جام کوردی - شیکارییەکی زۆر بە زمانە جۆراوجۆرەکان و لە ناوەوە و دەرەوەی ئێران سەبارەت بە پرسەی گەورەی ڕێبەری شەهیدی شۆڕش نووسراوە و دەربڕدراوە. لە ڕاستیدا بەشداری ملیۆنان کەس زۆرێک لە چاودێرانی سەرسام کرد و کەم کەس پێشبینی ئامادەبوونێکی ئاوەهایان دەکرد.

هەندێکیان بە پرسەیەکی مێژوویی ناویان بردووە، هەندێکیشیان بە ناوازە ناویان بردووە و گرووپێکیش بە “پرسەی سەدە” ناویان بردووە. لەم کورتە تێبینییەدا ئامانجمان ئەوەیە کە باس لە چەند خاڵێک بکەین سەبارەت بە هۆکار و دەرئەنجامەکانی ئەم دیاردە مەزن و جێی سەرنجە؛ ئەو خاڵانەی کە ڕەنگە کەمتر گرنگییان پێدرابێت.

ئەوەی دڵنیایە ئەوەیە کە ئامادەبوونی خەڵک لەم پرسەدا خۆڕسک. هیچ بانگەوازێکی گشتی لە دامەزراوە فەرمییەکانەوە نەبوو، نە خەڵک بە بەڵێن و تۆقاندنەوە هاتنە شوێنی ڕووداوەکە. خۆیان بڕیاریان دا بەشداری لەم مەراسیمەدا بکەن. هەرچەندە پێش ئەم ڕووداوە بەشێک لە کۆمەڵگا لە شەقام و گۆڕەپانی شارە جیاجیاکان شەوانە ئامادە بوون، بەڵام لەم پرسەدا چینە جیاوازەکان بە ڕوانگە و سەلیقەی جیاوازەوە بەیەکەوە بینران. تەنانەت ئەو گروپانەی کە ڕەخنەیان لە ئەدای سیستەمەکە یان هەندێک سیاسەت و تەنانەت خودی سەرکردە شەهیدەکەشیان دەگرت، لەم ڕووداوەدا بە هەستێکی ئاشکراوە لە گۆڕەپانەکەدا دەرکەوتن و دەریایەکی تووڕەی جەماوەریان دروستکرد. شیتەڵکردنی وردی هۆکارەکانی دروستبوونی ئەم ئامادەبوونە ناوازەیە پێویستی بە لێکۆڵینەوەی سۆسیۆلۆژی و دەروونی کۆمەڵایەتی هەیە و پێویستە حوکمێکی یەکلاکەرەوە بۆ ئەنجامی ئەو جۆرە لێکۆڵینەوەیە جێبهێڵرێت. بەڵام دەکرێت ئاماژە بە چەند هۆکارێکی گرنگ بکرێت. یەکەم: شێوازی شەهیدبوونی ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی و ژمارەیەک لە ئەندامانی بنەماڵەکەی کە لە چاوی زۆر کەسدا ستەمکارانە و شۆککەر بوو و هەستی گشتی وروژاند. دووه م: به شێکی بەرچاو له بیروڕای گشتی ئه م کردەوەیان، له دۆخێکدا که هێشتا دانوستانه سیاسییەکان بەردەوام بوون، به شێوەیەک بایەخنەدان به ڕێسا نێودەوڵەتییە قبووڵکراوەکان و به سوکایەتی به سەروەریی نەتەوەیی ئێرانی زانی. سێیەم: ئەو تێڕوانینە لە نێو زۆر کەسدا دروست بوو کە ئامانج تەنیا سیستەمی سیاسی نییە، بەڵکو یەکپارچەیی خاک و سەربەخۆیی و بوونی ئێرانە کە لە ژێر هەڕەشەدایە؛ تێڕوانینێک کە بووە هۆی یەکگرتنی چین و توێژە جیاوازەکانی کۆمەڵگا.

بەڵام لەدەرەوەی ئێران، لانیکەم لە وڵاتانی وەک عێراق کە کاردانەوەی ئەم ڕووداوە بە ڕوونی بەدیکرا، هۆکاری دیکەش ڕۆڵیان هەبوو لەم کاردانەوە بەربڵاوەدا. واقیعەکە ئەوەیە کە لە ساڵانی ڕابردوودا بەشێکی بەرچاو لە بیروڕای گشتی لە ناوچەکە و زۆرێک لە نەتەوەکانی دیکە لە تاکلایەنەیی زلهێزەکان و تاوانەکانی سوپای ڕژێمی زایۆنی لە غەززە و لوبنان و ناوچەکانی دیکەی ناوچەکە بێزار بوون و چاوەڕێی حکومەتێک بوون کە لە دژی ئەم ڕەوتە بوەستێت و هیوای گۆڕانکاری و دادپەروەری بە زیندووی بهێڵێتەوە.

لەم ڕوانگەیەوە کۆماری ئیسلامی ئێران و ڕێبەری مەزنی ئێران لە لایەن گرووپە بەرفراوانەکانی بیروڕای گشتییەوە وەک هێمای بەرەنگاربوونەوەی سیستمی هەژموون لە قەڵەم دەدرا. بۆیە ئەو هێرشەی کە بووە هۆی شەهیدبوونی ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی و کۆمەڵێک لە ئەندامانی بنەماڵەکەی و ژمارەیەک فەرماندەی سەربازی، لە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران دەنگی دایەوە و هەست و سۆزی بەربڵاوی لە نێو گەلانی ناوچەکەدا وروژاند. هەندێک لە چاودێران پێیان وایە ئەگەر مەراسیمێکی هاوشێوە لە وڵاتانی وەک میسر، پاکستان، یان هیندستان ئەنجام بدرایە، پێشوازییەکی بەرفراوانی گشتی لێدەکرا. بەڵام چەند خاڵێک هەیە کە دەبێت لەبەرچاو بگیرێت سەبارەت بە کاریگەری و دەرئەنجامەکانی ئەم پرسە مەزن و مێژووییە.

ئەم ئامادەبوونە بەربڵاوە دەریخست کە کۆماری ئیسلامی لە بڕیارە سیاسی و ئەمنیەتییەکانیدا پشتیوانییەکی بەرچاوی کۆمەڵایەتی بەهرەمەندە و زۆرێک لەو شیکارییانەی کە پشتیان بە کەلێنی نێوان خەڵک و سیستم وەک فاکتەری دیاریکەر لە پێشهاتەکانی داهاتوودا بەستبوو، لانیکەم پێویستیان بە پێداچوونەوە هەیە. ڕووداوێکی لەم شێوەیە بێ گومان کاریگەری لەسەر حیساباتی ئەکتەرە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان دەبێت و هاندەری دۆست و هاوپەیمانانی کۆماری ئیسلامی دەبێت بۆ درێژەدان بە ڕێبازەکەیان.

هەروەها فەزیحەیەکی گەورە بەسەر ڕژێمی زایۆنی و دەزگای هەواڵگریی دەرەکیی ئەو ڕژێمە بە ناوی مۆساد کەوتووە. ئەگەر شیکارییەکانمان لەسەر بنەمای ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکانی هەڵسەنگاندنەکانی مۆساد پێش ئەم ڕووداوە بنیات بنێین، وا دیارە کە دەزگای مۆساد پێی وابوو کە نەهێشتنی ڕێبەری شۆڕش و فەرماندە باڵاکانی کۆماری ئیسلامی دەبێتە هۆی داڕمانی یەکگرتوویی ناوخۆیی و بڵاوبوونەوەی ناڕەزایەتییەکان و لاوازبوونی خێرای قەوارەی سیستەمی کۆماری ئیسلامی. دەوترێت ئەم هەڵسەنگاندنانە ڕۆڵێکی کاریگەریان هەبووە لە داڕشتنی حیساباتە سیاسی و سەربازییەکانی تەلئەبیب و لە ڕازیکردنی بەرپرسانی ئەمریکا بۆ ئەوەی لەگەڵ ئەم کارەدا بچن. بەڵام ئەوەی بە کردەوە ڕوویدا تەواو جیاواز بوو. لەبری ئەوەی دابەشبوونە ناوخۆییەکان فراوانتر بێت، کەشێکی تەبایی و یەکگرتوویی نیشتمانی سەریهەڵدا و ڕێژەی زۆری بەشداریکردن لە پرسەکەدا تەحەدای زۆرێک لەو حیساباتانەی کرد. ئەم باسەی هەڵسەنگاندنەکانی مۆساد دەبێ بە یەکێک لە گەورەترین هەڵە شیکارییەکانی ئەم خزمەتگوزارییە لە ساڵانی ڕابردوودا هەژمار بکرێت؛ هەڵەیەک کە ڕەگ و ڕیشەی لە کۆکردنەوەی زانیاری نەبوو، بەڵکو لە شیکردنەوەی کۆمەڵگای ئێران و پێشبینیکردنی کاردانەوەی بیروڕای گشتیدا بوو. له دنیای ئه مڕۆدا که زانیاری ئاشکرا له ڕێگه ی تۆڕه کۆمەڵایەتییەکان و میدیاکان و مۆبایله زیرەکەکانەوە به زۆری ده ستدەکەوێت، باڵادەستی دەزگا سیخوڕییەکان له سەر هه موو شتێک بەنده به توانای شیکاری ڕەوتی کۆمەڵایەتی و پێشبینیکردنی هه ڵسوکەوتی کۆمەڵگاکان. لەم ڕوانگەیەوە، شیکاری نادروست یان لایەنگریانەی مۆساد و دەرئەنجامە نەرێنییەکانی ناتوانێ لە لایەن هاوپەیمانەکانی و بەتایبەت ئەمریکا و خودی ترەمپەوە بێ ئاگا بمێنێتەوە و سروشتییە کە ئیعتباری شیکارییەکانی داهاتووی ئەم دەزگایە ڕووبەڕووی گومانی جددیش ببنەوە.

لە کۆتاییدا، بێ گوێدانە هەموو شیکارییە سیاسییەکان، ئەوەی ئەم پرسە مەزنە نیشانی دا، توانای کۆمەڵگای ئێران بوو بۆ لێکنزیکبوونەوە لە ساتەوەختە چارەنووسسازەکاندا؛ توانایەک کە هەموو شرۆڤەکارێکی دادپەروەرانە، بەبێ گوێدانە ئاراستەی سیاسی، لە هەڵسەنگاندنی داهاتووی ئێران و هاوکێشە ناوچەییەکاندا، پابەندە بە لەبەرچاوگرتنی.