بە پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، کرماشان لە ئێستادا نزیکەی 750 هێکتار کێڵگەی زەعفەرانی هەیە و بە پێی ئاماری ڕێکخراوی جیهادی کشتوکاڵ، ساڵانە نزیکەی 8.5تۆن بەرهەم لەو کێڵگانە وەردەگیرێت.
لە لایەکی دیکەوە، بڕیارە ئەمساڵ 500 هێکتاری دیکەی کێڵگەی زەعفەران لەو پارێزگایە پەرەی پێبدرێت. ئەم ژمارانە نیشان دەدەن کە زەعفەران چیتر بەرهەمێکی پەراوێزیی لە کرماشاندا نییە و دەتوانێت ببێتە بەشێک لە بەرنامەی گۆڕینی شێوازی چاندن لەو پارێزگاکە.
سوودێکی گرنگی زەعفەران بۆ کرماشان پێویستی زۆر کەم بە ئاوە. لە دۆخێکدا کە سنووردارکردنی سەرچاوە ئاوییەکان بووەتە نیگەرانییەکی جددی بۆ کەرتی کشتوکاڵ، پەرەپێدانی بەرهەمێک کە پێویستی بە ئاوی کەمترە لە زۆرێک لە بەرهەمە باوەکان دەتوانێت هەم یارمەتیدەر بێت لە پاراستنی سەرچاوەکانی ئاو و هەمیش داهاتی زیاتر بۆ جووتیاران پێک بهێنێت.
بەڵام گرنگی زەعفەران تەنها بەو بڕە ئاوەی کە بەکاردەهێنرێت سنووردار نییە. ئەم بەرهەمە یەکێکە لەو کاڵایانە کە بەهای زیادەیان بەرزە و بە پێچەوانەی زۆرێک لە بەرهەمە کشتوکاڵییەکان بەهاکەی زۆر بەرچاوە بە بەراورد بە قەبارەی بەرهەمهێنان.
هەر ئەم تایبەتمەندیەش گرنگی زەعفەران زۆرتر دەکات بۆ بازرگانی و هەناردەکردن بۆ ئەو دیوی سنوورەکانەوە. هەر لێرەشدا عێراق بۆ کرماشان زۆر گرنگ دەبێت.
پارێزگای کرماشان، بە هۆی سنوورە هاوبەشەکانی لەگەڵ عێراق، سنوورەکانی پەرویزخان و خوسرەوی، تۆڕی گواستنەوە و پەیوەندی ئابووری لە مێژینەی لەگەڵ بازاڕی عێراق، خاوەنی سوودێکە کە زۆرێک لە پارێزگا بەرهەمهێنەرەکانی زەعفەران لەو وڵاتەدا سوودی لێ وەرناگرن.
بەڵام لەو هەواڵانەدا کە تا ئێستا سەبارەت بە پەرەپێدانی چاندنی زەعفەران لەو پارێزگایە بڵاو بووەتەوە، زۆر باس لە هەناردەکردنی زەعفەرانی کرماشان بۆ عێراق نەکراوە؛ بۆیە نابێت باسی بازاڕێکی ڕاستەقینە بکەین، بەڵکو دەبێت باس لە توانایەکی هەناردەکردنی گەشەسەندوو بکرێت!
بازاڕی عێراق دەبێت یەکێک بێت لەو شوێنانەی کە بە جددی لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت بۆ زەعفەرانی کرماشان. نزیکیی جوگرافی و کەمبوونەوەی تێچووی گواستنەوە بە بەراورد لەگەڵ بازاڕە دوورەکان و پەیوەندییە بازرگانییە بەرفراوانەکانی کرماشان لەگەڵ عێراق وا دەکات بەرهەمەکانی پارێزگاکە بە پاکەت و براندێکی دیاریکراوەوە بچنە ناو بازاڕی ناوچەکە لەبری ئەوەی بە خاوی بفرۆشرێن.
بێگومان گەیشتن بە خاڵێکی لەو شێوەیە تەنها بە زیادکردنی ڕووبەری ژێر چاندن ڕوونادات. ئەگەر 500 هێکتار بۆ ڕووبەری کێڵگەی زەعفەران زیاد بکرێت، بەڵام هێشتا بەرهەمەکە بەبێ پرۆسێسکردن و پاکەتکردنی دروست پێشکەش بە بازاڕ بکرێت، بەشێکی بەرچاو لە بەهای ئابوورییەکەی بۆ بەرهەمهێنەر سوودێکی نابێ.
پرسی سەرەکی دروستکردنی زنجیرە بەهای زەعفەرانە لە کرماشاندا؛ لە پەروەردە و بەرهەمهێنانی ستانداردەوە تا پرۆسێسکردن، پاکەتکردن، براندکردن، بەبازاڕکردن و هەناردەکردن.
لەم نێوەندەدا فرۆشتنی خاو یەکێکە لە مەترسییە جددیەکان. بەرهەمێک کە بەهای ئابووری لەو شێوەیەی هەبێت، نابێت تەنها وەک مادەی خاو لە پارێزگاکەوە هەناردە بکرێت. دامەزراندنی یەکەکانی پرۆسێسکردن و پاکەتکردن دەتوانێت بەهای زیادکراوی زیاتر لە چوارچێوەی پارێزگاکەدا دروست بکات و لە هەمان کاتدا ڕێگە خۆش بکات بۆ دروستبوونی براندێکی دیاریکراو بۆ زەعفەرانی کرماشان.
لە لایەکی ترەوە پەرەپێدانی ئەم چاندنە پێویستە لەگەڵ ڕاهێنان و چاودێری تەکنیکیدا بێت. ئەو ئەزموونانەی کە لەلایەن شارەزایانەوە خراوەتەڕوو دەریدەخەن کە ڕەچاوکردنی بنەماکانی چاندن و بەکارهێنانی ڕێگەی گونجاو، کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر بەرهەمهێنان و کارایی ئابووری هەیە.
بۆیە زیادکردنی ڕووبەری ژێر چاندن بەبێ ڕەچاوکردنی بەرهەمهێنان مەرج نییە بە مانای زیادکردنی داهاتی جووتیاران بێت.
کرماشان ئێستا لە خاڵێکدایە کە دەتوانێت لە زەعفەران وەک بەشێک لە وەڵامدانەوەی خۆی بۆ دوو پرسی سەرەکی قەیرانی ئاو و دامەزراندن لە گوندەکاندا، بەکاربهێنێت.
بەڵام بۆ گەیشتن بەو ئامانجە پێویستە زەعفەران وەک زیاتر لە بەرهەمێکی کشتوکاڵی سەیر بکرێت و بگۆڕدرێت بۆ زنجیرەیەکی ئابووری.
لە ڕێبازێکی لەو شێوەیەدا، بازاڕی عێراقیش دەتوانێت ببێتە شوێنێکی گرنگ بۆ پەرەپێدانی هەناردەکردن؛ نەک بە بانگەشەی هەناردەکردن کە هێشتا ئامارەکانیان لەبەردەستدا نییە، بەڵکو بە لێکۆڵینەوە لە بازاڕ، دەستنیشانکردنی خواست، دروستکردنی تۆڕێکی دابەشکردن و بەکارهێنانی سوودی سنووری کرماشان.
پەرەپێدانی 500 هێکتاری کێڵگەی زەعفەران، ئەگەر بەم شێوەیە بەدواداچوونی بۆ بکرێت، دەتوانێت زیاتر بێت لە زیادکردنی ڕووبەری چاندن؛ دەرفەتێک بۆ بەشێک لە کشتوکاڵی پارێزگاکە بۆ دوورکەوتنەوە لەو بەرهەمگەلە کە ئاوی زۆریان پێویستە و دروستکردنی بەهای زیادکراوی زیاتر لە ناو کرماشان و بەرهەمهێنانی بەرهەمێکی توانای هەناردەکردن لەم پارێزگایەوە بۆ بازاڕەکانی ناوچەکە، لەنێویاندا عێراق.
بۆ کرماشان زەعفەران تەنیا زێڕی سوور نییە؛ ئەگەر بە باشی بەڕێوەبچێت، دەتوانێت بەشێک بێت لە ڕێڕەوی کشتوکاڵی پارێزگاکە لە قەیرانی ئاوەوە بۆ کشتوکاڵێک کە کەمترین ئاوی پێویستە و هەلی کاریش دەرەخسێنێت و هەناردەش دەکرێت.
تایبەت بە جام کوردی