بەگوێرەی ڕاپۆرتی جام کوردی، گەشتیاری وەک یەکێک لە پیشە پێشەنگەکانی جیهان، بەدەر لە گەشت و کات بەسەربردن ڕۆڵێکی گرنگی هەیە و دەتوانێت هێزێکی بزوێنەر بێت بۆ گەشەپێدانی ئابووری و مامەڵەی کولتووری و ڕەخساندنی هەلی کار بە شێوەیەکی بەردەوام. سەرەڕای توانا سروشتی و مێژوویی و مرۆییە ناوازەکانی ئێران، ئەم پیشەیە هێشتا لە بوارەکانی ژێرخانی ئابووری، پلاندانان و بەڕێوەبردندا ڕووبەڕووی ئاستەنگی بووەتەوە. لەم جۆرە بارودۆخەدا، گفتوگۆکردن لەگەڵ نەوەی گەنج و خوێندەوار لەم بوارەدا دەتوانێت تێڕوانینێکی نوێ و شیکاریانە لە دۆخی ئێستا و ئاسۆکانی داهاتووی گەشتیاری وڵاتەکەدا دابین بکات.
لەم پێوەندییەدا و لە وتووێژێکی تێروتەسەلدا لەگەڵ تەهوورا غەفووریان، خوێندکاری قۆناغی کۆتایی بەڕێوەبردنی گەشتیاری زانکۆی تاران، دۆخی ئێستای گەشتیاری ئێران، ڕۆڵی کەرتی تایبەت، گەشتیاری تەندروستی، و دەرفەتەکانی بەردەم ئەم پیشەیە تاوتوێ کرا.
ــ تکایە بە تەواوی خۆت بناسێنە و بە کورتی باسی پێشینەی پەروەردەیی و خێزانی خۆت بکە.
من تەهوورا غەفووریانم تەمەنم ٢١ ساڵە و خوێندکاری قۆناغی کۆتایی کارناسی باڵای بەشی بەڕێوەبردنی گەشتیاری لە زانکۆی تارانم. من بە پلەی یەکەوە چوومە نێو زانکۆ و جگە لە لقی خوێندنی سەرەکیم، لە زانکۆی زانستە کۆمەڵایەتییەکانی زانستگای تارانیش لقی زانستە کۆمەڵایەتییەکانم وەکوو لقی دووهم خوێندووە. ئەم ئەزموونە نێوان زانستە ڕۆڵێکی گرنگی هەبووە لە بەهێزکردنی ڕوانگەی شیکاری و قووڵترم بۆ گەشتیاری، بەتایبەتی لە ڕوانگەی کولتووری و کۆمەڵایەتییەوە.
ـــ چۆن بوارى گەشتیاریت هەڵبژارد بۆ درێژەدان بە خوێندن لە زانکۆ؟ سوودە ڕێژەییەکانی ئەم بوارە لە خوێندن چین؟
بۆ من هەڵبژاردنی بواری گەشتیاری دەرئەنجامی هاوتەریبی ئەم بوارە بوو لەگەڵ بەرژەوەندییە شەخسییە هەمەچەشنەکانم. لە منداڵییەوە حەزم لە فێربوونی زمانە جیاوازەکان بووە، لە ئێستادا لە ئاستە جیاوازەکاندا شارەزام لە زمانەکانی ئینگلیزی و ئیسپانی و فەرەنسی و ئەڵمانی. هەروەها هەمیشە حەزم لە تێگەیشتن لە کولتوور و کۆمەڵگا و شێوازی ژیانی جیاواز بووە.
حەزم بۆ گەشتیاری لە منداڵییەوە دەستی پێکرد؛ کاتێک تەمەنم نزیکەی ١٠ ساڵ بوو، بۆ یەکەمجار ڕۆمانی "سەرتاسەری جیهان لە هەشتا ڕۆژدا"م خوێندەوە و لەو کاتەوە چەمکی سەفەرکردن و تێگەیشتن لە جیهان بوو بە وروژێنەر بۆ من.
جگە لە بەرژەوەندی تایبەتی خۆم، هەروەها سەرنجی ئەو خاڵەم دا کە گەشتیاری لە زۆرێک لە وڵاتاندا بە پیشەیەکی سەرەکی دادەنرێت بەهۆی بەرزی ئاڵوگۆڕی و داهاتی بەرچاوی ئاڵوگۆڕی دراوی بیانی. لە کاتێکدا ئێران سەرەڕای توانا گەورەکانی، هێشتا نەیتوانیوە جێگەی ڕاستەقینەی خۆی لەم پیشەسازییەدا بدۆزێتەوە، گەشتیاریش پشکێکی کەمی لە بەرهەمی ناوخۆیی وڵاتدا هەیە، ئەمەش پاڵنەری منی بۆ چوونە ناو ئەم بوارەوە بەهێزتر کرد.
ـــ بە لەبەرچاوگرتنی دۆخی خراپی ژێرخانی ئابووری، ئایندەی بواری گەشتیاری چۆن هەڵدەسەنگێنیت؟
بەڕای من وەڵامی ئەم پرسیارە تەنیا لە دیدگای تایبەتی مندا سنووردار نییە، بەڵکو خەمی هاوبەشی زۆرێک لە خوێندکاران و چالاکوانانی ئەم پیشەسازییەیە. سەرەڕای نەبوونی ژێرخانی ئابووری و سنووردارکردن و ئاستەنگەکان، هێشتا ڕێگاکانی بوژاندنەوە و بەهێزکردنی گەشتیاری وڵات لە ئارادان. ئایندەی ئەم بوارە لە هەموو شتێک زیاتر پەیوەستە بە ئاستی پلاندانان و ئیرادە و جێبەجێکارییەوە. ئەگەر بۆچوونەکان لە دۆخی دروشم لاببرێن و وردە ڕێوشوێنی بەردەوام بخرێنە بەرنامەی کارییەوە، دەتوانین هیوای باشتربوونی دۆخەکە بخوازین.
من پێم وایە دروستکردن و پەرەپێدانی بوار و پرۆگرامی زانستی و ئەکادیمی لە بواری گەشتیاریدا نەک هەر دەتوانێت ببێتە هۆی گۆڕینی ڕوانگەکان، بەڵکو یارمەتیدەرە بۆ ڕاهێنانی بەڕێوەبەرانی شارەزا و پسپۆڕ لەو بوارەدا.
ـــ گەشتت بۆ چ وڵاتێک کردووە و چۆن بارودۆخیان بە بەراورد لەگەڵ ئێران هەڵدەسەنگێنیت؟
وەک نموونەیەک دەتوانم باسی مالیزیا بکەم کە ئەزموونی ژیانم لەوێدا هەبووە. مالیزیا بە باشی لە گرنگی پیشەسازی گەشتیاری تێدەگات و توانای سروشتی و مرۆیی خۆی بەکارهێناوە بۆ ڕاکێشانی گەشتیاران بە شێوەیەکی ئامانجدار. ئەوان لە هەموو توانایەکەوە وەک شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری کەڵکیان وەرگرتووە؛ بۆ نموونە کێڵگەی چای "کامیرۆن هایلندز" کە نموونەی هاوشێوەی لە ئێراندا هەیە، بەڵام گرنگی و سەرنجی پێویستیان پێنەدراوە و لە ئەنجامدا گەشتیاران بە شێوەیەکی کاریگەر ڕاناکێشرێن. ئەم بەراوردکردنە ئەوە دەردەخات کە کێشەی سەرەکی زیاتر لاوازییە لە تێگەیشتن لە پیشەسازی و پلاندانان و بەڕێوەبردن نەک کەموکوڕییە سروشتییەکان، کولتوورییەکان، یان مێژووییەکان.
ـــ لە ئێستادا پیشەی گەشتیاری وڵات چۆن دەبینیت و داهاتووی چۆن هەڵدەسەنگێنیت؟
ئەمە پرسیارێکی زۆر گشتییە و دەتوانرێت لە ڕوانگەی جیاوازەوە وەڵامەکەی بکۆڵرێتەوە. لەبواری گەشتوگوزاری ناوخۆدا لەماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا هەوڵەکان دراوە، بەڵام هێشتا لەبواری گواستنەوەی ڕێگاوبان و شەمەندەفەر و ئاسمانی ڕووبەڕووی کێشەی جددی بووینەتەوە. جگە لەوەش توانای جۆرەکانی گەشتیاری وەک گەشتیاری ئەزموونی، گەشتیاری کولتووری و گەشتیاری هاوتەریب لەگەڵ بەها ئیسلامی- ئێرانییەکان بە تەواوی نەقۆزراوەتەوە.
لە بواری گەشتوگوزاری هاتووچۆدا، بەداخەوە بەهۆی ئەو وێنەیە نادروستەی کە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی وڵاتەکەمان خراوەتەڕوو، لەگەڵ هەندێک نادروستی و نەبوونی زانیاری تایبەتمەند، دۆخەکە لە دۆخێکی لەباردا نییە. لە لایەکی دیکەوە هێشتا گەشەپێدانی گەشتیاری نەبووەتە ئەولەویەتی سەرەکی داڕێژەرانی سیاسەت. بەڵام مرۆڤ نابێت بێ هیوا بێت. وەک خوێندکارێکی ئەم بوارە هیوادارم بە هەوڵی ئارەزومەند و شارەزا و هاوسۆزان لەم بوارەدا گەشتوگوزار بتوانێت لە داهاتوودا ڕۆڵێکی شایستە لە ئابووری وڵات و مامەڵە کولتوورییە نێودەوڵەتییەکاندا بگێڕێت.
ـــ ڕۆڵی کەرتی تایبەت لە پەرەپێدانی گەشتیاریدا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟
کەرتی تایبەت ڕۆڵێکی زۆر گرنگ و یەکلاکەرەوە دەگێڕێت لە گەشەپێدانی گەشتیاریدا، بەو پێیەی زۆرێک لە داهێنانەکان، بیرۆکەی داهێنەرانە، و خزمەتگوزارییە گەشتیارییە هەمەچەشنەکان بەزۆری لەلایەن ئەم کەرتەوە پێکدەهێنرێن. لە هەلومەرجی ئێستادا هەرچەندە هەندێک چالاکیی لەم بوارەدا ئەنجام دراون، بەڵام هێشتا کەلێنێکی بەرچاو لە دۆخی خوازراودا هەیە.
بەڕای من ئەگەر حکومەت وردە وردە لە ڕۆڵی جێبەجێکردن و کارگێڕی دوور بکەوێتەوە و زیاتر سەرنجی لەسەر پشتیوانی ئامانجدار و ئاسانکاری یاساکان و دروستکردنی ژینگەیەکی سەلامەت و پێشبینیکراو بۆ وەبەرهێنەران بێت، ئەوا کەرتی تایبەت دەتوانێت ڕۆڵێکی چالاکتر و کاریگەرتر لە گەشەپێدانی گەشتیاری لە وڵاتدا بگێڕێت.
ـــ بەڕای ئێوە گەشتوگوزاری تەندروستی دەبێت چ ستانداردێکی هەبێت و ڕێگاکانی پەرەپێدانی لە چیدان؟
گەشتیاری تەندروستی بوارێکی هەستیارە و پێویستی بە ستاندارد و پرۆتۆکۆڵی ورد هەیە. هەموو هەنگاوەکانی چارەسەرکردن دەبێت لە ژێر چاودێری تەواودا ئەنجام بدرێت و بە شێوەیەکی یاسایی تۆمار بکرێت و بە شێوەیەکی ڕوون هەم سەلامەتی نەخۆشەکان مسۆگەر بکرێت و هەم متمانەی گەشتیارانی بیانی بەدەست بهێنرێت. پەرەپێدانی ئەم بوارە پێویستی بە هاوکاری نزیک لە نێوان کەرتی گشتی و تایبەتیدا هەیە، هەروەها مامەڵەی کاریگەر لە نێوان بواری پزیشکی و پیشەسازی گەشتیاریدایە.
بە لەبەرچاوگرتنی توانا و توانا بەرزەکانی پزیشکی لە ئێران، گەشتوگوزاری تەندروستی دەتوانێت ببێتە یەکێک لە لقە گرنگ و داهاتهێنەرەکانی گەشتیاری وڵات؛ بە مەرجێک بە شێوەیەکی بنەڕەتی و پلان بۆ داڕێژراو و پیشەیی مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت. بەڕای من ئەزموونەکانی ڕابردوو ئەوە دەردەخەن کە لە نەبوونی پلان و بەڕێوەبردنی دروستدا ڕەنگە تەنانەت دەرفەتی بەنرخیش لەدەست بچێت. هەر لەبەر ئەم هۆکارە گرنگیدانی جددی و لە کاتی خۆیدا بە گەشتیاری تەندروستی گرنگییەکی زۆری هەیە بۆ ئەوەی بتوانرێت بە شێوەیەکی کاریگەر سوود لە تواناکانی بەردەست لەم بوارەدا وەربگیرێت.
ـــ چۆن هەڵسەنگاندن بۆ پەرەپێدانی گەشتە گەشتیارییەکان دەکەیت لە باشترکردنی ژێرخانی ئابووریدا؟
پەرەپێدانی گەشتە گەشتیارییەکان دەتوانێت ڕۆڵێکی بەرچاو بگێڕێت لە باشترکردنی ژێرخانی ئابووریدا. لەگەڵ زیادبوونی خواست لەسەر گەشتکردن، پێویستی بە گواستنەوە، شوێنی نیشتەجێبوون، خزمەتگوزاری ئاسوودەژیانی و ئاسانکاری ناوخۆیی بە شێوەیەکی سروشتی زیاد دەکات. ئەمەش دەتوانێت وردە وردە ببێتە هۆی پەرەپێدانی ژێرخانی ئابووری و دروستکردنی هەلی کار لە ناوخۆ و باشترکردنی کوالیتی خزمەتگوزارییە گەشتیارییەکاندا؛ بێگومان بە مەرجێک ئەم گەشەپێدانە بە شێوەیەکی پلان بۆ داڕێژراو و بەردەوام ئەنجام بدرێت.
گەشتیاری بەردەوام یەکێکە لە پرسە گرنگ و جددییەکان بۆ وڵاتەکەمان. سامانە سروشتییەکان هی نەوەکانی داهاتوون و هەروەک چۆن باوباپیرانمان هەوڵی پاراستنیان داوە، ئێمەش ئەرکی سەرشانمانە کە بەرپرسیارانە بەو ئاراستەیە مامەڵە بکەین. پێدەچێت لە بواری گەشتیاری ناوخۆدا گرنگیدان بە پرەنسیپەکانی بەردەوامیی و بەڕێوەبردنی دروستی سەرچاوەکان بە جددیتر بەدواداچوونی بۆ بکرێت.
ـــ یەکەم ئەزموونەکانت لە بواری گەشتیاریدا بۆمان بگێڕەوە.
لە ماوەی ڕابردوودا کۆمپانیای ڕادسفێر کە تایبەتە بە گەشتیاری بیانی، گەشتێکی تایبەتمەندی ئاشنابوون (FAM Tour)ی ڕێکخست بە ئامانجی پەرەپێدانی هاوکارییە نێودەوڵەتییەکانی گەشتیاری. لەم بەرنامەیەدا کۆمەڵێک لە بەڕێوەبەران و چالاکانی پیشەسازی گەشتیاری لە ڕووسیا، تورکمانستان و کازاخستانەوە گەشتیان کرد بۆ ئێران بۆ ناسینی توانا گەشتیارییەکانی ئێران، شوێنە سەرنجڕاکێشەکان و دەرفەتەکانی هاوکاری.
من وەک بریکاری بەڕێوەبەری گشتی لەم گەشتەدا بووم، ئەم ئەزموونەش یەکێک بوو لە یەکەم و جددیترین ئەزموونە پیشەییەکانم لە جیهانی ڕاستەقینەی پیشەسازی گەشتیاریدا.
لەم سەفەرەدا کاردانەوە و تێڕوانینی میوانە بیانییەکان بۆ من زۆر سەرنجڕاکێش بوو. جۆش و خرۆشیان بۆ فێربوون لە فەرهەنگی ئێران و پەیوەندیکردن لەگەڵ خەڵکی ناوچەکە و ئەزموونکردنی گەشتیاریی ڕەسەن بە ڕوونی دیار بوو. سەردانی شوێنەکانی وەک باخی پرتەقاڵ، کێڵگەی چا، سواربوونی ئەسپ و تامکردنی خواردنە ناوخۆییەکان کاریگەری ئەرێنی لەسەر تێڕوانینیان بۆ ئێران هەبوو. زۆرێک لە میوانەکان میوانداریی خەڵک و ڕەسەنایەتی ئەزموونەکانیان لە گرنگترین خاڵە بەهێزەکانی گەشتیاری ئێران زانی و بۆ منیش وەک خوێندکارێکی گەشتیاری، ئەمە پشتڕاستکردنەوەیەکی کردەیی بوو بۆ توانای بەرزی وڵات بۆ گەشتیاریی کولتووری و ئەزموونی.
ـــ پلانت چییە بۆ داهاتوو و چۆن دەکرێ گەشتوگوزار وەک بزنسێک بەکاربهێنرێت؟
لە پیشەی گەشتیاریدا، تەواوی پرۆسەی گەشتکردن - لە قۆناغی بڕیاردانەوە تا دوای گەشتەکە - گرنگە. هەریەکێک لەم قۆناغانە کە پانتاییەکی زۆر فراوانیان هەیە، دەتوانن ڕێگا بۆ پێکهێنانی بیرۆکەی داهێنەرانە و بازرگانی سەربەخۆ خۆش بکەن.
بەڕای من بە داهێنان و تێگەیشتن لە بازاڕ و قبوڵکردنی تەحەددیات و سنووردارکردنەکان، دەتوانرێت بزنسی سەرکەوتوو لەم بوارەدا دروست بکرێت. سروشتییە هەموو بوارێک سنووردارکردنی لەگەڵدایە، بەڵام بە پاڵنەر و فێربوونی بەردەوام و کۆڵنەدان، دەتوانرێت تێپەڕێنرێت. لە دەیەی ڕابردوودا، ئێمە شاهیدی سەرهەڵدانی چەندین ستارتاپ بووین لە بواری گەشتیاریدا، ئەمەش ئاماژەیە بۆ توانای بەرزی ئەم پیشەسازییە بۆ کارگێڕی.
-ئەگەر شتێکت هەیە بۆ گوتن، تکایە بیڵێ.
گەشتیاری گرنگییەکی زۆری هەیە و ئەو بیرۆکەیەی کە دەبێت تایبەتمەندی ناڕاستەقینە یان زیادەڕەوی بخرێتەڕوو بۆ ئەوەی گەشتیار ڕابکێشێت، بیرۆکەیەکی دروست نییە. فەرهەنگ، شارستانیەت، مرۆڤ، سەرنجی سروشتی و مێژوویی ئێران بۆ زۆرێک لە گەشتیاران لە خۆیاندا سەرنجڕاکێش و بەنرخن. هیوادارم بتوانین جوانییەکانی وڵاتەکەمان وەک خۆی، ڕاستگۆیانە و بە ڕاستی، بە جیهان بناسێنین و وێنەیەکی ڕاستەقینەی ئێران بخەینە ڕوو.
تایبەتی جام کوردی