جام کوردی - ڕێبازی سیاسەتی دەرەوەی دۆناڵد ترەمپ دواجار ئەوی گەیاندووەتە ئەو دەرئەنجامەی کە ئێران ئەکتەرێکە کە ناتوانرێت لە هاوکێشە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان بە کەم سەیر بکرێت.

ترەمپ دەستبەرداری "ئامانجە زۆر پەرۆشییەکانی" بەرامبەر ئێران بووە و واقیعی شۆککەر بۆ ئەو ئەوەیە کە دوای سێ مانگ لە شەڕ، مەترسی ئەوە هەیە کە بگەڕێتەوە بۆ ئەو خاڵەی کە یەکەمجار دەستی پێکردووە.

دوای دەستپێکردنێکی خۆبەزلزانانە، واقیع هاتۆتە ئاراوە. ترەمپ گەیشتووەتە ئەو ئاستەی کە ئێران نەیاری چەند سەرۆکێکی پێش خۆی بووە لە ئەمریکا و ئەمەش نەیارێکە کە نابێت بە کەم سەیر بکرێت.

پرەنسیپێکی هاوبەشە لە شەڕەکاندا کە هیوا و پلانەکان کە سەرەتا بە شێوەیەکی گەشبینانە داڕێژراون و ڕاگەیەندراون، دوای یەکەم ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ دوژمن درێژە ناکێشن.

سەرەڕای ستانداردێکی وریایی لەو شێوەیە لە شەڕەکاندا، گێڕانەوە و ئامانجە دژبەیەکەکانی ترەمپ لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕ لەگەڵ ئێران لە ٢٨ی شوبات (٢٩ی ئازار) لە کۆتاییدا بوونەتە سەرلێشێواویی ئاڵۆز کە هەڕەشەی گەڕانەوەی بۆ چوارگۆشەی یەکەم دەکات.

داخستنی گەرووی ستراتیژی هورمز کە پێش شەڕ ڕێڕەوی ٢٠%ی نەوتی خاوی جیهان بووە، کاریگەریی تێکدەرانەی لەسەر ئەمریکا و ئابوورییەکەی هەبووە، ئەمەش بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی بەنزین و کەمیی پێوانەی کیمیایی، کە ئەمەش لە بەرامبەردا دەتوانێت بەرزبێتەوە دابینکردن و نرخی شتومەکی خۆراک.

 

ترەمپ کردنەوەی گەرووەکەی کردووەتە ئەولەویەت، بەڵام کۆنترۆڵکردنی ئێران بەسەر ناوچەکەدا، هێزی ڕێگریکردنی تاران لە ئەنجامی ئەم شەڕەدا نیشان دەدات. بڕیاری ترەمپ بۆ چارەسەرکردنی ئەو تەحەدایە لە ڕێگەی دانوستانەوە نەک هێزی سەربازی، باوەڕ بەم ئارگیومێنتە دەبەخشێت.

خودی سازشێکی ئەگەری ئەوە نیشاندەدات کە چۆن ئامانجە ماکسیمالیستی یان زیادەڕۆییەکانی ترەمپ کەمبوونەتەوە و لە چاوی هەندێک لە شرۆڤەکاراندا شکستیان هێناوە.

“یاریی کۆتایی ترەمپ تەسلیمبوونە”

بێ گومان ترەمپ بە هیوای دەرچوونە لەم دۆخە بەبێ ئەوەی ئەمریکییەکان درک بە ڕادەی شکستەکەی بکەن.

ئەگەر جارێکی دیکە نەوت بە گەرووی هورمزدا ​​بڕوات، تەنانەت ئەگەر لەلایەن سیستەمی نوێی ڕێکخستنی ئێرانەوە کۆنترۆڵ بکرێت، ڕەنگە سەقامگیری بگەڕێتەوە بۆ بازاڕە داراییەکان. زۆرێک لە لایەنگرانی کۆماریخوازەکانی ترەمپ لە ڕادەی پاشەکشەی ترەمپ لە ئامانجەکانی پێشووی تێگەیشتوون و هۆشداری دەدەن لەوەی کە ڕێککەوتنی توانای پیتاندنی ئێران دەتوانێت ببێتە هۆی ڕێککەوتنێکی هاوشێوەی ڕێککەوتنەکەی ساڵی ٢٠١٥ی سەردەمی باراک ئۆباما کە دواجار ترەمپ لە خولی یەکەمی خۆیدا دڕاندییەوە.

لە ماوەی ڕابردوودا، سیناتۆرە کۆمارییەکانی دژی ئێران لەوان لیندسی گراهام، تێد کروز و ڕۆجەر ویکەر، سەرۆکی لیژنەی خزمەتگوزارییە چەکدارەکانی ئەنجومەنی پیران، لەگەڵ مایک پۆمپیۆ، بەڕێوەبەری پێشووی سی ئای ئەی، هۆشدارییان داوە سەبارەت بە ڕێککەوتنێک کە ترامپ هەفتەی ڕابردوو بانگەشەی ئەوەی کردبوو کە لەسەدا ٩٥ دانوستانی لەسەر کراوە.

ترەمپ تاڕادەیەکی زۆر بەرپرسە لەو کێشانەی کە بەدەستیەوە دەناڵێنێت، ئەمەش بەهۆی کۆمەڵێک ئامانج و ئیدیعای دژبەیەکەوە لە سەرەتای شەڕەکەدا، کە هەندێکیان تا ئێستاش بەردەوامن.

سینا تووسی، شرۆڤەکاری سەنتەری سیاسەتی نێودەوڵەتی دەڵێت: "ترەمپ ئەم شەڕەی بە ئامانجی ماکسیمالیستی دەستپێکردووە کە تەواو بە ئاشکرا باسکراون، دواتر دەبینین لە کۆتاییدا ڕازی دەبێت بە ئاگربەست". "لە هەموو ئەو ڕاپۆرتانەی لەو کاتەوە بڵاوکراونەتەوە، دەزانین کە توانا سەربازییەکانی ئێران بەو ڕادەیەی کۆشکی سپی ئیدیعای کردووە کەم نەبووەتەوە - نزیکەی لەسەدا ٧٠ی مووشەکەکانی بالیستیکی، لەسەدا ٧٠ بۆ ٨٠ی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی وەک خۆیان ماونەتەوە".

بە پێچەوانەی چاوەڕوانییەکانی سەرەتای ترەمپ - و سەرەڕای تیرۆرە ئامانجدارەکان لە هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر بەرپرسانی باڵای ئێران، حکومەتی کۆماری ئیسلامی هێشتا بە بەهێزی خۆی ڕاگرتووە.

سەبارەت ئیدیعای ترامپ بۆ گۆڕینی ڕژێم لە ئێران کە "خەونێکی دەستنەکەوتوو"ە بۆ ئەو، سەرۆکی ئەمریکا ئامانجی سەرەکی خۆی گۆڕیوە بۆ ڕێگریکردن لە بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمی لەلایەن ئێرانەوە، لە کاتێکدا پێشتر بانگەشەی ئەوەی کردبوو کە لە مانگی حوزەیران بە بۆردومانکردنی دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران بە تەواوی کۆگای ئەتۆمی ئێرانی لەناوبردووە".

ڕەنگە ئێستا ترەمپ ناچار بێت پەنا بۆ ئەو جۆرە سازانە پراگماتیکییە ببات کە خۆی و هاوپەیمانە ڕاستڕەوەکانی ڕەخنەیان لە ئۆباما گرتووە.

ڕۆبێرت لیتڤاک، مامۆستای پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە زانکۆی جۆرج واشنتۆن، ڕایگەیاند؛ ترەمپ دەبێت ڕووبەڕووی "گرژییەکی بەردەوام" بێتەوە لە سیاسەتی دوای جەنگی سارد لە نێوان ڕێبازە بەناو "گۆڕانکارییەکان" کە ئامانجیان ڕووخاندنی دەوڵەتە بەناو ناپاکەکانە، یان ڕێککەوتنی "مامەڵەکردن" بە ئامانجی گۆڕینی ڕەفتارەکانیان. ئەو لە دووڕیانێکدا گیرۆدە بووە، چونکە دەرئەنجامێکی گۆڕانکاری مومکین نییە.

ڕەنگە بۆ شاردنەوەی قووڵایی دۆخی نالەباری خۆی، ترەمپ پەنای بردۆتە بەر دانانی هەندێک مەرجی دوور لە چاوەڕوانی، لەوانە داواکەی ئێران و هاوپەیمانەکانی ئەمریکا وەک سعودیە، میسر، ئوردن و تورکیا ڕێککەوتننامەی ئەبراهام واژۆ بکەن، ڕێککەوتنێک کە لە یەکەم خولی سەرۆکایەتییدا دانوستانیان لەسەر کراوە و چەندین دەوڵەتی عەرەبی دان بە ئیسرائیلدا بنێن.

بۆ ئێران ئەو بیرۆکەیە جێگای قبوڵ نییە. سەرکردەکانی سعودیە قەت دانپێدانانیان بە مەرجی ڕێککەوتنی ئاشتی نێوان ئیسرائیل و فەڵەستینییەکان نەکردووە، ئاسۆیەک کە لە ئێستادا لە دەستیان دەرچووە.

لە ئێستادا دوودڵی ئێران بۆ ڕێککەوتن لە گومانێکەوە سەرچاوە دەگرێت کە ڕەنگە ترەمپ بەنیازی ئەوە بێت هەر ڕێککەوتنێکی ئاشتی وەک ئامادەکارییەک بۆ دوژمنایەتییەکانی داهاتوو بەکاربهێنێت.

کێشەی ترەمپ ئەوەیە کە پێشنیاری  زەق وەک ڕێککەوتنەکانی ئەبراهام پێشکەش دەکات بۆ ئەوەی سەرنجی خەڵک سەرقاڵ بکات لە کاتێکدا لە هەموو دۆسیەکانی شکستی هێناوە.