ئەمریکا و ئەوروپا جارێکی دیکە ئامرازی سزاکانی سەر ڕووسیایان لە غەلافی خۆیان دەرهێنا؛ هەنگاوێک کە لە ڕووکەشدا هەوڵێکە بۆ چڕکردنەوەی فشاری ئابووری لەسەر مۆسکۆ، بەڵام لە چینە قووڵەکاندا، دەکرێت نیشانەیەک بێت بۆ هەوڵی ڕۆژئاوا بۆ پەردەپۆشکردنی زنجیرەیەک شکستی سەربازی و ئابووری و ئەمنی لە بەرە جیاوازەکاندا.
ئەمریکا کە لە سەردەمی ترەمپدا بە دروشمی ئاشتی و کۆتاییهێنان بە شەڕی ئۆکرانیا و دانوستان هاتە ناو مەیدانەکەوە، ئێستا گەڕاوەتەوە سەر زمانی سزاکان. کەناڵی ئێن بی سی ڕاپۆرتی لەسەر پڕۆژەیاسایەکی ٦١ لاپەڕەیی بە ناوی "پڕۆژە یاسای لیندسی گراهام" بڵاوکردەوە، کە ئامانج لێی سزادانی کڕیارە سەرەکییەکانی نەوت و غازی ڕووسیایە. لە هەمان کاتدا ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ باسی لە هەڵسەنگاندنە نوێیەکانی هەواڵگری ئەمریکا کردووە سەبارەت بە ئەگەری هێرشی سنووردار لەلایەن ڕووسیا بۆ سەر ئەندامێکی ناتۆ.
لە لایەکی دیکەوە بەریتانیا لیستی سزاکانی دژە ڕووسیای فراوانتر کردووە بە زیادکردنی ١٩ بڕگەی نوێی، هەروەها یەکێتی ئەوروپا پێنج کەسی پەیوەست بە پیشەسازی سەربازی ڕووسیا سزا داوە، بە وتەی کایا کاڵاس.
بەڵام پرسیاری سەرەکی ئەوەیە: ئایا بەڕاستی ئەم هەنگاوانە نیشانەی دەسەڵاتی ڕۆژئاوایە یان هەوڵێکە بۆ بەڕێوەبردنی دەرئەنجامەکانی شکستەکان کە چیتر ناتوانرێت بە ئاسانی بشاردرێتەوە؟
پاتریۆت: قەڵغانێکی ئەمنییە کە درزی تێکەوتووە
یەکێک لە نیشانە هەرە گرنگەکانی ئەم قەیرانە دۆخی سیستەمی بەرگری ڕۆژئاوایە لە ئۆکرانیا. ساڵانێکە ئەمریکا سیستەمی وەک پاتریۆت پێشکەش بە هاوپەیمانەکانی دەکات وەک هێمای باڵادەستی تەکنەلۆژی و ئاسایشی ئاسمانی؛ بەڵام پێشهاتەکانی ئەم دواییەی ئۆکرانیا وێنەیەکی جیاواز دەکێشن.
لە یەکێک لە هێرشە قورسەکانی ڕوسیا بۆ سەر کیێڤ، بەپێی ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکان، ١١٥ فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و ٢٨ مووشەکی خێرا ئاراستەکراون کە ٢٤ مووشەکی بالیستیک و چوار مووشەکی کروز بوون. هەروەها ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی دانی بەوەدانا کە لە کۆی ٢٧ مووشەکی بالیستیک تەنها یەکێکیان ڕێگری لێکراوە.
ئەم ژمارانە تەنیا شکستی ئۆپەراسیۆن نین؛ هەروەها دەتوانن کاریگەرییان لەسەر متمانەی بازاڕی چەکی ئەمریکا هەبێت. کاتێک سیستەمێک کە وەک هێمای ئاسایش دەخرێتە بواری جێبەجێکردنەوە، کاریگەریی چاوەڕوانکراو لە بەرامبەر قەبارەیەکی زۆری هێرشی مووشەکیدا نیشان نادات، سروشتییە کە متمانەی هاوپەیمانان و کڕیارە ئەگەرییەکانیش بخرێتە ژێر پرسیارەوە و مەیلی بەرەو سیستەمی ڕووسیا و چینی زیاتر دەبێت.
ملیارەها دۆلار؛ لە یارمەتی سەربازییەوە تا دەگاتە چەقبەستوویی ئەمنی
هاوکات بە ملیارەها دۆلار هاوکاری دارایی و سەربازیی ڕۆژئاوا بۆ ئۆکرانیا، بەبێ ئەوەی ببێتە هۆی دەستکەوتێکی هاوتا لەگەڵ تێچوونەکان، بووەتە خاڵێکی دیکەی لاوازی سیاسەتی ڕۆژئاوا.
سەرۆکی بانکی ناوەندی ئۆکرانیا ڕایگەیاند کە کۆی هاوکارییە داراییەکانی ڕۆژئاوا بۆ کیێڤ لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە نزیکەی ٢٠٠ ملیار دۆلارە، هەروەها ئۆرسولا ڤۆن دێر لایین تەرخانکردنی بڕی یەک ملیار و ٤٠٠ ملیۆن یۆرۆی لە قازانجی سەروەت و سامانی بەستووی ڕووسیا بۆ ئۆکرانیا ڕاگەیاندووە.
ئەم خەرجییانە لە کاتێکدا دەکرێت کە ئەوروپا لەگەڵ فشارە ئابووری و بژێوییەکاندا خەریکی ململانێیە. درێژەدان بە شەڕ و شکست لە دژی ڕووسیا دەتوانێت ببێتە هۆی بەهێزبوونی ناڕەزایەتییە ناوخۆییەکان، زیادبوونی دژایەتی بۆ خەرجییە سەربازییەکان و پەرەسەندنی بزووتنەوەکان کە بەدوای دانوستان لەگەڵ مۆسکۆدا دەگەڕێن؛ پرسێک کە دوو هێندە گرنگە بۆ حکومەتەکانی وەک ئەڵمانیا و فەرەنسا و بەریتانیا، لە هەمان کاتدا سیاسەتی سەربازیکردنی بەرفراوان.
چەک و سزای لەدەستچوو؛ دوا قەڵای ڕۆژئاوا
قەیرانەکە تەنها لە مەیدانی شەڕدا سنووردار نییە. ڕاپۆرتەکانی گەندەڵی و نەمانی چەکی ڕۆژئاوایی وێنەیەکی دیکەی دەرئەنجامەکانی سیاسەتی چەکداری ئۆکرانیای خستۆتە ڕوو. ڕۆژنامەی "ئیل فاتۆ کوتیدیانۆ"ی ئیتاڵی بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە تا ئێستا ٧٨٠ هەزار و ٤٦٥ چەک لەدەستچوون یان دزراون و بەشێکی بەرچاو لەو چەکانە گەیشتوونەتە بازاڕەکانی ئەوروپا و کەوتوونەتە بەردەم سەرنجی تۆڕە مافیاکان.
لەم جۆرە هەلومەرجەدا، سزاکان بۆ ڕۆژئاوا تەنیا ئامرازێک نییە بۆ فشارخستنە سەر ڕووسیا؛ هەروەها دەبنە ئامرازێک بۆ گۆڕینی کارنامەی ڕای گشتی. ڕێکەوتی چڕبوونەوەی گەمارۆکان و هەڕەشەی گوماناوی ڕووسیا بۆ سەر ناتۆ، لێدوانی دژە چینی کاربەدەستانی ئەمریکا و ڕاپۆرتەکان سەبارەت بە بەکارهێنانی بەشێکی زۆر لە کۆگاکانی چەکی ئەمریکا جێگەی سەرنجە.
ئەم دۆخە دژایەتییەکی جددیشی خستووەتە بەردەم ترەمپ: ناتوانێت بە سادەیی ئیدیعای سەرکەوتنی سەربازی بەسەر ئێراندا دووپات بکاتەوە، هەروەها ئامرازە سەربازییەکانی پێشووی بۆ فشارخستنە سەر دانوستانەکانی لەبەردەستدا نییە، هەروەها ناتوانێت هەمان بڕواپێکراوی "فرۆشتنی ئاسایش" بە هاوپەیمانەکانی وەک ڕابردوو پەیڕەو بکات.
لەم ڕوانگەیەوە، چڕبوونەوەی گوشارەکان لەدژی ڕووسیا دەتوانین وەک هەوڵێک بۆ گۆڕینی سەرنج لە پێشهاتەکانی ڕۆژئاوای ئاسیا سەیر بکرێت، کە دەسەڵاتی ئێران لە بەڕێوەبردنی گەرووی هورمز، ئەزموونی شەڕی هاوسەنگ و درێژەدان بەو قەیرانەی کە بەهۆی داگیرکاریی ڕژێمی زایۆنییەوە هاتۆتە ئاراوە، هاوکێشە ئەمنییەکانی ناوچەکەی گۆڕیوە.
بۆ ئەوەی ڕوونتر بڵێین، کاتێک دەسەڵاتی سەربازی لە چەند بەرەیەکدا سنووردار دەکرێت، سزاکان دەبنە دوا لیڤەری متمانەپێکراو؛ لیڤەرێک کە ئەمجارە لەجیاتی ئەوەی بۆ گۆڕینی ڕەفتاری ئەوانی دیکە بەکاربێت، ڕەنگە بۆ سپیکردنەوەی شکستەکان و بەڕێوەبردنی دەرئەنجامە سیاسییەکانیان بەکاربهێنرێت، بەتایبەتی لە سەروبەندی هەڵبژاردنێکدا کە بتوانێت فشاری ناوخۆیی لەسەر کۆمارییەکانی ئەمریکا زیاد بکات.