لە هەلومەرجێکدا کە گرنگترین خەمی گەلی ئەمریکا و هەیکەلی سیاسی بریتییە لە کۆنتڕۆڵکردنی لێکەوتە ئابوورییەکانی شەڕخوازی دۆناڵد ترەمپ، بەتایبەتی دەرئەنجامەکانی دۆخی گەرووی هورمز، واشنتۆن هەنگاوێکی ماناداری ناوە بە دەرهێنانی سوریا لە لیستی وڵاتانی پاڵپشتیکاری تیرۆر و لابردنی تەحریر شام لە لیستی ڕێکخراوە تیرۆریستییە جیهانییەکان. سکۆت باسنێت وەزیری گەنجینەی ئەمریکا بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئەم بڕیارە یارمەتیدەر دەبێت بۆ زیادکردنی وەبەرهێنان و بەهێزکردنی سەقامگیری سیاسی و ئابووری سوریا؛ کارێک کە وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا بە بەشێک لە بەڵێنی ترەمپ بۆ کەمکردنەوەی سزاکانی سەر سوریا وەسفی کرد.
بەڵام بانگەشەی ئەوەی کە ئەم بڕیارە مرۆڤدۆستانەیە، لەگەڵ واقیعەکانی سەر زەوی و پێشهاتە جیۆپۆلیتیکییەکانی ناوچەکەدا ناگونجێت. بەڵگەکان دەریدەخەن کە واشنتۆن لەبری ئەوەی ئەرکە مرۆییەکانی خۆی جێبەجێ بکات، ئەم کارە وەک بەشێک لە یارییە دەروونییەکەی ترەمپ بەکاردەهێنێت بۆ گەیشتن و پێشخستنی ئامانجە شاراوەکانی لە ڕۆژئاوای ئاسیا؛ ئامانجەکان کە بریتین لە خۆشکردنی ڕێگە بۆ فراوانکردنی داگیرکاری ڕژێمی زایۆنی، ڕێکخستنەوەی جیۆپۆلەتیکی ناوچەکە و دروستکردنی ڕێگای بەدیل بۆ گواستنەوەی وزە، لە نێویاندا دیارە.
تیرۆری باش؛ کاتێک پێوەرەکە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکایە
ڕەفتاری ئەم دواییەی ئەمریکا جارێکی دیکە ئەو شێوازە لەمێژینەی “تیرۆری باش و خراپ” ئاشکرا دەکات؛ تیرۆر کە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی واشنتۆن دەکات دەتوانرێت پاک بکرێتەوە و پێناسە بکرێتەوە و لەو شوێنانەی کە هەڕەشە لە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا دەکات، دەبێتە بیانووی سزا و فشار و تەنانەت دەستێوەردانی سەربازی.
لە هەلومەرجێکدا کە ئەمریکا لە بواری پەرەسەندنی وزە و ئەمنی لە ڕۆژئاوای ئاسیادا ڕووبەڕووی ئاستەنگیی جددی دەبێتەوە، هەروەها دەتوانرێت لە پەیوەندی لەگەڵ پلانەکانی گواستنەوەی وزە، دوورخستنەوەی سوریا و حەیات تەحریر شام لە لیستی تیرۆریستی هەڵسەنگێندرێت. بوژانەوەی ڕێگا کۆنەکانی گواستنەوەی وزە لە عێراقەوە بۆ سوریا و پلانی هەندێک وڵاتی عەرەبی بۆ دروستکردنی ڕێڕەوی ترانزێت لە ڕێگەی خاکی سوریاوە، لەگەڵ هەوڵە پڕوپاگەندەییەکانی واشنتۆن بۆ کەمکردنەوەی گرنگی گەرووی هورمز، ئەو پرسیارە دەوروژێنێت کە ئایا واشنتۆن زەمینەی سیاسی بۆ ئەو پڕۆژانە ئامادە دەکات؟
نوسخەی جێگرەوەی هورمز؛ دانپێدانانێک لە جل و بەرگی پلانێکدا
سەرەڕای پڕوپاگەندەی بەربڵاو، پلانی ئەڵتەرناتیڤ بۆ گەرووی هورمز زیاتر لەسەر کاغەز سەرنجڕاکێشن، بەڵام لە پراکتیکدا ڕووبەڕووی ئاستەنگی تەکنیکی و ئەمنی و کات و ئابووریی جددی دەبنەوە. به ڵام پێداگری ئه مریکا له سه ڕ تیشک خستنه سه ڕ ئه م ڕێگایانه ، له گه ڵ سووک کردنی ڕه وشی سوریا بۆ خۆی ده توانێت نیشانه یه کی مانادار بێت: ئه گه ڕ بانگه شه ی تره مپ له باره ی که متر بوونی هورمز و لاوازبوونی ئێران ڕاست بوایه ، پێویست به هه موو ئه و هه وڵانه بۆ داڕشتنی ڕێگای جێگره وه نه بوو.
لە لایەکی دیکەوە شکستی ئەمریکا و ڕژێمی زایۆنی لە بەدیهێنانی تەواوەتی ئامانجەکانی شەڕی ئەم دواییە و ئاشکرابوونی لاوازییەکانی ئەم بەرەیە نیگەرانی هاوپەیمانەکانی واشنتۆنی زیاتر کردووە. هەوڵەکانی هەندێک وڵات بۆ دروستکردنی هاوپەیمانی نوێ، لەوانەش هاوکاریی نێوان پاکستان، تورکیا و سعودیە، هەروەها نزیکبوونەوەی نوێی فەرەنسا و ڕیاز، ئەوە نیشان دەدات کە متمانە بە ئەمریکا چیتر سەرمایەیەکی گەرەنتیکراو نییە. ڕەنگە ترەمپ بە گرتنەبەری هەنگاو بەرامبەر سوریا، زیاتر لە هەموو شتێک ئەو پەیامە بنێرێت کە واشنتۆن هێشتا توانای پێدانی ئیمتیازاتی هەیە و گەرەنتی بەرژەوەندی هاوپەیمانەکانی بکات.
مافی بێدەنگی لە بەرامبەر داگیرکاریدا؛ دیمەشق لە تاقیکردنەوەیەکی گەورەدا
لەوەش گرنگتر، ئەم بڕیارەی ئەمریکا لە هەمان کاتدا لەگەڵ پێشڕەوی سەربازیی ڕژێمی زایۆنی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی سوریا دراوە. لەم ڕوانگەیەوە، پێدانی ئیمتیازات بە دیمەشق دەتوانرێت بە جۆرێک لە مافی سیاسی بێدەنگی هەژمار بکرێت؛ ئیمتیازێک کە چاوەروان دەکرێت ڕێگری بکات لە وەڵامدانەوەی کاریگەرانەی حکومەتی سوریا بۆ داگیرکاریی زایۆنی و ڕێگری لە پەرەسەندنی ڕووبەڕووبوونەوەکە لە تورکیا بکات. هۆشدارییەکانی تۆم باراک سەبارەت بە لێکەوتەکانی هێرشی ڕژێمی زایۆنی بۆ سەر بنکەی ئاسمانی ئەبوولدهور لە باشووری ئیدلب دوو هێندە گرنگی ئەم هاوسەنگییە دەکات.
لەم چوارچێوەیەدا ڕاگەیاندنی کۆتایی هاتنی ئەرکی هێزەکانی سوریای دیموکرات و تێکەڵبوونیان بە دامەزراوە حکومییەکان کە بەپێی زانیارییەکان لەسەر داوای دیمەشق و تورکیا بووە، جێگەی سەرنجە. هەروەها وەڵامی سارد و پاسیڤی دیمەشق بۆ سەردانی وەزیری جەنگی ئیسرائیل بۆ ناوچەی جەبەل ئەلشێخ وێنەیەکی ڕوونی کەشوهەوای نوێ دەخاتە ڕوو؛ کە دەستدرێژی ئیسرائیل بە ئیدانەکردنی زارەکی بەرەوڕوو دەبێتەوە، بەڵام هیچ کارێکی پراکتیکی لە دژی نابینرێت.
هەروەها نابێ ئەوەش لە بیر بکرێت کە ترەمپ پێشتر داوای لێدانی جۆلانی کردبوو لە دژی حزبوڵای لوبنان. بۆیە لابردنی تەحریر شام لە لیستی تیرۆریستی دەتوانێت بەشێک بێت لە دانانی زەمینەسازی بۆ ڕۆڵێکی لەو شێوەیە؛ بە تایبەتی کە پڕۆژەی ئەمریکا بۆ داماڵینی چەک لە حزبوڵڵا لە ڕێگەی فشاری سیاسی و دانوستانەکانی نێوان لوبنان و ڕژێمی ئیسرائیلەوە ئەو ئەنجامەی بەدەست نەهێناوە کە واشنتۆن چاوەڕێی دەکرد.
سزا و ئیمتیازات؛ مۆدێلی خەیاڵی واشنتۆن
هەروەها ئەوەی کە ئەم بڕیارە هاوکاتە لەگەڵ چڕبوونەوەی گەمارۆکانی دژە ئێران، جێگەی سەرنجە. پێدەچێت ئەمریکا بەدوای ئەوەدا دەگەڕێت مۆدێلێک بچێنێت کە بەپێی ئەو مۆدێلانە ئەو وڵاتانەی لایەنی واشنتۆنن لە ئیمتیازاتی ئابووری بەهرەمەند دەبن و نەیارەکانی ڕووبەڕووی سزا دەبنەوە. بەڵام ئەم دیزاینە زیاتر ڕەنگدانەوەی حیساباتە دەروونییەکانی کۆشکی سپییە نەک واقیعێک لەسەر زەوی؛ چونکە دوای چڕبوونەوەی سزاکانی سەر ئێران، وڵاتانی وەک چینیش جەختیان لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو فشارانە کردووەتەوە.
لە کۆتاییدا دووانەیی ڕەفتاری ئەمریکا – پاکتاوکردنی بزووتنەوە تیرۆریستییەکان لە سووریا، پشتیوانیکردن لە داگیرکاریی ڕژێمی زایۆنی و لە بەرامبەردا بە تیرۆریست بە خۆڕاگریی ڕەوای گەلانی فەلەستین، لوبنان، یەمەن، عێراق و ئێران – جارێکی دیکە سروشتی هەڕەشەئامێزی سیاسەتەکانی واشنتۆن ئاشکرا دەکات. ئەزموونی ئەم دواییە دەریدەخات کە ئاسایشی بەردەوام لە ناوچەکەدا نەک لە ڕێگەی پشتبەستن بە زلهێزە دەرەکییەکان، بەڵکو لە ڕێگەی سەربەخۆیی ڕاستەقینەی وڵاتان و هاوکاریی ناوچەیی و خۆجێییکردنی ئاسایشەوە.