جام کوردی - کاتێک دۆناڵد ترامپ باس لە کراوەبوونی گەرووی هورمز دەکات، پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە: ئەگەر ڕێڕەوی وزەی جیهان ئاسایی و پارێزراوە، بۆچی کەشتیڕانیی نێودەوڵەتی هێشتا ڕووبەڕووی دڵەڕاوکێیە و بازاڕی نەوتیش کاردانەوە بەرامبەر بە گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە نیشان دەدات؟ ڕاستییەکانی مەیدان بە لێدوانی سیاسی ناگۆڕدرێن. بەپێی ڕاپۆرتێکی ڕۆیتەرز لە ٢٣ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٦، لە مانگی ئۆکتۆبەردا ٢٨ هێرش بۆ سەر کەشتییەکان لە گەرووی هورمز و ڕێڕەوە ئاوییەکانی دەوروبەری تۆمار کراوە و ژمارەی هێرشەکانیش لە سەرەتای جەنگەوە لە ٢٨ی شوبات گەیشتووەتە ١١٣ حاڵەت؛ هاوکات لە ٢٣ی ئۆکتۆبەر نرخی نەوتی برێنت بۆ ماوەیەک ١١٧ دۆلاری بۆ هەر بەرمیلێک تێپەڕاند؛ ئەمەش نیشانەی نیگەرانیی بازاڕە لە بەردەوامیی نائارامی و ئەگەری پەرەسەندنی زیاتری ئاڵۆزییەکان.
هێزی ئێران ناکرێت تەنیا بە ژمارەی کەرەستە سەربازییەکان یان دەرئەنجامی ڕووبەڕووبوونەوەیەکی کاتی هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێت. پێگەی جوگرافیی ئێران، باڵادەستی بەسەر یەکێک لە هەستیارترین ڕێڕەوەکانی وزەی جیهان، توانای بەرگری و مووشەکی، قووڵایی ستراتیژی و پەیوەندییە سیاسی و ئەمنییەکانی لە ناوچەکەدا، کۆمەڵە فاکتەرێکن کە کاریگەریی ڕاستەوخۆ لەسەر هاوکێشە و حیساباتی ئەمریکا و ئەکتەرەکانی دیکە دادەنێن. گەرووی هورمز تەنیا ڕێڕەوێکی دەریایی نییە؛ بەڵکو خاڵێکی ستراتیژییە لە ئابووریی جیهاندا کە هەر جۆرە نائارامییەک تێیدا دەکرێت تێچووی گواستنەوە، بیمەی کەشتییەکان، نرخی وزە و گوشارە ئابوورییەکان بۆ سەر بەکاربەران و کەرتە پیشەسازییەکان بەرز بکاتەوە. لەبەر ئەوە، تەنیا ئیدیعای کراوەبوونی ڕێڕەوێکی ئاوی، بە واتای گەڕانەوەی هاتووچۆی ئاسایی و گەرەنتیکردنی ئاسایشی کەشتییەکان نییە.
پەیامی ئەم گۆڕانکارییانە بۆ واشنتۆن و هاوپەیمانەکانی ڕوونە: ناکرێت ڕۆڵ و هێزی ئێران پشتگوێ بخرێت و لە هەمان کاتدا چاوەڕوان بکرێت گوشاری سەربازی و سیاسی هیچ باجێکی بۆ لایەنی بەرامبەر نەبێت. هەڵکشانی نیگەرانییەکان لە بازاڕی وزە، زیادبوونی خەرجیی سووتەمەنی و گواستنەوە و دوودڵیی چالاکوانانی ئابووری سەبارەت بە داهاتووی ناوچەکە، دەریدەخەن کە لێکەوتەکانی قەیرانێک لە کەنداو لە سنوورە جوگرافییەکەیدا نامێنێتەوە و دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئابووریی ئەمریکا، ئەورووپا و بەکاربەرانی دیکەی وزەش دروست بکات. بێگومان ئەم ڕاستییە بەو واتایە نییە کە هەموو وڵاتانی ناوچەکە یان ئەورووپا لە بەرەیەکی ڕووبەڕووبوونەوەدان؛ بەڵکو ئەوە دەسەلمێنێت کە ئاسایشی وزە بەرژەوەندییەکی هاوبەشە و گرێدراوی سەقامگیریی ناوچەکەیە.
ئێران لە هاوکێشە هەرێمییەکاندا خاوەنی تایبەتمەندی و پێگەیەکی گرنگە: هەر بڕیارێک سەبارەت بە ئاسایشی کەنداو و گەرووی هورمز، بەبێ لەبەرچاوگرتنی ڕۆڵ و توانای کاریگەریی تاران، ناتوانێت وێنایەکی تەواو لە واقیعەکە پێشکەش بکات. ئەم پێگەیە بە مانای کۆنترۆڵی ڕەها و بێچەندوچوونی هەموو پێشهاتە دەریاییەکان نییە؛ بەڵکو دەربڕی ئەوەیە کە جوگرافیا، توانستە بەرگرییەکان و ڕەچاوکردنە ئەمنییەکانی ئێران، لە هاوکێشە ستراتیژییەکانی زلهێزانی جیهاندا ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوە دەگێڕن. تا ئاڵۆزییەکان درێژەیان هەبێت، تێچووە ئابووری و ئەمنییەکانیشی فراوانتر دەبن؛ تێچووانێک کە تەنیا بە گوتاری پڕوپاگەندەیی بنبڕ ناکرێن.
ترامپ دەتوانێت باس لە کراوەبوونی گەرووی هورمز بکات، بەڵام پێوەری ڕاستەقینە بریتییە لە: ئاسایشی پێوانەکراوی کەشتییەکان، ئاساییبوونەوەی هاتووچۆ، کەمبوونەوەی ڕووداوەکان و هێوربوونەوەی بەردەوامی بازاڕی وزە. هێز بە دروشم ناپێورێت، بەڵکو بە واقیعی مەیدان و کاریگەرییەکەی لەسەر حیساباتی ڕکابەرەکان هەڵدەسەنگێندرێت. لە ناوچەیەکدا کە ئاسایشی وزەی جیهان بە سەقامگیرییەکەیەوە بەستراوەتەوە، پەراوێزخستنی ڕۆڵی ئێران نەک چارەسەری قەیرانەکە نییە، بەڵکو دەبێتە بەشێک لە کێشەکە.