جام کوردی - اظهارات تازه سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا درباره حمایت از «اقلیم کردستانی قدرتمند و مقاوم» و تأکید بر ضرورت تقویت نهادهای این منطقه، در نگاه نخست شاید پیامی امیدوارکننده برای اربیل باشد؛ اما برای مردمی که بارها هزینه اعتماد به وعدههای واشنگتن را پرداختهاند، این جملات بیش از آنکه نویدبخش باشند، یادآور یک پرسش تاریخیاند: آمریکا چه زمانی واقعاً در کنار کردها ایستاده است که امروز دوباره از حمایت قاطع خود سخن میگوید؟
تاریخ روابط آمریکا با کردها، سرشار از وعدههایی است که بارها در بزنگاههای حساس سیاسی و نظامی رنگ باختهاند. از تجربههای تلخ گذشته گرفته تا تحولات شمال سوریه و عقبنشینیهای سیاسی و نظامی واشنگتن، یک واقعیت بارها تکرار شده است؛ در محاسبات سیاست خارجی آمریکا، منافع ملی این کشور همواره بر سرنوشت متحدان محلی آن تقدم داشته است.
اما آنچه در ماههای اخیر اتفاق افتاد، پرده دیگری از همین رفتار دوگانه را آشکار کرد.
دونالد ترامپ در اظهاراتی جنجالی مدعی شد سلاحهایی که قرار بوده در اختیار معترضان ایرانی قرار بگیرند، به دست کردها رسیده، اما آنها سلاحها را برای خود نگه داشتهاند. اتهامی سنگین که نهتنها از سوی گروههای کردی رد شد، بلکه یک مقام دفاعی آمریکا نیز گزارشهای مربوط به منحرف شدن این محمولههای تسلیحاتی را نادرست خواند.
این تناقض، پرسشهای جدی درباره نحوه تصمیمگیری، شفافیت و مسئولیتپذیری دولت آمریکا ایجاد کرد. چگونه میتوان از یک سو برای همکاری با نیروهای کردی برنامهریزی کرد و از سوی دیگر، بدون ارائه شواهد روشن، همان نیروها را در معرض اتهاماتی قرار داد که حیثیت و اعتبارشان را هدف میگیرد؟
کردها مردمی نیستند که تاریخ مبارزاتشان با چند جمله یک رئیسجمهور آمریکایی تعریف شود. پیشمرگهها در نبرد با داعش، بهای سنگینی برای امنیت منطقه و جهان پرداختند. خون، آوارگی و ویرانیهایی که مردم اقلیم کردستان تجربه کردند، بخشی از واقعیت تاریخی مبارزه با تروریسم است؛ واقعیتی که هیچ دولت و سیاستمداری حق ندارد آن را نادیده بگیرد.
اما تناقض بزرگتر واشنگتن را باید در میدان عمل جستوجو کرد، نه صرفاً در اظهارات سیاسی.
هنوز مدت زیادی از تصمیم آمریکا برای خارج کردن تجهیزات و سامانههای دفاعی خود از اقلیم کردستان نگذشته است. سامانههای پاتریوت آمریکا از پایگاه اربیل به اردن منتقل شدند و سرانجام خروج نیروها و تجهیزات آمریکایی از پایگاه اربیل نیز اعلام شد.
اکنون پرسش اساسی این است: اگر اقلیم کردستان تا این اندازه برای امنیت و ثبات منطقه اهمیت دارد، چرا آمریکا تصمیم به خارج کردن تجهیزات دفاعی خود از اربیل گرفت؟
آیا امنیت اقلیم کردستان تا زمانی اهمیت دارد که حضور نظامی آمریکا برای واشنگتن ضرورت داشته باشد؟ آیا وقتی پای هزینههای نظامی و ملاحظات راهبردی آمریکا به میان میآید، امنیت کردها به موضوعی درجه دوم تبدیل میشود و هنگامی که معادلات سیاسی تغییر میکند، دوباره سخن از حمایت قاطع به میان میآید؟
این همان نقطهای است که باید درباره صداقت سیاست خارجی آمریکا تردید کرد. واشنگتن نمیتواند از یک طرف تجهیزات دفاعی خود را خارج کند و از طرف دیگر با چند جمله دیپلماتیک، انتظار اعتماد بیقیدوشرط داشته باشد.
اما شاید زمانبندی این چرخش در ادبیات سیاسی واشنگتن، به اندازه خود این اظهارات قابل تأمل باشد.
دونالد ترامپ و حزب جمهوریخواه در انتخابات اخیر میاندورهای آمریکا با شکست سنگینی مواجه شدند؛ شکستی که به از دست رفتن اکثریت جمهوریخواهان در هر دو مجلس کنگره و بازگشت دموکراتها به جایگاه اکثریت انجامید. این نتیجه صرفاً یک شکست انتخاباتی معمولی نبود، بلکه نشانهای از نارضایتی گسترده بخشی از جامعه آمریکا از سیاستها و عملکرد دولت ترامپ بود.
در چنین شرایطی، بازگشت دوباره ادبیات حمایت از اقلیم کردستان از سوی واشنگتن، نمیتواند فارغ از تحولات سیاسی داخلی آمریکا مورد بررسی قرار گیرد.
آیا ترامپ که تا دیروز با اظهارات خود کردها را در معرض اتهام قرار میداد و دولتش در عمل تجهیزات دفاعی خود را از اربیل خارج میکرد، امروز با تغییر شرایط سیاسی داخلی و منطقهای، بار دیگر به اهمیت متحدان کردی پی برده است؟
آیا این حمایت تازه، یک سیاست پایدار و مبتنی بر احترام متقابل است یا تلاشی برای بازسازی اعتبار سیاسی و حفظ نفوذ آمریکا در منطقه پس از شکست انتخاباتی؟
پاسخ این پرسشها را نه در سخنان سخنگوی وزارت خارجه، بلکه باید در رفتار عملی واشنگتن جستوجو کرد.
واقعیت این است که واشنگتن به اقلیم کردستان قدرتمند نیاز دارد؛ اما باید روشن شود که این قدرت قرار است در خدمت امنیت، توسعه و منافع مردم کردستان باشد یا در چارچوب نقشهها و محاسبات متغیر کاخ سفید تعریف شود؟
اقلیم کردستان نباید به میدان آزمایش سیاستهای متغیر واشنگتن تبدیل شود.
امروز بیش از هر زمان دیگری، احزاب و جریانهای سیاسی اقلیم باید بدانند که اختلافات داخلی، رقابتهای حزبی و کشمکش بر سر قدرت، میتواند فرصت مناسبی برای بازیگران خارجی فراهم کند تا از شکافهای سیاسی برای پیشبرد اهداف خود بهره ببرند.
در چنین شرایطی، دعوت آمریکا به تقویت نهادهای اقلیم، زمانی ارزش واقعی پیدا میکند که در عمل به معنای احترام به اراده مردم، استقلال تصمیمگیری سیاسی، امنیت پایدار و توسعه اقتصادی باشد؛ نه صرفاً ابزاری برای مدیریت اختلافات و حفظ نفوذ واشنگتن.
البته این سخنان به معنای نادیده گرفتن روابط و همکاریهای بینالمللی اقلیم کردستان نیست. هر منطقهای حق دارد با کشورهای جهان رابطه داشته باشد و از ظرفیتهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی آنها استفاده کند؛ اما رابطه با قدرتهای بزرگ نباید به وابستگی راهبردی و چشمپوشی از تجربههای تلخ گذشته منجر شود.
کردها به جای وعدههای انتخاباتی و اظهارات مقطعی سیاستمداران آمریکایی، به تضمینهای عملی، احترام متقابل و روابطی پایدار نیاز دارند.
آقای ترامپ و دولت آمریکا باید بدانند که کردها نه ابزار تبلیغات انتخاباتی هستند، نه نیروی ذخیره برای روزهای بحران و نه طرفی که بتوان پس از پایان مأموریت، مسئولیت شکستها را بر گردن آنها انداخت.
پیام روشن این روزهای تاریخ به اقلیم کردستان این است: به جای تکیه بر وعدههای دیگران، بر قدرت نهادهای خود، اتحاد داخلی، اراده مردم و روابط متوازن منطقهای تکیه کنید.
تاریخ به اندازه کافی نشان داده است که سیاستمداران آمریکایی ممکن است متحدان امروز خود را به مسئله فردای خود تبدیل کنند؛ اما مردمی که در این سرزمین زندگی میکنند، باید فردای خود را با تصمیم و اراده خودشان بسازند.
آمریکا اگر واقعاً خواهان اقلیم کردستانی قدرتمند و مقاوم است، بهتر است به جای تکرار جملات دیپلماتیک، در عمل نشان دهد که به امنیت، کرامت و آینده مردم این منطقه احترام میگذارد.
کردها بیش از آنکه به حمایت کلامی واشنگتن نیاز داشته باشند، به پایان یافتن بازیهای سیاسی با سرنوشتشان نیاز دارند.