هەڵەی مەزەندەکردن لە ناسینی توانای یەمەنییەکان و متمانەکردن بەو چەترە ئەمنییەی بێگانەکان بەڵێنیان دابوو، بووە هۆی بەردەوامیی هێرشەکانی عەرەبستانی سعوودی بۆ سەر یەمەن و وەڵامی ئەنساروڵڵا و سوپای یەمەنیش لە چوارچێوەی مافی بەرگریی ڕەوادا بووە. بەردەوامیی شەڕی نێوان دوو وڵاتی ئیسلامی، جگە لە دابینکردنی بەرژەوەندییەکانی ڕژێمی زایۆنی و دوژمنانی جیهانی ئیسلام، هیچ دەستکەوتێکی نییە. لەبەر ئەوە، ئێران بە پشتبەستن بە گوتاری «ئاسایشی خۆماڵی» و دیپلۆماسیی ناوچەیی، وەک ساڵانی ڕابردوو، دەسپێشخەریی گفتوگۆی نێوان عەرەبستان و یەمەن بەدواداچوون بۆ دەکات.
سەید عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی کۆماری ئیسلامیی ئێران، لە گفتوگۆ لەگەڵ فەیسەڵ بن فەرحان، هاوتا سعوودییەکەی، وێڕای دەربڕینی نیگەرانی لە زیادبوونی گرژییەکان، جەختی کردەوە کە پێداگری لەسەر ڕێچکەی سەربازی و بێبایەخکردنی چارەسەری سیاسی، دۆخی ئێستا ئاڵۆزتر دەکات. ناوبراو ئامادەییی ئێرانی بۆ هەر جۆرە هاوکارییەک بۆ دەستپێکردنی گفتوگۆی نێوان عەرەبستان و یەمەن و گەیشتن بە چارەسەرێکی سیاسی ڕاگەیاند. ئەم هەڵوێستە، جگە لە ئاوێنەی دیدگای واقعبینانەی تاران، هەلێکیشە بۆ وڵاتانی ناوچەکە تا بە پشتبەستن بە تواناکانی خۆیان، ئاسایشی خۆماڵی جێگەی وابەستەبوون بە بێگانەکان بگرێتەوە و لە سیستەمی نوێی جیهانیدا ڕۆڵیان هەبێت.
لە تێگەیشتنی پەکینەوە تا ناوبژیوانی بۆ ئاشتیی یەمەن
تاران هەمیشە پەیوەندییە هەمەلایەنەکانی لەگەڵ ڕیاز لە چوارچێوەی بەرژەوەندییەکانی هەردوو وڵات، ناوچەکە و جیهانی ئیسلامدا هەڵسەنگاندووە. دوای حەوت ساڵ، پێشوازیی ئێران لە دەسپێشخەریی چین بۆ نەهێشتنی تێنەگەیشتنەکان بووە هۆی «تێگەیشتنی پەکین»؛ ئەو ڕێگەیەی کە گرنگیی گفتوگۆ و ویستی سیاسی لە کەمکردنەوەی گرژییەکاندا نیشان دا.
شەهید ئەدمیراڵ عەلی شەمعخانی، سکرتێری پێشووی ئەنجوومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی، سەبارەت بەو تێگەیشتنە ڕای گەیاند: «نەهێشتنی تێنەگەیشتنەکان و روانینی ئەرێنی بۆ داهاتوو لە پەیوەندییەکانی تاران-ڕیاز، بێگومان گەشەسەندنی سەقامگیری و ئاسایشی ناوچەیی و زیادبوونی هاوکاریی وڵاتانی کەنداو و جیهانی ئیسلام بۆ بەڕێوەبردنی تەنگەژەکان بەدوای خۆیدا دەهێنێت.»
دیدارە زۆرەکانی بەرپرسانی هەردوو وڵات لەم ساڵانەی دواییدا لە هەمان چوارچێوەدا دەخوێنرێتەوە. ئێران تەنانەت لە کاتی شەڕی ڕەمەزاندا، سەرەڕای گرژییە بەرفراوانەکان، عەرەبستانی نەکردە ئامانج و هێرشەکانی خۆی ئاراستەی بنکە، بەرژەوەندی و ئامانجەکانی ئەمریکا کرد. ڕاگەیاندنی ئامادەییی ئێستای تاران بۆ ئاسانکاریی گفتوگۆی ڕیاز و سەنعاش درێژەپێدەری هەمان ڕێچکەی مامەڵەکردنە و نیشانەیەکە لە هەوڵدان بۆ بەهێزکردنی هاوگرێیی لە نێوان دراوسێکاندا.
دەستەواژەی «نیابەتی»؛ نکۆڵیکردن لە ویستی گەلانی ناوچەکە
میدیاکان و نەیارانی هاوگرێیی ناوچەیی، بە دووبارەکردنەوەی بانگەشەی «نیابەتی» و بەکارهێنانی دەستەواژەی ئاراستەکراو، هەوڵ دەدەن سیناریۆی «برا دژی برا» و ڕووبەڕووبوونەوەی عەرەب و عەجەم دووبارە بکەنەوە؛ لە کاتێکدا ئەم لەچکانە واقعی ویستی گەلان ناگۆڕێت. جیاوازیی بنەڕەتیی دیدگای ئێران لەگەڵ سیستەمی ستەمکاری، لە جەختکردنەوە لەسەر سەربەخۆیی، دراوسێیەتیی چاک و پێشکەوتنی گشتییە لە بەرامبەر ئیستیغلالکردنی وڵاتان و بزووتنەوەکان بۆ دابینکردنی بەرژەوەندیی بێگانەکان. تێکۆشانی ئێران دژی داعش و هاوکارییە تەکنیکی و زانستییەکان، نیشانەی ئەم ڕێچکەیەن.
دروستبوونی بزووتنەوەکانی بەرگریی جەماوەری لە عێراق، لوبنان، فەلەستین و یەمەن، لە بوارێکی ڕووبەڕووبوونەوەی داگیرکاری، دەستدرێژی و پێکهاتە وابەستەکان بە بێگانەکان، نیشاندەری ڕۆڵی ویستی خۆماڵییە. بەکەم سەیرکردنی ئەم بزووتنەوانە وەک هێزی «نیابەتیی ئێران»، نادیدەگرتنی ویستی سەربەخۆخوازانەی گەلان و دووبارەکردنەوەی ئەو نەخشەیەیە کە بە سووکایەتیکردن بە گەلان، هەوڵی شکاندنی ویستی ئەوان دەدات.
دەسپێشخەرییە ستراتیژییەکان؛ لە پلانی چوار خاڵییەوە تا ئاسایشی خۆماڵی
ئێران لە سەرەتای هێرشە سەربازییەکانی عەرەبستان و هاوپەیمانە ناوچەییەکانی بۆ سەر یەمەن، ڕێچکەی سەربازی بە ڕێگەیەکی شکستخواردوو و ڕێگەی سیاسی بە تەنیا بژاردەی بەردەوام دەزانێت. دەسپێشخەریی چوار خاڵیی تاران کە بریتییە لە: ڕاگرتنی دەستبەجێی دەستدرێژی، ناردنی هاوکارییە پێویستەکان و مرۆییەکان، گفتوگۆی نیشتمانی بە بەشداریی هەموو گرووپە یەمەنییەکان و پێکهێنانی حکومەتی تەبایی نیشتمانی، هێشتا دەتوانێت ببێتە بنەمایەکی واقیعی بۆ دەستپێکردنی دانوستانەکان.
گۆڕانکارییەکانی دوایی، تێچووی پشتبەستن بە چەترە ئەمنییەکەی ئەمریکای دەرخستووە. ئەمڕۆ ئێران، لە تەنیشت پشتبەستن بە هێزە چەکدارەکان و بەڕێوەبردنی زیرەکانەی تەنگەی هورمز، توانای دیپلۆماسیشی بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان بەکار هێناوە. پێشنیاری عێراقچی سەبارەت بە یەمەن و عەرەبستان، نموونەیەکی ڕوونە لەو ڕێچکەیە. سوودوەرگرتنی وڵاتانی ناوچەکە لەو جۆرە توانایانە دەتوانێت ببێتە هۆی کۆتاییهێنان بە شەڕ، بەهێزکردنی ئاسایشی خۆماڵی و زیادبوونی ڕۆڵگێڕانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە سیستەمی نوێی جیهانیدا.