به گزارش جام کوردی، بادام از جمله محصولاتی است که ظرفیت سازگاری با شرایط نیمهخشک و مدیترانهای کرمانشاه را دارد و توسعه باغات دیم آن، بهویژه با استفاده از ارقام دیرگل، نشان میدهد میتوان میان محدودیت منابع آب و حفظ فعالیت اقتصادی کشاورزان تعادل ایجاد کرد.
اما پرسش مهم اینجاست: آیا افزایش تولید بادام بهتنهایی میتواند ثروت بیشتری برای کرمانشاه ایجاد کند؟
پاسخ را باید در مرحلهای جستوجو کرد که معمولاً پس از برداشت محصول نادیده گرفته میشود؛ یعنی فرآوری و بازار.
اگر محصول تولیدشده در باغ، بلافاصله و به شکل فلهای از استان خارج شود، بخش مهمی از ارزش اقتصادی آن نیز همراه محصول از کرمانشاه خارج خواهد شد. در چنین شرایطی، افزایش سطح زیرکشت لزوماً به معنای افزایش متناسب درآمد باغدار یا تقویت اقتصاد استان نیست.
مسئله اصلی کرمانشاه دیگر فقط تولید بیشتر بادام نیست؛ مسئله، ارزش افزودهای است که از این تولید به دست میآید.
استان میتواند از مرحله تولید عبور کند و به سمت شکلگیری یک زنجیره کامل حرکت کند؛ زنجیرهای که در آن محصول پس از برداشت، در داخل استان پوستگیری، شکسته، سورت، سایزبندی، بستهبندی و فرآوری شود. ایجاد چنین زنجیرهای، بادام را از یک محصول خام کشاورزی به یک کالای اقتصادی با ارزش افزوده بالاتر تبدیل میکند.
در این میان، مزیت مرزی کرمانشاه یک فرصت مهم است.
کرمانشاه با عراق مرز مشترک دارد و همین همجواری میتواند در کنار ظرفیت تولید بادام، مسیر دسترسی این محصول به بازار همسایه را تقویت کند. نکته مهم این است که هدف نباید صرفاً صادرات بادام خام باشد؛ بلکه میتوان محصولات فرآوریشده را با بستهبندی مناسب و ارزش افزوده بیشتر به بازارهای هدف رساند.
بادام طعمدار، خلال، پودر و روغن بادام، نمونههایی از محصولاتی هستند که در صورت ایجاد زیرساخت فرآوری، امکان خروج از الگوی خامفروشی را فراهم میکنند.
از سوی دیگر، ظرفیت صنایع شیرینیپزی کرمانشاه نیز میتواند به این زنجیره متصل شود. محصولی که در باغ تولید میشود، میتواند بخشی از نیاز صنایع و کارگاههای مرتبط را تأمین کند و در ادامه، محصول نهایی با ارزش بیشتری وارد بازار شود.
این یعنی بادام میتواند فقط محصول یک باغدار نباشد؛ بلکه حلقهای از یک زنجیره اقتصادی از روستا تا بازار و از تولید تا صادرات باشد.
البته رسیدن به این نقطه نیازمند زیرساخت است. باغدار خرد به تنهایی نمیتواند همه مراحل فرآوری، نگهداری، بستهبندی و بازاریابی را انجام دهد. بنابراین ایجاد تشکلهای تخصصی و تعاونیهای بادامکاران میتواند نخستین حلقه برای تجمیع تولید و افزایش قدرت اقتصادی تولیدکنندگان باشد.
در کنار آن، ایجاد واحدهای کوچک و متوسط فرآوری در مناطق تولید، انبارهای مناسب و امکانات نگهداری، میتواند فشار فروش فوری محصول را کاهش دهد و فرصت بیشتری برای عرضه هدفمند آن ایجاد کند.
در واقع، اقتصاد بادام از زمان برداشت شروع نمیشود؛ از زمانی شروع میشود که تولیدکننده بتواند برای محصول خود بازار، قیمت و مسیر فروش بهتری داشته باشد.
کرمانشاه امروز از ظرفیت تولید برخوردار است؛ باغات بادام در بخشهای مختلف استان توسعه یافتهاند، بخش قابل توجهی از باغات جدید به صورت دیم احداث شده و استفاده از ارقام دیرگل نیز برای کاهش ریسک سرمازدگی مورد توجه قرار گرفته است. محصول تولیدی استان نیز علاوه بر بازار داخلی، ظرفیت حضور در بازار کشورهای همسایه را دارد.
بنابراین چالش اصلی، پیدا کردن یک محصول جدید نیست؛ پیدا کردن راهی برای ثروتمندتر شدن از محصولی است که همین حالا تولید میکنیم.
اگر بادام کرمانشاه همچنان به شکل خام و فلهای فروخته شود، سهم اصلی ارزش افزوده نصیب حلقههای بعدی زنجیره خواهد شد. اما اگر فرآوری، بستهبندی، برند و بازار صادراتی در کنار تولید توسعه پیدا کند، بخش بیشتری از درآمد این محصول میتواند در روستاها و داخل استان باقی بماند.
در این میان، بازار عراق برای کرمانشاه یک مزیت قابل توجه است؛ نه به این معنا که تمام تولید باید به این بازار صادر شود، بلکه به این معنا که همجواری با عراق میتواند یکی از مسیرهای توسعه بازار برای محصول فرآوریشده بادام باشد.
بادام میتواند یکی از نمونههای روشن پیوند سه ظرفیت کرمانشاه باشد: کشاورزی کمآببر، اقتصاد روستایی و تجارت با عراق.
اما برای تحقق این پیوند، نباید توسعه باغات را پایان کار دانست. اتفاقاً توسعه باغ، نقطه آغاز زنجیرهای است که باید از خاک و باغ به فرآوری، بازار و صادرات برسد.
مسئولان استان اگر میخواهند کرمانشاه از ظرفیت بادام خود بیشترین بهره را ببرد، باید به جای محاسبه موفقیت با تعداد درخت و میزان محصول، به این سؤال پاسخ دهند که چه میزان از ارزش اقتصادی این محصول در خود استان خلق و حفظ میشود!
بادام کرمانشاه ظرفیت آن را دارد که از یک محصول باغی به یک محصول اقتصادی و صادراتی تبدیل شود؛ به شرط آنکه تولید پایان مسیر نباشد و زنجیره ارزش از همان باغ تا بازار شکل بگیرد.
اختصاصی جام کوردی
۱۴۰۵/۱۰۱