جام کوردی - سەردەمانێک بۆنی مس و هەست و قوماش خوێنی ژیانی کۆڵانەکانی پشتەوەی ئەم شارە بوو. ئەو پیاوانەی کە بەسەر سەنگەرێکدا کز بوون و لەگەڵ هەر لێدانێکی چەقۆدا پارچە پارچە مانایان بە ژیان دەبەخشی. ئەوانەی بە تار و دەرزی قوماشیان بۆ زیندووکردنەوەی لاشەی ئەو پیرە پیاوانە دەدووری کە ساڵانێک ئەزموونیان لە سەر پەنجەکانیان کەڵەکە کردبوو و فێری خوێندکارە بە تامەزرۆکانیان دەکرد کە چۆن نانی حەڵاڵیان لەسەر مێزەکە دابنێن. دەستێک کە گوڵیان دەکردە پەرداخ و پشمیان دەکردە هەست و قوماشیان دەکردە جل و بەرگی جوان بۆ ئاهەنگی هاوسەرگیری و پرسە.
بەڵام ئەمڕۆ زۆرێک لەو پیشانە یان نەماون یان تەنها ناوەکانیان لە فەرهەنگ و کتێبی مێژوودا ماونەتەوە. وەرشەی مسسازەکان کە سەردەمانێک بە دەنگی چەقۆ و گۆرانی کرێکارەکانیان دەژیان، ئێستا یان بوونەتە قاوەخانەی شیک یان لە بێدەنگییەکی تەواودا بوونەتە کۆگای کەلوپەلی بێ کەڵک. ئەو شوێنە هەستیارانەی کە بۆنی خوری و تەشی و بۆیەی سروشتییان لێدەهات، ئیتر شوێنەواری تایە و ئیسپیندەلی دار نین. بەرگدرووەکانی نەریتی کە جل و بەرگی لوکسیان بە وردبینی و ڕەنگینیی بێهاوتای دوریوە، جێگەی خۆیان بە بەرهەمهێنانی بەکۆمەڵ و یەکسان داوە. وە ئەو پەڕۆچیەی کە بە دەرزی و تار خەونی منداڵان دەبەستێتەوە بۆ پەتاتە و قوماش، ئەو ڕێنییە پەتووەی کە لە گۆشەیەکدا دانیشتبوو و وای لە منداڵان دەکرد بە دەنگی پەتوو و بام بامی حەلاج چەپڵە لێبدەن.
ئێستا، ڕیکلامی ڕەنگاوڕەنگ بۆ کاری فانتازیا، پیشەکان کە زیاتر وەڵامدەرەوەی مۆدەی زوو تێپەڕ و سەلیقەی کاتین نەک بۆ پێداویستییە ڕاستەقینەکانی کۆمەڵگا. خولی ڕاهێنانی فرە ڕۆژە کە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە هەر کەسێک لە کەمترین کاتدا شارەزا دەکەن، بەڵام هەرگیز قووڵایی و ڕەسەنایەتی ساڵانێک کار و کۆڵنەدان بە خوێندکارەکانیان ناگەیەنن.
ئەم دڵتەنگییە خەمی لەدەستدانی ڕەسەنایەتی نییە؛ ئەوە خەم و پەژارەی لەبیرکردنی بەها ڕەسەنەکانی کارە. پیشە نەریتییەکان تەنیا کارێک نەبوون؛ بەشێک بوون لە شوناسی کولتووری و کۆمەڵایەتی ئەم خاکە. هەستکردن بە واتای سەبرێکی بێکۆتایە، دەستەکان کە چەند مانگێکیان بەسەر بردووە لە ململانێ لەگەڵ خرووکەدا بۆ ئەوەی بیکەن بە قوماشی گەرم و نەرم. مسساز واتە هونەری ژیان لە دڵی ئاگردا، بوێری سەیرکردنی کانزای گەرم و نەخشینی بە خۆشەویستییەوە. بەرگدرووی نەریتی بە واتای وردبینی ژنانە لە خەونی دوریندا، بۆ چەند کاتژمێرێک لە پشت ئامێری دورینەوە دانیشتن تا جلێک نەک تەنها جەستە، بەڵکو ڕۆحی مرۆڤیش دەگرێتەوە. درومان واتە نەرمی تار لە پەمەدا.
بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا بە بیانووی مۆدێرنیتە و پێشکەوتن، زۆرێک لەو پیشانە لەبیرکراون. نەوەی نوێ هیچ ئارەزووی فێربوونی ئەو پیشانە نیشان نادات، چونکە بە مۆدێرن و کەم مووچە و بێ ناوبانگیان دەزانن. لە کاتێکدا ئەگەر ئاوڕێکی قووڵتر لەم پیشانە بدەین، تێدەگەین کە هەریەکەیان جیهانێک لە زانست و هونەر و ئەزموون لەخۆدەگرن. ئەو پیشەیانەی کە نەک هەر لەڕووی ئابوورییەوە دەتوانن داهات بۆ چالاکوانەکانیان بەدەست بهێنن، بەڵکو لە ڕوانگەی کولتووری و شوناسییەوە ڕۆڵێکی بێهاوتای لە پاراستنی ڕەسەنایەتی کۆمەڵگایەکدا دەگێڕن.
واقیعەکە ئەوەیە کە تەکنەلۆژیا و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان زۆرێک لە پیشە کۆنەکانی پەراوێزخستووە. نابێت ڕێگە بدەین ناوی مسساز و نەمەدماڵ و پەڕۆچی و بەرگدروو و پیشە نەریتییەکان تەنیا لە کتێبی مێژوو یان مۆزەخانەکاندا بمێنێتەوە. ئەم پیشانە بەشێکن لە میراتی هەمیشەیی ئەم خاکە و پاراستنیان ئەرکێکی بەکۆمەڵە. ئەرکێک لەسەر شانی دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان و قوتابخانە تەکنیکی و پیشەییەکان و میدیاکان و لە هەمووی گرنگتر لەسەر شانی هاووڵاتیان.
بە کڕینی بەرهەمی ڕەسەن و ناساندنی ئەم پیشانە بە منداڵەکانمان و ڕێزگرتن لە پێشەنگەکانی ئەم بوارە، دەتوانین ڕۆڵێکی کاریگەر ببینین لە زیندووی ڕاگرتنیان.
با ئەو ڕۆژانەمان لەبیر بێت کە لە پشت هەموو شتێکەوە چیرۆکێک بوو؛ لە پشت هەموو دەستێکەوە، هونەر؛ لە پشت هەموو کارێکەوە، خۆشەویستی. ئەو سەردەمەی کە هەموو بەرهەمێک دەرئەنجامی چەند مانگێک ئەزموون و ساڵانێک خۆشەویستی بووە نەک هێڵێکی بەرهەمهێنانی بێ ڕۆح. ئەو سەردەمەی کە پیشەگەر کرێکارێکی سادە نەبوو، بەڵکو هونەرمەند بوو. وە هونەر هەرگیز نابێت لە ژیانماندا نەمێنێت.
با ئەو دەستانە لەبیر نەکەین کە شاریان دروست کرد. با لێیان فێربین چۆن بە خۆشەویستی کاربکەین، چۆن بەهای دەستەکانمان بدەین و چۆن میراتێک بۆ نەوەکانی داهاتوو بەجێبهێڵین. چونکە شارستانیەتی هەر کۆمەڵگایەک نەک بە تاوەرەکانی، بەڵکو بە ڕەسەنایەتی دەستەکانی دەپێورێت.