لە دوایین پێشهاتەکانی پەیوەست بە قەیرانی وزە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، یەدەگی ستراتیژیی نەوتی ئەمریکا بۆ نزمترین ئاستی لە ماوەی زیاتر لە چوار دەیە دابەزیوە. ئەم دابەزینە بەرچاوە لە کاتێکدایە کە دەستدرێژییە سەربازییەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران و داخستنی گەرووی هورمز یەکێک لە گرنگترین ئامرازەکانی واشنتۆنی بۆ کۆنتڕۆڵکردنی شۆکەکانی نرخی نەوت بە توندی گرژ کردووە. بەپێی داتاکانی بانکی وەبەرهێنانی ئەمریکا، یەدەگی ستراتیژیی نەوتی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٨٣ەوە گەیشتووەتە نزمترین ئاستی خۆی، ئەم یەدەگە ئێستا یەکسانە بە تەنها ٤٣ ڕۆژ لە بەکارهێنانی نەوتی خاو لە وڵاتەکەدا؛ واتە ئەگەر نەوتی نوێ نەگاتە ئەمەریکا، ئەوا لە ماوەی کەمتر لە مانگ و نیوێکدا ئەو وڵاتە ڕووبەڕووی کەمی نەوت دەبێتەوە. ئەم دۆخە دوای ئەوە هات کە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا فەرمانی کشانەوەی لەم یەدەگانە دەرکرد بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ بەرزبوونەوەی تێچووی وزە کە بەهۆی پچڕانی دابینکردنی وزە لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە دروست بووە. بەگوێرەی ڕاپۆرتی هیڵ، ترەمپ بەڵێنی دابوو 172 ملیۆن بەرمیل لە یەدەگی ستراتیژی لە ماوەی 120 ڕۆژدا بکێشێتەوە. تا ئێستا نزیکەی 108.6 ملیۆن بەرمیل لەو بڕە دەرزییە خراوەتە بازاڕەوە و داتای فیدراڵی دەریدەخات کە ئێستا یەدەگی ماوەتەوە گەیشتووەتە نزیکەی 304.8 ملیۆن بەرمیل.
گەرووی هورمز؛ هۆکارێکە بۆ کەمبوونەوەی یەدەگی ستراتیژی ئەمریکا
پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان گوشارەکانی سەر یەدەگە ستراتیژییەکانی ئەمریکا و بەردەوام پچڕانی کەشتیوانی بازرگانی لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە هەیە. لە هەلومەرجی ئاساییدا، ئەم گەروە ڕۆژانە میوانداری تێپەڕاندنی نزیکەی یەک لەسەر پێنجی بازرگانی نەوتی جیهانە. بەڵام بە گوتەی هیڵ، ڕێڕەوی ئاوەکە بە شێوەیەکی مەجازی بەڕووی هاتوچۆی بازرگانیدا داخراوە لە ماوەی پێنج مانگی ڕابردوودا، ئەمەش بووەتە هۆی ناجێگیرییەکی بەرفراوان لە بازاڕەکانی وزە و بەرزبوونەوەی بەرچاوی نرخی نەوت. بەردەوامی کشانەوەی ئەم یەدەگانە دووڕیانێکی جددی بۆ حکومەتی ئەمریکا نیشان دەدات. هەرچەندە ئەم یەدەگانە بۆ کەمکردنەوەی نرخەکان بە شێوەیەکی کاتی و قەرەبووکردنەوەی بەشێک لە دابینکردنی لەدەستچوو لە کورتخایەندا بەکاردەهێنرێن، بەڵام کەمبوونەوەیان توانای واشنتۆن بە توندی کەمدەکاتەوە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هەر شۆکێکی نوێ لە ئەگەری شەڕێکی درێژخایەن یان پچڕانی دابینکردنەکانی دیکە. ئەوەی جێگای سەرنجە، ترەمپ خۆی لە ١٧ی حوزەیران هۆشداری دا لە زۆر پشتبەستن بە یەدەگەکان لە کاتی شەڕدا و ئاماژەی بەوەدا کە ئەگەر کشانەوەکان بەم ڕێژەیە بەردەوام بن، ئەوا ئەم سەرچاوانەی بە خێرایی کەم دەبنەوە. هەر لەو ڕۆژەدا ترامپ یاداشتێکی لێکتێگەیشتنی لەگەڵ ئێران واژۆ کرد کە بڕیار بوو ڕێگە خۆش بکات بۆ وەستاندنی شەڕی درێژخایەن و دڵنیابوون لە سەلامەتی کەشتیوانی لە ڕێگەی هورمزەوە. بەڵام ڕێککەوتنەکە زۆری نەخایاند و لە ٨ی تەمموزەوە هێرشەکان دەستیان پێکردەوە.
شۆکێکی نوێی نرخ و کاریگەرییەکانی لەسەر بازاڕە جیهانییەکان
شکستی ئاگربەست و دەستپێکردنەوەی هێرشەکان بووە هۆی بەرزبوونەوەی نوێی نرخی وزە، نرخی نەوت لە هەمان ڕۆژدا (٨ی تەمموز) نزیکەی ٥٪ بەرزبووەتەوە. هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت بە ڕێژەی 5.2% بەرزبووەوە و گەیشتە 78 دۆلار و 02 سەنت، هاوکات نەوتی خاوی ڕۆژئاوای تەکساس بە ڕێژەی 4.4% بەرزبووەوە و گەیشتە 73 دۆلار و 52 سەنت. دەرئەنجامەکانی ئەم قەیرانە تەنها لە ئەمریکادا سنووردار نەبوو، بەڵکو کاریگەری لەسەر ئابووری هاوردەکردنی وزە هەبوو. بەگوێرەی زانیارییەکانی هیڵ، وڵاتانی وەک کۆریای باشوور، تایلەند، ڤێتنام و بەنگلادیش ناچاربوون ڕێوشوێنی بەپەلە بۆ بەڕێوەبردنی بەکارهێنانی وزە جێبەجێ بکەن، لەوانە سنووردارکردنی بەکارهێنانی سیستەمی تەندروستی و ڕێساکانی کەمکردنەوەی بەکارهێنانی ئۆتۆمبێل. هاوکات چین هاوردەکردنی نەوتی هاوردەکردنی نەوتیشی بە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو لە ڕۆژێکدا نزیکەی سێ ملیۆن و 500 هەزار بەرمیل کەمکردووەتەوە، کە بە تێکڕا نزیکەی 11 ملیۆن بەرمیل بووە بۆ 7.8 ملیۆن بەرمیل. پەکین قەرەبووی ئەم دابەزینەی کردووەتەوە بە پشتبەستن بە سیستەمێکی گەورەی هەڵگرتنی فریاگوزاری. بەپێی ئامارەکانی هیڵ، یەدەگی نەوتی حکومەت و بازرگانی چین بە نزیکەی یەک ملیار و ٤٠٠ ملیۆن بەرمیل مەزەندە دەکرێت.
نرخی بەنزین لە ئەمریکا بە بەرزی بمێنێتەوە تا ئەو کاتەی شەڕ بەردەوام بێت
ڕۆژنامەی هیڵ، بە ئاماژەدان بە سیاسەتی بەردەوامی ئەمریکا بەرامبەر بە قەیرانەکە، دەنووسێت کە ئەمریکا هێشتا گۆڕانکاری گەورەی لە سیاسەتەکەیدا نەکردووە بۆ گونجاندن لەگەڵ هەڵاوسانی بازاڕی نەوت و بەردەوامیش لەو باوەڕەدایە کە دوای کۆتایی هاتنی جەنگ، نرخەکان دەگەڕێنەوە باری ئاسایی خۆیان؛ هەرچەندە هیچ ئاسۆیەکی ڕوون بۆ ئەم گەڕانەوەیە نییە. بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی بووەتە تەحەدایەکی سیاسی جددی بۆ ئیدارەی ترەمپ. ترەمپ لە دوایین لێدوانەکانیدا کۆمپانیا گەورەکانی نەوتی ئەمەریکا لەوان ئێکسۆن مۆبیل و شیڤرۆن تۆمەتبار دەکات بەوەی کە قازانج لە شەڕەکە دەکەن و داوای کەمکردنەوەی نرخەکانی کردووە کە بەکاربەرانی کۆتایی لە بەنزینخانەکاندا دەیدەن. بەڵام لە ڕاپۆرتی هیڵدا ئاماژە بەوە دەکات کە بەرهەمهێنەرە گەورەکانی نەوت لە زۆربەی بەنزینخانەکاندا ڕاستەوخۆ نرخ دانانێن و شارەزایانی پیشەسازی نەوت جەخت لەوە دەکەنەوە کە تا ئەو گێژاوەی بەهۆی شەڕەوە دروست بووە لە بازاڕەکانی نەوتی جیهانیدا بەردەوام بێت، نرخی تاکەکەسی بە بەرزی دەمێنێتەوە. هەروەها، تەنانەت کاتێک نرخی نەوتی خاو دادەبەزێت، ئەم دابەزینەی نرخە بەهەمان خێرایی ناگوازرێتەوە بۆ بەکاربەری کۆتایی و بە شێوەیەکی نەریتی نرخی بەنزین لە وێستگەکاندا بە دواکەوتنی چەند هەفتەیەک بە تەواوی وەڵامی دابەزینی نرخی نەوت دەداتەوە.