جامکوردی – تشدید نظارتها و وضع تدابیر تحریمی تازه از سوی وزارت خزانهداری ایالات متحده علیه پرواز شرکتهای هواپیمایی ایران به فرودگاههای منطقه از جمله عراق، موجی از واکنشها را در سطوح دولتی، سیاسی، اقتصادی و نهادهای مدنی به همراه داشته است؛ تصمیمی که بهطور مستقیم کریدورهای هوایی و ترددهای مدنی میان دو کشور را تحتالشعاع قرار داده است.
رایزنیهای دیپلماتیک بغداد با واشنگتن
در پی این تحولات، علی زیدی، مدیر دفتر اطلاعرسانی نخستوزیری عراق، اعلام کرد که دولت این کشور گفتوگوهای فشرده و مستقیمی را با مقامات آمریکایی آغاز کرده است تا برخی فرودگاههای عراق از دایره شمول این اقدامات وزارت خزانهداری مستثنی شوند.
بغداد با تأکید بر اینکه تداوم بحران کنونی به پیچیدهتر شدن اوضاع میانجامد، خواستار حلوفصل تنشها از مسیر دیپلماسی شد تا سفرهای با مقاصد انسانی، درمانی، دانشگاهی و زیارتی با اختلال مواجه نشوند.
تأکید بر حقوق بینالملل و مصونیت غیرنظامیان
پیوند زدن مناقشات سیاسی با زندگی روزمره شهروندان، با انتقاد صاحبنظران و فعالان همراه شده است. برهان شیخرئوف، کارشناس مسائل سیاسی، در گفتوگو با «جامکوردی» تأکید کرد: «حقوق بینالملل باید مبنای تضمین کریدورهای امن باشد. غیرنظامیان طرفِ هیچ منازعهای نیستند و امنیت آنها باید تضمین شود؛ از این رو هرگونه مانعتراشی در مسیر تردد عادی مردم، نقض آشکار حقوق بنیادین بشر به شمار میرود.»
همچنین بیژان سربست، فعال جامعه مدنی، تصریح کرد: «مسدود شدن خطوط هوایی پیش از همه بیماران، دانشجویان و خانوادهها را متضرر میکند. مطالبه جامعه مدنی تفکیک منازعات سیاسی از بخشهای خدماترسان و نیازهای بشردوستانه است.»
پیامدهای اقتصادی و فشار مضاعف بر زیرساختهای ترابری
از منظر اقتصادی، کاروان علی، تحلیلگر سیاسی، با اشاره به نقش ورود زائران و مسافران ایرانی در پویایی بازارها، هتلها و بخش حملونقل عراق توضیح داد: «در شرایطی که مسیرهای هوایی امنترین شیوه جابهجایی مسافر به شمار میروند، انسداد آنها موجب تحمیل بار سنگین ترافیکی بر گذرگاههای زمینی میشود؛ گذرگاهها و جادههایی که خود به دلیل ضعف زیرساختی، ظرفیت پاسخگویی به این حجم از ناوگان حملونقل را ندارند.»
این چالش در مناطق مرزی نیز ملموس است؛ کریم علی، از کسبه شهر کلار، میگوید: «محدود شدن سفرها و دشواری تردد، مستقیماً بر بازار محلی و فعالیت اقتصادی مرزنشینان تأثیر منفی گذاشته است.»
چالشهای درمانی و بازتاب در افکار عمومی
محدودیتهای هوایی بخش خدمات سلامت را نیز با دشواری مواجه کرده است. محمد توفیق، از شهروندان سلیمانیه، با اشاره به وابستگی بسیاری از بیماران به مراکز درمانی ایران گفت: «بسیاری از مبتلایان به بیماریهای خاص برای ادامه درمان نیازمند سفرهای فوری هستند و اخلال در پروازها مستقیماً با جان و سلامت شهروندان بازی میکند.»
عرفان احمد، شهروند اهل چمچمال، نیز در فضای مجازی به این بحران اشاره کرده و نوشته است: «این مسئله دیگر صرفاً تنش میان دو دولت نیست، بلکه این شهروندان عادی هستند که به نخستین قربانیان اقدامات تحریمی و موانع پیشروی تردد تبدیل شدهاند.»
چشمانداز: تعلیق میان دیپلماسی و تحریم
تقاطع تنشهای میان واشنگتن و تهران در آسمان عراق، دولت بغداد را میان دوگانه پایبندی به مقررات مالی-بینالمللی و صیانت از منافع اقتصادی و انسانی کشور قرار داده است؛ وضعیتی که سبب شده سرنوشت خطوط هوایی میان دو همسایه کماکان در بلاتکلیفی ناشی از دیپلماسی و فشار تحریمها باقی بماند.