هەنگاوی حکومەتی عێراق بۆ ڕاگرتنی گەشتەکانی ئێران بۆ فڕۆکەخانەکانی ئەم وڵاتە، لە بەغدا و نەجەفەوە بگرە تا فڕۆکەخانەکانی دیکە، هەنگاوێکە لە چوارچێوەی یارییەک لە گۆڕەپانی ئەمریکادا، کە پێچەوانەی سەربەخۆیی و بنەما ستراتیژییەکانی عێراقە لە نزیکبوونەوە لە دراوسێکان و ڕۆڵگێڕانی ئەرێنی لە هاوکێشە ناوچەییەکان.
ئەم بڕیارە لە ناوخۆی عێراقیش ڕووبەڕووی ناڕەزایەتییەکی بەرفراوانی جەماوەری و سیاسی بووەتەوە. ڕەنگە ئەم هەنگاوە لە کورتخایەندا بەرژەوەندی ئابووری و ئەمنی بۆ بەغدا هەبێت، بەڵام لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی لاوازکردنی سەربەخۆیی عێراق، تێکدانی یەکڕیزی ناوخۆیی و سنووردارکردنی ڕۆڵی ناوچەیی و جیهانیی ئەم وڵاتە؛ جگە لەوەش، لەگەڵ دروشم و خواستە بەرزەفڕییەکانی زەیدی لە نەتەوە یەکگرتووەکاندا لە ناکۆکییەکی ئاشکرادایە و تەنانەت دەتوانێت ببێتە هۆی شکستیشی.
پەیڕەوی نەتەوە یەکگرتووەکان؛ تاقیکردنەوەی مەودای نێوان دروشم و کردار
یەکێک لە تەوەرە گرنگەکانی وتارەکەی زەیدی لە نەتەوە یەکگرتووەکان، ڕاگەیاندنی پابەندبوونی عێراق بوو بە پەیڕەوی نەتەوە یەکگرتووەکان و بنەماکانی، بەو پێیەی جەختی کردەوە کە ئاسایشی وڵاتان و بەردەوامی ئاشتی، لەسەر بنەمای پەیڕەوی نەتەوە یەکگرتووەکان، بەرپرسیارێتییەکی هاوبەشە. ئەم قسانە لە کاتێکدا دەکرێن کە سزا تاکلایەنەکانی ئەمریکا دژی وڵاتانی جیاواز، لەوانە گەمارۆی ئاسمانی و دەریایی ئێران، کردەوەیەکە پێچەوانەی بنەماکانی پەیڕەوی نەتەوە یەکگرتووەکان.
بەو پێیە، هەنگاوەکەی عێراق بۆ هەڵپەساردنی گەشتەکانی ئێران، ئەویش لە چوارچێوەی گوشارەکانی ئەمریکادا، واتایەکی لە دەرەوەی بڕیارێکی جێبەجێکاری هەیە و لە کردەوەدا لەگەڵ ئەو بنەمایانەدا کە زەیدی لە بەرزترین سەکۆی نێودەوڵەتیدا جەختی لەسەر کردوونەتەوە، لە ناکۆکیدایە.
تیرۆریزم؛ کێ لە تەنیشت عێراق وەستا؟
سەرکەوتن بەسەر تیرۆریزمدا لەو شانازییانەیە کە زەیدی لە نەتەوە یەکگرتووەکان باسی لێوە کردووە؛ بەڵام پرسیارە بنەڕەتییەکە ئەوەیە کە ئەم سەرکەوتنە چۆن بەدەست هات و کێ لە سەختترین ڕۆژەکانی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزم لە تەنیشت عێراق وەستا؟
تیرۆریزم بەرهەمی شەڕی سەپێنراوی ئەمریکا بوو بەسەر عێراقدا و شکستپێهێنانی تەنها بەرهەمی هاوپەیمانی ئەمریکی نەبوو، بەڵکو فەتوای مەرجەعی ئایینی، بەرگری و قوربانیدانی هێزە عێراقییەکان و پشتیوانی وڵاتانی وەک ئێران و قارەمانانی وەک شەهید سولەیمانی، ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەیان لەم سەرکەوتنەدا هەبوو.
ئێستا ئەگەر بەغدا بۆ بەدەستهێنانی هەندێک ئامانجی کاتی، ڕابردوو لەبیر بکات و لە ئۆردوگای پشتیوانی تیرۆریزم، واتە ئەمریکا، دژی وڵاتێک بوەستێتەوە کە لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزم لە تەنیشت عێراق وەستاوە، ئەم ڕێبازە لەگەڵ ئەخلاق، سپاسگوزاری و بیرەوەری مێژوویی گەلی عێراقدا ناگونجێت. دەرەنجامی ئەم ڕێبازە تەنها لاوازکردنی متمانە بە حکومەتی ناوەندی عێراق و زیان گەیاندن بە سەرمایەی کۆمەڵایەتی و ناوچەیی ئەم وڵاتە دەبێت.
یەکڕیزی نیشتمانی و گەشەپێدان؛ قوربانیی پاشکۆیەتی بۆ واشنتۆن
زەیدی لە کاتێکدا بەرژەوەندییە نیشتمانییەکانی عێراق بە پەیوەندی لەگەڵ ئەمریکاوە دەبەستێتەوە کە لە نەتەوە یەکگرتووەکان باسی ئیرادەی نیشتمانی و یەکڕیزی بۆ گەڕاندنەوەی شکۆی عێراقی کردووە. ئیرادەی نیشتمانی عێراق لە چوارچێوەی ئەم روانگەیەدا، لەگەڵ سەربەخۆیی سیاسی و ئابووری، پەیوەندی براگرانە لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە و بەهێزکردنی پەیوەندییە ئایینی و کولتوورییەکان لەگەڵ وڵاتانی وەک ئێران واتای پەیدا دەکات، نەک بەوەی بەغدا لە ڕێڕەوی سیاسەتەکانی واشنتۆن دژی دراوسێی خۆی بوەستێت.
جوگرافیای سیاسیی عێراق؛ ڕێگای گەشەپێدان لە ڕێڕەوی دراوسێکانەوە تێدەپەڕێت
لە خاڵە دیارەکانی وتارەکەی زەیدی لە نەتەوە یەکگرتووەکان، سەرنجدان بوو بە پەرەپێدانی پەیوەندییە ستراتیژییە ئابووری و گەشەپێدانییەکان و ڕۆڵگێڕانی عێراق لە ئابووری جیهانیدا.
یاری لە گۆڕەپانی ئەمریکادا، وڵاتێک کە بێ متمانەیی بە بەڵێنەکانی لە ناوچەکەدا چەندین جار ئاشکرا بووە، بەربەستێکی جددی دەبێت لەسەر ڕێگای خواستە ئابوورییە بەرزەفڕییەکانی بەغدا. لەسەر بنەمای بنەمای "ئیسرائیل لە پێش هەموو شتێک"، هەر کاتێک ئەم جۆرە پلانانە لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ڕژێمی زایۆنیستیدا نەگونجێت، ڕووبەڕووی سنووردارکردن دەبێتەوە.
لە لایەکی دیکەوە، جوگرافیای سیاسیی عێراق سنووردارکردن و توانای دیاریکراوی هەیە و بەشێک لە ڕێگای تێپەڕبوون لەم سنووردارکردنانە بە ئێران و لەوانەش گەرووی هورمزەوە گرێ دراوە. ئێران تا ئێستا لە چوارچێوەی پەیوەندی براگرانە و بە نیازپاکییەوە بەرامبەر بە عێراق ڕەفتاری کردووە. بۆیە بەشداریکردنی عێراق لە هەڕەشەکردن بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانی ئێران، ناتوانێت بێ دەرەنجام بمێنێتەوە.
عێراق پێش هەر بڕیارێک دەبێت سنووردارکردنە جوگرافییە سیاسییەکانی خۆی ببینێت؛ چونکە بەشداریکردن لە گەمارۆی ئێران، لە ڕاستیدا داخستنی ئەو ڕێگایانەیە کە جێگرەوەیەکی ئاسانیان نییە.
عێراق لە ساڵانی ڕابردوودا هەوڵی داوە ببێتە یاریزانێکی چالاک لە ناوچەکەدا؛ بەڵام یاریزانی ناوچەیی بەبێ تێکەڵاوبوون و نزیکبوونەوە لە دراوسێکان مەحاڵە بەدی بێت. پشتیوانی بەستن بە هێزە دەرەکییەکان ناتوانێت عێراق بگەیەنێتە ئەو پێگەیەی کە دەیەوێت.
لەبەر ئەوە، گۆڕینی عێراق بۆ کۆریدۆرێکی ئابووری و گواستنەوە و ڕۆڵگێڕان وەک نێوەندگیر و گفتوگۆکەر، لەگەڵ یارییەک لە گۆڕەپانی ئەمریکادا ناگونجێت. ئەو جۆرە ڕێبازە دەتوانێت عێراق تووشی گۆشەگیری ناوچەیی و جیهانی بکات و هاوکات ئامانجەکانی ئەمریکا و ڕژێمی زایۆنیستی پێش بخات. وەک ئەوەی مەسعود پزشکیان لە نەتەوە یەکگرتووەکان جەختی کردەوە، ئاسایش یان بۆ هەمووان دەبێت یان هەمووان باجی نائەمنییەکە دەدەن، و وەک ئەوەی سەردار ڕەزاییش جەختی کردووەتەوە، یان گەشتی ئاسمانی بۆ هەمووان دەبێت یان وڵاتانی ناوچەکەش گەشتیان نابێت.
واقیعەکە ئەوەیە کە وڵاتانی ناوچەکە دەبێ بزانن کە ئەمڕۆ ئێرانە کە هاوکێشە ناوچەییەکان لە قاڵب دەدات نەک ئەمریکا. هەڵبژاردنی ڕێگای ڕاست دەتوانێت پێگەی عێراق لە داهاتووی ناوچەکەدا چەسپێنێت؛ بەڵام یاریکردن لە گۆڕەپانی ئەمریکا تێچووی زۆری دەبێت بۆ حیساباتی هەڵە.