جام کوردی - موضوع خروج نیروهای آمریکایی و ائتلاف بینالمللی از عراق و پیامدهای ناشی از خلاء امنیتی احتمالی، به یکی از دغدغههای اصلی مقامات بغداد و اربیل و محوریترین سوژه رسانههای داخلی، منطقهای و بینالمللی تبدیل شده است. در همین راستا، نوزاد صالح، نویسنده و تحلیلگر مسائل سیاسی، در گفتگویی به ابعاد مختلف این توافق، موازنه قدرت منطقهای و آینده روابط اقلیم کردستان با تهران پرداخت.
با توجه به مباحث مطرحشده درباره پایان ماموریت ائتلاف بینالمللی، فرآیند خروج نیروهای آمریکایی بر اساس چه توافقی صورت میگیرد و چه پیامدهایی برای منطقه دارد؟
نوزاد صالح: بر اساس توافقی که پیشتر میان نخستوزیر سابق عراق و طرف آمریکایی و نیروهای ائتلاف به امضا رسیده، مقرر شده است که این توافقنامه در ۳۰ سپتامبر به پایان برسد و نیروهای آمریکایی خاک عراق را ترک کنند. قطعاً این خروج چالشها و پیامدهای گوناگونی برای عراق و اقلیم کردستان به همراه خواهد داشت.
نیروهای آمریکایی و ائتلاف که سابقه نبرد با تروریسم را در کارنامه دارند، همچنان در منطقه با تهدیدات مداوم مواجهاند. از یک سو، طی بیش از یک سال گذشته، ایالات متحده وارد یک نبرد پیچیده با جمهوری اسلامی ایران شده است؛ کشوری که دارای شبکه متعددی از نیروها و گروههای حامی در منطقه است؛ از جمله حماس، حزبالله، حوثیها و در داخل عراق نیز گروههایی مانند النجباء و دیگر جریانات مسلح حاضر در بدنه حشد الشعبی. این گروهها همواره مخالف حضور نیروهای آمریکایی بوده و بر خروج فوری آنان تاکید ورزیدهاند. اگرچه این درگیری عمدتاً جنبه هوایی دارد، اما وجود پایگاهها و مبادی نفوذ آمریکا در منطقه، این نیروها را مستمراً در معرض تهدیدات محور حامی ایران قرار داده است.
خروج این نیروها چه تأثیری بر وضعیت داخلی و ساختار امنیتی عراق و اقلیم کردستان خواهد داشت؟
نوزاد صالح: خروج این نیروها گسستهای سیاسی و امنیتی جدی ایجاد خواهد کرد، زیرا عراق هنوز به حاکمیت کامل و پایدار دست نیافته و مدام در حال بازسازماندهی ساختارهای خود است. البته نخستوزیر جدید عراق اقدامات و اصلاحات بیسابقهای را آغاز کرده است؛ بهویژه در زمینه مبارزه با فساد و بازداشت مفسدانی که حقوق شهروندان و ثروتهای ملی عراق را تضییع کردهاند.
اما در مورد اقلیم کردستان، خروج ائتلاف تأثیرات امنیتی مستقیمی خواهد داشت. از سال ۲۰۱۷، نیروهای ائتلاف همکاری مستمری با وزارت پیشمرگه داشتهاند و همواره خواستار یکپارچهسازی و ساماندهی این نیروها بودهاند. با این حال، عدم موفقیت کامل در تحقق این یکپارچهسازی سبب شد حمایتهای ائتلاف تا حد زیادی کاهش یابد، هرچند سطوحی از روابط همچنان باقی است. با خروج کامل آنان، خطر هستههای مخفی داعش که همچنان فعال بوده و از سوی برخی طرفها حمایت میشوند، بار دیگر اقلیم کردستان و کل عراق را با تهدید مواجه خواهد کرد.
آیا خروج آمریکا به معنای پایان کامل نفوذ و حضور این کشور در عراق خواهد بود؟
نوزاد صالح: از منظر سیاسی، باور ندارم که ایالات متحده با خروج نیروهایش به طور کامل عراق را رها کند. آمریکا بیش از چهار هزار کشتە در عراق داده و منافع حیاتی سیاسی و اقتصادی، به ویژه در حوزه منابع غنی نفت و گاز این کشور دارد. بنابراین، حتی اگر خروج نظامی در مقطع کنونی رخ دهد، آمریکا در آینده با شکل و ابزار دیگری از اهرمهای قدرت و هژمونی خود به منطقه بازخواهد گشت.
با توجه به تغییر موازنه پس از خروج ائتلاف، اقلیم کردستان تا چه اندازه نیازمند بازنگری در سیاست خارجی و تقویت روابط با قدرتهای منطقهای بهویژه ایران است؟
نوزاد صالح: اقلیم کردستان در عمل نمیتواند نفوذ و همسایگی کشوری مانند جمهوری اسلامی ایران را نادیده بگیرد. ما دارای بیش از ۱۵۰۰ کیلومتر مرز مشترک و روابط گسترده اقتصادی هستیم. تا پیش از شعلهور شدن درگیریهای اخیر، روابط دو طرف در سطح مناسبی قرار داشت. با وجود اتهامات مطرحشده در خصوص فعالیت گروههای اپوزیسیون ایرانی در خاک اقلیم، واقعیت این است که اقلیم مانع مداخله این گروهها بوده است. با این همه، اقلیم کردستان ناچار است در روابط خود با تهران بازنگری کرده و آن را تثبیت کند، چرا که اشتراکات فراوان جغرافیایی، اقتصادی و سیاسی، پیوند میان اربیل و تهران را اجتنابناپذیر میسازد.
مصاحبە از روانگە