جام کوردی - گۆڤاری ئیکۆنۆمیستی بەریتانی لە ڕاپۆرتێکدا سەبارەت بە لێکەوتەکانی شەڕی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل لە دژی کۆماری ئیسلامی ئێران پێشبینی کردبوو کە ئەمریکا و ئێران بگەنە ڕێککەوتن یان نا، هیچ گۆڕانکارییەک لەو ڕاستییەدا ڕوونادات کە نرخی نەوت لە بازاڕەکانی وزەدا بۆ چەند مانگێک ناسەقامگیر دەبێت. هەروەها لە ڕاپۆرتەکەدا جەخت لەوە کراوەتەوە کە ڕۆژانی پێش جەنگ - واتە نەوتی خاو بە ٦٠ دۆلار - بەم زووانە ناگەڕێتەوە!
لەم ڕۆژانەدا وا دیارە ساتەوەختی ئیسراحەت بۆ بازاڕەکانی وزە هاتووە. لە یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن کە بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕی نێوان ئەمریکا و کۆماری ئیسلامی ئێران واژۆ کراوە، داوای هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی بەندەرەکانی ئێران و کردنەوەی گەرووی هورمز لە ماوەی ٣٠ ڕۆژدا کراوە.
لە کاتێکدا دۆناڵد ترەمپ و هاوتا ئێرانییەکانی خەریکی کاری وردەکارییەکانی ڕێککەوتنی ئاشتین، جیهان دەتوانێت چاوەڕێی ئەوە بکات کە 15 بۆ 20%ی دابینکردنی نەوت و گازی سروشتی شلکراوی ئاسایی خۆی بگەڕێنێتەوە – لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە.
ڕاپۆرتەکە دەڵێت: پێشبینی دەکرێت بازاڕەکانی وزەی جیهانی و بەتایبەتی نرخی نەوت لە چەند مانگی داهاتوودا بەشێوەیەکی زۆر ناجێگیری بمێننەوە، لەگەڵ گەڕانەوە بۆ نرخی نەوتی خاو لە پێش جەنگدا کە ٦٠ دۆلار بوو، بە ئەگەرێکی زۆرەوە دوور دەکەوێتەوە تا لانیکەم ساڵی ٢٠٢٧.
بە واتایەکی تر، بازاڕی نەوتی دوای جەنگ و پێوەرەکانی ئابووریی گەورە، واقیعێکی ئاڵۆز بە چەند هۆکارێکەوە ڕەنگ دەدەنەوە – یەکەمیان دواکەوتنی بوژانەوەی بەرهەمهێنانە. لە ڕاستیدا شرۆڤەکاران پێیان وایە کە بوژانەوەی بەرهەمهێنان لە هەر شوێنێکەوە لە سێ بۆ شەش مانگ دەخایەنێت. لە کاتێکدا ڕاستە کە سعودیە و ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی دەتوانن بە شێوەیەکی ڕێژەیی خێرا بەرهەمهێنانی نەوتی خاوی سووک بەرز بکەنەوە، بەڵام وڵاتانی وەک عێراق و کوێت کە نەوتی خاویان قورسترە، ڕووبەڕووی خۆلێدان و خۆلێدانەکانی کارکردن بوونەتەوە، کە ڕەنگە کاتێکی زیاتری بخایەنێت بۆ دەستپێکردنەوەی بەرهەمهێنان.
فاکتەرێکی دیکە کە بەردەوام دەبنە هۆی ناجێگیری نرخی نەوت، لۆجستیکی دەریاییە. بە واتایەکی تر، ڕێڕەوی کەشتیوانی، بە تایبەتی لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە، لە چەند مانگی ڕابردوودا بە توندی پەککەوتووە. ئەمەش بەو مانایەیە کە تەنانەت دوای کردنەوەی ڕێڕەوی کەشتیوانیش کاتێکی بەرچاوی دەوێت بۆ گەڕانەوەی تانکەرەکان بۆ کەنداو و پرۆسێسکردنی نەوتی خاو کەڵەکەبوو.
هەموو ئەمانە وایکردووە لە بازاڕی نەوتدا پێشبینی بکرێت کە دوای ئەوەی چوارچێوەی سەرەتایی تاقیکاری ڕێککەوتنی ئاشتی ئەنجامدرا، نرخی نەوتی خاوی برێنت بۆ نێوان ٧٥ بۆ ٧٦ دۆلار دابەزیوە. بەڵام بانکە گەورەکانی وەک مۆرگان ستانلی پێشبینی دەکەن کە تێکڕای نرخەکان لە نێوان ٨٠ بۆ ٩٠ دۆلار بێت لە چارەکی هاویندا.