اشاره به آنچه «جنگ رمضان» نامید، خاطرنشان کرد: در این جنگ، موارد متعددی از نقض اصول حقوق بینالملل مشاهده شده است که هر یک میتواند بهصورت مستقل در مراجع بینالمللی مورد بررسی و پیگرد قرار گیرد. وی تأکید کرد: لازم است این موارد بهطور دقیق مستندسازی و از مسیرهای حقوقی پیگیری شوند.
دکتر خانی با اشاره به حملات صورتگرفته علیه اماکن غیرنظامی گفت: بر اساس کنوانسیونهای بینالمللی، گروههای خاصی از جمله کادر درمان، بیماران، زنان باردار، خودروهای امدادی و مراکز درمانی باید از هرگونه حمله مصون باشند. با این حال، گزارشها نشان میدهد که در برخی مناطق از جمله استان کردستان، این اصول بهطور جدی نقض شده است.
وی در ادامه با بیان مثالی اظهار داشت: برای نمونه، در حالی که در تهران یک ساختمان مسکونی از میان صدها واحد هدف قرار میگیرد، در استان کردستان شاهد حملاتی هستیم که به تخریب گسترده زیرساختهای غیرنظامی از جمله ۱۲۰ مدرسه و چندین مرکز درمانی منجر شده است. این مسئله نشاندهنده عدم رعایت اصل تفکیک و تناسب در عملیات نظامی است.
این پژوهشگر همچنین به موضوع جنایات جنگی اشاره کرد و گفت: نباید تصور کرد که تنها یک حادثه خاص، مانند واقعه میناب، مصداق جنایت جنگی است؛ بلکه بسیاری از موارد دیگر نیز که کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، میتوانند در چارچوب حقوق بینالملل بهعنوان جنایت جنگی بررسی شوند.
وی افزود: ایجاد رعب و وحشت در میان غیرنظامیان، هدف قرار دادن مراکز عمومی و عدم رعایت اصول انسانی، میتواند مصداق «جنایت علیه بشریت» باشد و این موضوع نیازمند رسیدگی جدی از سوی نهادهای بینالمللی است.
دکتر خانی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش جامعه بینالمللی و سازمانهای حقوق بشری اشاره کرد و گفت: انتظار میرود این نهادها با جدیت بیشتری به بررسی و پیگیری این موارد بپردازند و از حقوق قربانیان دفاع کنند.
وی همچنین از شکلگیری پویشهای بینالمللی برای رساندن صدای آسیبدیدگان این جنگ خبر داد و افزود: این پویشها با هدف جلب توجه افکار عمومی جهانی و مستندسازی جنایات صورتگرفته ایجاد شدهاند.
در همین راستا، مراسمی با حضور کادر درمان، بیماران و اصحاب رسانه در استان کردستان برگزار شده است که در آن، ایثارگران حوزه سلامت به روایت تجربیات خود از دوران جنگ پرداختهاند. دکتر خانی با اشاره به این مراسم گفت: این روایتها میتواند نقش مهمی در آگاهیبخشی به جامعه جهانی و ثبت واقعیتهای جنگ ایفا کند.
دکتر خانی در پایان تأکید کرد: آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، شنیده شدن صدای قربانیان و پیگیری حقوقی نقضهای صورتگرفته در چارچوب قوانین بینالمللی است. وی خواستار اقدام جدی سازمانهای حقوق بشری برای رسیدگی به این موارد و جلوگیری از تکرار چنین فجایعی شد.
1404/103