به گزارش جام کوردی، هرچند عزاداری برای امام حسین(ع) در سراسر ایران با جلوههای مشترکی برگزار میشود، اما در هر منطقه با فرهنگ و سنتهای محلی درآمیخته و رنگ و بویی ویژه یافته است.
کرمانشاه نیز از این قاعده مستثنی نیست و آیینهای عاشورایی آن، ترکیبی از باورهای مذهبی و سنتهای دیرینه مردم این سرزمین است.
اردشیر کشاورز، پژوهشگر و محقق کرمانشاهی، در گفتوگو با جام کوردی با اشاره به پیشینه عزاداریهای محرم گفت: «آیین سوگواری برای سیدالشهدا(ع) سابقهای طولانی در تاریخ اسلام دارد و از قرن چهارم هجری به شکل رسمی در شهرهای مختلف گسترش یافت. با این حال، در طول قرنها این مراسم در مناطق مختلف با رسوم و فرهنگهای بومی پیوند خورده و شکلهای متنوعی پیدا کرده است.»
وی با اشاره به برخی آیینهای قدیمی کرمانشاه افزود: «کُتلگردانی و همراه کردن اسبهای سیاهپوش به یاد ذوالجناح از جمله سنتهایی است که سالها در این منطقه رواج داشته و هنوز نیز در برخی نقاط برگزار میشود. سیاهپوش شدن محلات، حرکت دستههای عزاداری و برپایی مجالس سوگواری نیز از دیگر جلوههای محرم در کرمانشاه است.»
این پژوهشگر معتقد است بخشی از شیوههای عزاداری در ایران ریشه در سنتهای کهن سوگواری دارد که در طول زمان با مفاهیم مذهبی عاشورا تلفیق شده است.
به گفته او، برخی رفتارهای نمادین در عزاداریها همچون شیون، گلمالی و سوگواری جمعی، پیشینهای تاریخی در فرهنگ ایرانی دارند که بعدها در آیینهای محرم جایگاه ویژهای پیدا کردهاند.
کشاورز همچنین به جایگاه موسیقی آیینی در عزاداریهای استان اشاره کرده و افزود: «در مناطق عشایری کرمانشاه، روایت واقعه کربلا با نوای چَمَری همراه است؛ آوازی حزنانگیز که در سوگ بزرگان و قهرمانان نیز کاربرد داشته و در ایام محرم برای بازگویی مصائب عاشورا نواخته میشود. این نغمهها فضای خاصی به مراسم میبخشند و پیوند عمیقی میان فرهنگ بومی و باورهای دینی ایجاد میکنند.»
وی تعزیهخوانی را نیز یکی از مهمترین آیینهای عاشورایی استان دانست و گفت: «تعزیه در بسیاری از مناطق کرمانشاه سابقهای طولانی دارد و هنوز هم در برخی شهرها و روستاها برگزار میشود. این آیین نمایشی، روایتی زنده از حماسه کربلاست که نسلهای مختلف را با پیام عاشورا پیوند میدهد.»
به گفته این محقق، با وجود تغییرات اجتماعی و گذر زمان، آیینهای عزاداری محرم در کرمانشاه همچنان اصالت خود را حفظ کردهاند و هر ساله مردم این استان با حضور در تکایا، حسینیهها و دستههای عزاداری، ارادت خود را به خاندان اهل بیت(ع) و شهدای کربلا به نمایش میگذارند.
اختصاصی جام کوردی
۱۴۰۵/۱۰۱