به گزارش جام کوردی، گردشگری کرمانشاه با دو اثر ثبت جهانی شده بیستون و منظر فرهنگی هورامان که بخشی از آن در استان کرمانشاه واقع شده در سال اخیر رونق محسوسی نداشته است. بخشی از این مسئله به فعالیت و تلاش فعالان حوزه گردشگری بهویژه راهنمایان و لیدرهای این حوزه مربوط میشود. در همین راستا با "وحید خیبر" کارشناس و مدرس گردشگری و از لیدرهای فعال در این حوزه به گفتگو نشستهایم که حاصل این گفتگو را میخوانید.
بهعنوان یک فعال حوزه گردشگری اهمیت لیدر و راهنما را تا چه اندازه در توسعه صنعت توریسم مهم میدانید؟
اگر بخواهیم تور گردشگری را در قالب یک پروژه سینمایی در نظر بگیریم، قطعاً نیاز به کارگردان، فیلمنامهنویس، تهیهکننده، بازیگر، عوامل تصویربرداری و عوامل پشت صحنه و... دارد. در اینجا لیدر همان کارگردان است که نقش اصلی و اساسی را در روند کار بر عهده دارد و هرچقدر توانمندتر، آگاهتر و دارای مهارتهای فردی بیشتری باشد، قطعاً برنامه تور نیز با موفقیت و کیفیت بیشتری دنبال خواهد شد. اما یکی از مشکلاتی که بیشتر لیدرها در سطح کشور دارند این است که خودشان را در محدوده اطلاعات کلیشهای و اینفورمیشن محدود میکنند در حالیکه ما به مهارتهای فردی بیشتری برای اجرای یک تور حرفهای موفق نیاز داریم که نقش راهنما را بیشتر عیان کند.
شما تقریباً در تمام استانهای کشور تور برگزار کردهاید، ظرفیتهای کرمانشاه و کردستان را در زمینه گردشگری چگونه ارزیابی می کنید؟
یکی از ضروریات جذب گردشگر ایجاد جاذبه گردشگری است. در کرمانشاه و کردستان منابع بینظیر طبیعی، فرهنگی، تاریخی، صنایعدستی و... وجود دارند اما راز موفقیت گردشگری در این است که این منابع به جاذبه تبدیل شوند تا به تولید ثروت برسیم. گردشگری مدرن هم تنها محدود به منابع تاریخی و طبیعی نیست بلکه یک صنعت علمی بهروز است که باید همواره بهروز شود که متأسفانه این مسئله در کشور ما کمتر اتفاق میافتد. در هر حال گردشگر چه ورودی چه خروجی نیازمند امکاناتی است که باید در اختیار او قرار داده شود. در این راستا متأسفانه بخش دولتی برنامه خاصی برای تقویت زیرساختها ندارد و با وجود اینکه در برنامه ششم توسعه نیز بر این مسئله تأکید شده اما عملاً خروجی محسوسی نمیبینیم و تنها بخش خصوصی است که در این زمینه فعال است. با این وجود ظرفیتهای زیادی در این دو استان وجود دارد اما به جز آمارسازی که مثلاً بیش از ۴ هزار اثر ثبتشده در کرمانشاه وجود دارد و... هیچ اقدام خاصی برای تقویت گردشگری و استفاده بهینه از این ظرفیتها انجام نگرفته است و تنها اتفاق ممکن همین برگزاری تورهای یک روزه و دو روزه در این استانها است که کمتر به شبمانی منجر میشوند که برای فعالان حوزه گردشگری تولید ثروت کند.
بسیاری از مسافران که برای اولین بار به کرمانشاه میآیند استان ما را چگونه میبینند؟
طبیعتاً هر جایی برای اولین بار جذاب به نظر میرسد و ارزش دیدن دارد اما اصل بر ایجاد جذابیت است که بتوان مسافرت را تکرار کرد. یک بار یک استاد تاریخ روسی مسافرم بود که بیش از صد مقاله درباره بیستون و طاق بستان و سایر آثار تاریخی استان چاپ کرده بود و تاکنون کرمانشاه را ندیده بود و وقتی کرمانشاه را دید انگار از قبل همه جایش را میشناخت. یا یک مسافر فرانسوی داشتم که علاقه زیادی به فرهنگ مناطق مرزی استان داشت و بسیار برایش جذاب بود. یک جوان آلمانی بعد از اینکه اولین بار کرمانشاه را دید به حدی شیفته جذابیتهای کرمانشاه شد که سه بار دیگر هم سفرش را تکرار کرد. یک بار که از ارتفاعات پالنگان مناظر طبیعی آنجا را نگاه میکرد گفت من سه بار تمام قاره سبز را گشتم اما هنوز به این اندازه زیبایی ندیدم. به جرأت میگویم در بین گردشگرانی که بنده بهعنوان راهنما در خدمتشان بودم چه گردشگران خارجی و چه داخلی حتی یک مورد منفی درباره کرمانشاه و برخورد مردمش نشنیدم و این خونگرمی و خوشبرخوردی مردم و اصنافی که با گردشگران برخورد دارند کار ما را بسیار راحت کرده است.
به لحاظ جغرافیایی و طبیعی کدام نقاط استان کرمانشاه را بیشتر میپسندند و از لحاظ اجتماعی و شاخصههای فرهنگی به چه شاخصههایی علاقه دارند؟
بستگی به نظر مسافر دارد. اینکه مخاطبت کیست و چه میخواهد، شیوه کار ما را هم مشخص میکند. سلیقههای مختلفی وجود دارد. یکی برای دیدن آثار تاریخی میآید. یکی برای جشنهای آتش نوروز، یا جشنوارههای مختلف مانند هزار دف و جشنواره انار و... یا برای طبیعت و آب و هوا. اما در کل تمام نقاط کرمانشاه و کردستان برای گردشگران جذاب بوده با این حال منطقه هورامان از لحاظ جاذبه معماری، فرهنگی و طبیعت بکری که دارد برای گردشگران جذابتر و مخاطبپسندتر است.
به نظرتان ثبت جهانی هورامانات چه تأثیری بر رونق گردشگری استان داشته است؟
متأسفانه هیچ اتفاقی نیفتاده. هورامانات همان هورامانات قبل است و اگر هم تسهیلی در بحث تردد شده به نیت رونق گردشگری نبوده و هنوز هم هیچ المان مشخصی برای تقویت زیرساختهای گردشگری در این منطقه ایجاد نشده است. ما باید درآمد و تولید ثروت را بر مبنای گردشگر خارجی تعریف کنیم چون گردشگر داخلی بر اساس فرهنگی که ما داریم خیلی هزینه نمیکند اما گردشگر خارجی شغلش سفر است و وقتی میخواهد ایران را انتخاب کند به کتاب «لونلی پلنت» مراجعه میکند تا جاذبههای ایران را ببیند. متأسفانه در این کتاب در معرفی منظر فرهنگی هورامانات به جز روستای پالنگان هیچ جای دیگری دیده نمیشود و هیچکس هم برای رفع این نقیصه اقدامی نکرده است. به جرأت میگویم به جز چند اقامتگاه بومگردی چیز خاصی به هورامانات اضافه نشده است آن هم کسانی که آموزش ندیدهاند و نیازهای گردشگر را کمتر میدانند متولی این اماکن میشوند. به طور مثال یک پیرمرد اصفهانی که روی ویلچر مینشست و مسافر یکی از لیدرها بود برای ریلکس شدن روحیهاش به هورامانات آمده بود اما نتوانستیم یک جایی را برای اقامت ایشان پیدا کنیم که مجهز به مسیر ویلچر و توالت فرنگی باشد. با این حال باز هم تکرار میکنم ثبت جهانی هورامانات اثر چندانی در رونق گردشگری منطقه نگذاشته است و به جز سر و صدای دولتی حتی قدمی برای معرفی آن به جهانیان برداشته نشده است و بخش خصوصی هم منفعلانه برخورد کرده است.
بهعنوان کسی که در حوزه گردشگری اقلیم کردستان فعالیت دارید، نگاه مسافران کرد عراقی به ظرفیتهای گردشگری ایران و مردمش چگونه بوده است؟ و اگر خاطرهای دارید بیان کنید.
بنده ۱۴ سال است که در بخشهای زیادی از بازار اقلیم کردستان بهخصوص گردشگری سلامت فعالیت دارم. باید بگویم که سازماندهی مناسبی در جهت هدفگذاری سفر گردشگران اقلیم به ایران وجود ندارد و آژانسهای گردشگری ما هم در این زمینه موفق نبودهاند. اما با این وجود نزدیکی فرهنگی، آشنایی آنها با زبان فارسی و کردی، خویشاوندی با مردم کرد ایران آنها را ترغیب به سفر میکند اما جدای از مسئله سفر بسیاری از آنها در زمینه گردشگری سلامت به ایران و بهخصوص کرمانشاه میآیند و چون در این زمینه باتجربه شدهاند بنابراین خدمات کمتری میخرند. یعنی به راحتی از برنامه اسنپ استفاده میکنند، نیازی به راهنما ندارند، هتلها و غذاها را میشناسند و... ضمن اینکه نوعی تبلیغات سیاه هم در این خصوص وجود دارد و برخی از این مسافران به آن دامن میزنند که به علت تفاوت محسوس ارزش پول ملی و اطلاعات غلطی که وجود داشت، میشود با کمترین هزینه بهترین خدمات را در ایران استفاده نمود و این مسئله باعث به وجود آمدن ذهنیتی در بین مردم اقلیم شده بود که اصلاً اینگونه نیست و این مسافران از اقامتگاهها و خدمات ارزان قیمت استفاده نموده بودند و برای استفاده از هتلها و خدمات خوب قطعاً باید هزینه بیشتری پرداخت نمود که من بهعنوان راهنما بارها با این مسئله مواجه بودهام. ضمن اینکه بیشتر به سفرهای انفرادی روی میآوردند اما بهتازگی و با تلاش فراوان سعی کردیم که پکیج سفر را در آنجا جا بیندازیم و گارد بستهای که در خصوص تن دادن به سفرهای برنامهریزیشده وجود داشت کمکم باز شود.
فکر می کنید مهمترین مشکلات حوزه گردشگری در کرمانشاه چیست و لیدرها با چه موانعی روبهرو هستند که باید حل شود؟
به نظرم مشکلات این حوزه بهخصوص در زمینه زیرساختها خیلی زیاد است چه در آثار ثبت جهانی بیستون و هورامانات و چه در آثار ثبت ملی. بنده معتقدم با وجود تعداد اقامتگاههایی که در استان هست اما هنوز تنوع اقامتی نداریم و یکسری استانداردها در آنها دیده نمیشود. چون اکثر مسافران، سفر را به عنوان بخشی از زندگیشان میبینند و شغلشان مسافرت است بنابراین استانداردها را میشناسند. یک مورد دیگر اینکه باید برای اقتصاد گردشگری برنامه داشت. بیشتر تولید ثروت حوزه گردشگری در استان به مهارتهای فردی و ارتباطات لیدرها با آژانسها و تورگردانهای دیگر مناطق باز میگردد. بهعنوان مثال یکی از راهنمایان ما به اسم سعید جمشیدی به تنهایی توانسته است با استفاده از روابطی که ایجاد کرده و مثلث اعتماد، اطمینان و امنیت، تعداد زیادی مسافر استانهای دیگر را به کرمانشاه بیاورد و طوری فضای نشاطآوری برای آنها ایجاد میکند که منجر به تکرار سفر و یا تبلیغات مثبت از طرف آنها میشود. یکی دیگر از مشکلات استان در حوزه آموزش است. ما باید فرهنگ سفر را آموزش دهیم و از نیروی انسانی متعهد و متخصص در جریان سفر استفاده کنیم و اجازه ندهیم هر کسی بدون مجوز و آموزش وارد این حوزه شود. ضمن اینکه در بعضی روزهای تعطیل درهای اماکن باستانی تعطیل میشود و لیدرها فشار زیادی را از این بابت متحمل میشوند.
حرف آخر؟
به نظر من مهرهها درست سر جای خود قرار نگرفتهاند. به تخصص و تعهد باید بیش از هر چیزی توجه شود. همچنین مسئولین حوزه گردشگری کرمانشاه کار مثبت محسوس و چشمگیری در این حوزه انجام ندادهاند و آنچه را که در رسانههای کمتیراژ استان هم مطرح میکنند بیشتر سر و صدای رسانهای است. اما اگر طاق بستان ثبت جهانی بشود کرمانشاه با سه اثر ثبت جهانی میتواند به قطب گردشگری جهانی تبدیل شود. ببینید در هر دو استان کرمانشاه و کردستان یک تیم نظارتی برای جلوگیری از تورهای غیرمجاز و راهنمایان غیرمجاز وجود ندارد و اگر هم وجود دارد نظارتی در کار نیست و حتی در جلسات رسمی هم وقتی به این مسئله اعتراض میشود باز هم اتفاق خاصی نمیافتد. مشکلاتی وجود دارد که حل آنها آسان است اما ارادهای وجود ندارد و من امیدوارم که به گردشگری بهعنوان حوزهای که بهشدت به تخصص، مهارت و تعهد نیاز دارد چه در سطح مسئولین و چه در سطح فعالان این حوزه نگریسته شود و آرزویم این است که کرمانشاه و کردستان آنگونه که شایسته است به دنیا معرفی شوند.
گفتگو از رضا جمشیدی