به گزارش جام کوردی، پس از این حوادث، مطالبه شهروندان برای جمعآوری سگهای بلاصاحب بیشتر شد. خانوادهها نگران رفتوآمد کودکان در کوچهها، پارکها و فضاهای عمومی هستند و بسیاری معتقدند ادامه این وضعیت، سلامت و امنیت عمومی را تهدید میکند.
در سوی دیگر ماجرا، گروهی از حامیان حیوانات نسبت به نحوه برخورد با
سگهای بلاصاحب اعتراض کردهاند. نگرانی اصلی آنها این است که اجرای طرح جمعآوری،
بدون رعایت اصول علمی و حقوق حیوانات، به مرگ یا آسیب این حیوانات منجر شود. برخی
از آنان حتی پس از بازدید از مرکز نگهداری نیز همچنان نسبت به نحوه ساماندهی سگها
انتقادهایی مطرح کرده و خواستار شفافیت بیشتر در این زمینه هستند.
اما آنچه در بازدید میدانی خبرنگاران رسانههای استان از مرکز نگهداری
سگهای بلاصاحب سنندج مشاهده شد، تصویری متفاوت از برخی روایتهای مطرحشده در فضای
عمومی بود؛ مرکزی که در آن تلاش شده است فرآیند جمعآوری و نگهداری سگها با رعایت
اصول بهداشتی و حقوق حیوانات انجام شود.
روایتی متفاوت از پشت دیوارهای مرکز نگهداری
در جریان این بازدید، خبرنگاران از نزدیک در جریان روند جمعآوری، انتقال، نگهداری و مراقبت از سگهای بلاصاحب قرار گرفتند. شرایط نگهداری حیوانات در این مرکز نشان میداد که موضوع صرفاً به جمعآوری سگها از سطح شهر محدود نیست و فرآیندی برای ساماندهی آنها در نظر گرفته شده است. البته مسئولان این مرکز نیز مدعی نیستند که همه مشکلات حل شده است.
عبدالله قوامی، کارشناس سازمان مدیریت پسماند شهرداری سنندج، با
صراحت از محدودیتهای موجود سخن میگوید و معتقد است دانش و تجربه موجود در این
حوزه هنوز کافی نیست و دستگاههای دیگر، از جمله محیط زیست، دامپزشکی و مجموعههای
مرتبط با بهداشت باید حضور فعالتری داشته باشند.
این اعتراف شاید مهمترین بخش ماجرا باشد؛ اینکه مدیریت سگهای
بلاصاحب یک موضوع تخصصی و چندوجهی است و نمیتوان انتظار داشت یک سازمان به تنهایی
از عهده همه ابعاد آن برآید.
قوامی درباره شیوه فعلی مدیریت سگهای بلاصاحب در سنندج میگوید: با
تصویب قوانین مربوط به شهرداریها از دهه ۱۳۳۰، کنترل حیوانات شهری در محدوده
شهرها در زمره وظایف شهرداریها قرار گرفت، اما طی سالهای گذشته این حوزه همواره
با کمبود ظرفیت تخصصی و چالشهای اجرایی روبهرو بوده است.
به گفته او، در سالهای اخیر تلاش شده روشهای سنتی کنار گذاشته شود
و طرحی علمیتر برای کنترل جمعیت سگهای بلاصاحب اجرا شود.
این فرآیند اکنون بر چهار محور اصلی استوار است: زندهگیری، عقیمسازی،
واکسیناسیون و رهاسازی.
این شیوه در واقع تلاش میکند میان دو مطالبه مهم تعادل ایجاد کند؛ از
یک سو کاهش جمعیت سگهای بلاصاحب و جلوگیری از تهدید سلامت و امنیت شهروندان و از
سوی دیگر جلوگیری از برخوردهای خشن و غیرعلمی با حیوانات.
اما حتی اگر تمام سگهای بلاصاحب داخل شهر جمعآوری شوند، مشکل
لزوماً پایان نمییابد. سنندج با مجموعهای از روستاها، بخشها و مناطق حاشیهای
در ارتباط است و ورود دوباره سگها از این مناطق میتواند تمام معادلات را تغییر
دهد.
قوامی از این وضعیت با عنوان «نشتی جمعیتی» یاد میکند؛ یعنی ممکن
است جمعیت سگها در داخل شهر کاهش پیدا کند، اما اگر مناطق پیرامونی تحت پوشش طرح
قرار نگیرند، دوباره سگها وارد شهر شوند.
به همین دلیل، به گفته این کارشناس، حل پایدار مسئله نیازمند همکاری
بخشداریها و دستگاههای مسئول در روستاها و مناطق اطراف سنندج است.
یکی از پیشنهادهای مطرحشده نیز استفاده از ظرفیت بخشداری مرکزی برای
اجرای طرح زندهگیری در روستاهای اطراف است. همچنین جلوگیری از جابهجایی و انتقال
سگها از مناطق دیگر با استفاده از ظرفیت دستگاههای مرتبط از دیگر موضوعات مورد
توجه قرار گرفته است.
سه گام برای پایان یک چرخه تکراری
برای مدیریت این معضل سه برنامه کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت تعریف
شده است.
در گام نخست، هدف جمعآوری سگهای موجود در سطح شهر با روشهای علمی
است. در مرحله دوم باید مناطق پیرامونی و روستاهای اطراف نیز تحت پوشش طرح قرار گیرند
تا ورود مجدد سگها به شهر کاهش یابد.
اما گام سوم از همه مهمتر است؛ ایجاد زیرساختهای مناسب، ساماندهی
پایدار حیوانات شهری، فرهنگسازی و آموزش شهروندان.
این همان نقطهای است که به نظر میرسد حلقه مفقوده مدیریت سگهای
بلاصاحب باشد. جمعآوری بدون برنامه بلندمدت، تنها یک عملیات مقطعی است که ممکن است
چند ماه بعد دوباره تکرار شود.
یکی از موضوعات مهم مطرحشده در این بازدید، نقش رفتار شهروندان در
افزایش جمعیت سگهای بلاصاحب بود.
قوامی معتقد است غذا دادن بدون ضابطه به سگها، اگرچه از سر دلسوزی و
حمایت از حیوانات انجام میشود، اما در برخی نقاط میتواند موجب تجمع تعداد زیادی
از سگها شود.
سگها دارای ساختار اجتماعی و قلمرو هستند و تجمع منابع غذایی در یک
نقطه میتواند موجب تجمع حیوانات در همان محدوده شود؛ موضوعی که در شرایطی احتمال
درگیری میان سگها یا بروز رفتارهای تهاجمی را افزایش میدهد.
بنابراین حمایت از حیوانات نیز نیازمند چارچوب است. کمک به حیوانات
زمانی میتواند مؤثر باشد که هم سلامت و رفاه آنها و هم امنیت شهروندان در نظر
گرفته شود.
آموزش؛ حلقه فراموششده
مدیریت این بحران بدون آموزش عمومی امکانپذیر نیست. شهروندان باید
بدانند در مواجهه با سگهای بلاصاحب چه رفتاری داشته باشند، چگونه از نزدیک شدن یا
تحریک حیوان جلوگیری کنند و در صورت گزش چه اقداماتی انجام دهند.
قوامی بر نقش رسانهها در این زمینه تأکید دارد و پیشنهاد میکند
آموزشهای عمومی به صورت مستمر در سطح شهرستان و استان انجام شود و کارشناسان
دامپزشکی، بهداشت و محیط زیست نیز در این برنامهها حضور داشته باشند.
مدارس نیز میتوانند یکی از مهمترین بسترهای آموزش نسل آینده باشند؛ نسلی که باید هم با مسئولیتهای شهروندی و هم با نحوه صحیح برخورد با حیوانات شهری آشنا شود. در میان تمام نگرانیهای مربوط به سگهای بلاصاحب، بیماری هاری یکی از جدیترین تهدیدهاست.
قوامی توصیه میکند در صورت گزش یا تماس مشکوک با سگ، محل آسیب باید
در سریعترین زمان ممکن با آب و صابون بهطور کامل شسته شود و فرد بلافاصله برای
دریافت مراقبتهای پزشکی و واکسیناسیون لازم به مرکز درمانی مراجعه کند.
این موضوع اهمیت اطلاعرسانی عمومی را دوچندان میکند؛ چراکه یک
رفتار اشتباه پس از گزش میتواند پیامدهای بسیار جدی داشته باشد.
کشتار در دستور کار نیست
یکی از مهمترین پرسشهای خبرنگاران در این بازدید، نحوه برخورد با سگهای جمعآوریشده بود. قوامی تأکید کرد که در روند فعالیت سازمان مدیریت پسماند، کشتار سگها انجام نمیشود و فرآیند موجود بر پایه جمعآوری و ساماندهی است.
به گفته او، در مواردی که یک سگ به دلیل شرایط رفتاری امکان زندهگیری
عادی نداشته باشد، از تجهیزات و داروهای بیهوشی مجاز و با نظر دامپزشکان طرف
قرارداد شهرداری استفاده میشود.
این توضیحات در حالی مطرح میشود که طی هفتههای گذشته بخشی از حامیان
حیوانات نسبت به نحوه جمعآوری سگها ابراز نگرانی کرده بودند و معتقد بودند که
جان حیوانات ممکن است در معرض خطر قرار گیرد.
مشاهدات خبرنگاران در بازدید از مرکز نیز نشان داد که دستکم در این
محل، تلاش شده است نگهداری سگها با رویکردی متفاوت از روشهای خشن و سنتی انجام
شود. البته این موضوع به معنای نبود نقص و مشکل نیست؛ حتی مسئولان مرکز نیز بر
ضرورت افزایش دانش، امکانات و مشارکت تخصصی سایر دستگاهها تأکید دارند.
نه جنگ با حیوانات، نه نادیده گرفتن امنیت مردم
ماجرای سگهای بلاصاحب در سنندج را نمیتوان با یک نگاه صفر و صدی حل کرد. نمیتوان نگرانی خانوادهای را که از عبور فرزندش از کوچه یا پارک هراس دارد نادیده گرفت؛ همانطور که نمیتوان دغدغه حامیان حیوانات درباره ضرورت برخورد انسانی و علمی با سگها را کنار گذاشت. مسئله اصلی یافتن نقطه تعادل میان این دو مطالبه است.
شهروندان حق دارند در فضای شهری احساس امنیت کنند و کودکان نباید
قربانی ضعف مدیریت حیوانات شهری شوند. در مقابل، حیوانات نیز نباید قربانی روشهای
غیرعلمی و خشونتآمیز شوند.
آنچه در بازدید میدانی از مرکز نگهداری سگهای بلاصاحب سنندج بیش از
هر چیز به چشم آمد، ضرورت عبور از این دوگانه و حرکت به سمت مدیریت علمی و یکپارچه
بود.
شهرداری نباید تنها بماند
قوامی نیز تأکید دارد که شهرداری به تنهایی قادر به حل این مسئله نیست.
محیط زیست، دامپزشکی، شبکه بهداشت، بخشداریها، دستگاههای انتظامی و سایر نهادهای
مسئول باید متناسب با وظایف خود وارد میدان شوند.
اگر تنها سگهای داخل شهر جمعآوری شوند اما در روستاها و مناطق پیرامونی
برنامهای وجود نداشته باشد، چرخه دوباره تکرار خواهد شد.
سنندج امروز بیش از هر زمان دیگری به یک برنامه جامع برای مدیریت حیوانات
شهری نیاز دارد؛ برنامهای که از یک سو امنیت شهروندان را تضمین کند و از سوی دیگر،
اصول علمی و حقوق حیوانات را رعایت کند.
حادثه تلخ مرگ کودک سهساله باید یک زنگ هشدار جدی باشد؛ نه برای
آغاز برخوردهای احساسی و مقطعی، بلکه برای شکلگیری یک نظام پایدار و مسئولانه.
در نهایت، حل معضل سگهای بلاصاحب نه در جمعآوریهای مقطعی خلاصه میشود
و نه در رها کردن حیوانات به حال خود. راهحل، جایی میان مدیریت علمی، همکاری
دستگاهها، آموزش عمومی، مسئولیتپذیری شهروندان و رعایت حقوق حیوانات قرار دارد.
شاید روزی بتوان گفت مدیریت سگهای بلاصاحب در سنندج به نتیجه رسیده
است که دیگر شاهد تکرار عملیات جمعآوری، اعتراض شهروندان، نگرانی حامیان حیوانات
و مهمتر از همه، حوادث تلخ و جبرانناپذیر نباشیم.