جام کوردی - گوشارەکانی کۆشکی سپی بۆ سەر دیمەشق بۆ گرتنەبەری ڕێوشوێن لە دژی حزبوڵا، حکومەتی ئەحمەد شەرعی خستۆتە نێوان داواکارییەکانی واشنتۆن و مەترسی شەڕی نوێ. سوریا بەڕواڵەت دەستوەردانی سەربازی لە لوبنان ڕەتکردۆتەوە، بەڵام ئاماژەکان دەردەکەون کە هێشتا ئەو بژاردەیە بە تەواوی وازی لێ نەهێنراوە. دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە چەند هەفتەی ڕابردوودا چەندین جار داوای لە سوریا کردووە "شتێک" لەبارەی حزبوڵای لوبنان بکات و چەکیان لێ داماڵێت. ناوبراو بە ڕاشکاوی باسی هێرشی سوپای سوریای بۆ سەر لوبنان نەکردووە، بەڵام بەرپرسانی سوریا پشتڕاستیان کردووەتەوە کە پێشنیارەکەی ئەمریکا جۆرێک لە دەستێوەردانی سەربازی و ئەمنی لە خاکی لوبنان لەخۆدەگرێت.
ڕەنگە لە یەکەم نیگادا ئۆفەرێکی لەو شێوەیە بۆ حکومەتی ئەحمەد شەرع وەسوەسە بێت. حزبوڵا لە شەڕی ناوخۆی سوریادا شانبەشانی حکومەتی بەشار ئەسەد شەڕی کرد و لەگەڵ ئۆپۆزسیۆن تێکهەڵچوون، لەنێویاندا هێزگەلێک کە دواتر بوونە ناوەکی دەسەڵاتی نوێ لە دیمەشق. بەڵام تا ئێستا حکومەتی نوێی سوریا ڕەتیکردۆتەوە دەرفەتی یەکلاییکردنەوەی نمرەکان بقۆزێتەوە. ئۆپێری، توێژەر لە دامەزراوەی توێژینەوەی میدیای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست (MEMR) لە شیکارییەکدا بۆ ئەو مشتومڕە دەنووسێت کە زنجیرەیەک ڕەچاوکردنی سەربازی و سیاسی و ناوچەیی ڕێگری لە وەرگرتنی داواکارییەکەی ترەمپ کردووە بە ئاسانی. گرنگترین نیگەرانی دیمەشق ئەوەیە کە چوونە ناو لوبنان سوریای ماندوو لە شەڕدا ڕادەکێشێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ حزبوڵا و لەوانەیە ئێران و گروپەکانی هاوپەیمانی تاران لە عێراق.
دژایەتی گشتی دیمەشق
ئەحمەد شەرع چەند جارێک هەڵوێستی فەرمی خۆی ئاشکرا کردووە. لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ئەلمەشهەد لە مانگی حوزەیرانی ڕابردوودا ڕایگەیاندبوو کە قسەکانی ترەمپ "هەڵە لێکدراوەتەوە" و سوریا هیچ بژاردەیەکی سەربازی لە دەرەوەی سنوورەکانیدا بەدوادا نایەت. لەم دواییانەدا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی جەزیرە جەختی لەوە کردەوە کە دیمەشق هیچ نیازێکی نییە دەستوەردانی سەربازی لە لوبنان بکات. شەرع ئاماژەی بەوەشکرد، حکومەتەکەی لەگەڵ کاربەدەستانی لوبنان گفتوگۆی لەسەر ڕێگاکانی تێپەڕاندنی لوبنان کردووە بۆ تێپەڕاندنی قەیرانەکان و پێی باشترە کێشەی هەسەدە لەڕێگەی کەناڵە سیاسی و ئابووری و ئەمنییەکانەوە چارەسەربکات. ئەحمەد موفەق زیدان ڕاوێژکاری میدیایی ناوبراو پێشتریش ڕایگەیاندبوو کە سووریا نایەوێت هیچ دەستێوەردانێکی سەربازی و ئەمنی لە لوبناندا بکرێت.
هۆکاری یەکەم ڕوونە: سوریا تازە لە شەڕێکی ناوخۆی ١٤ ساڵە چۆتەدەرەوە کە سەدان هەزار کوژراو و ملیۆنان ئاوارە و ئابوورییەکی وێران و ژێرخانی لێدراوی لێکەوتووەتەوە. ئاوەدانکردنەوە بۆ دیمەشق لە پێشینەی کاردایە و بەشداریکردن لە شەڕێکی دەرەکیدا دەتوانێت جارێکی دیکە ئەو چەند سەرچاوەیە کەم بکاتەوە. هەروەها سوپای سوریاش هێشتا سەرقاڵی بنیاتنانەوەیە. دەوڵەتی ئیسلامی سوپای پێشووی هەڵوەشاندەوە و بەشێکی زۆری ژێرخانی سەربازی وڵاتەکە بەهۆی هێرشەکانی ئیسرائیلەوە لە دوای ڕووخانی ئەسەدەوە لەناوچوون. شەڕێک لەگەڵ حزبوڵا دەتوانێت بنیاتنانەوەی سوپای نوێ تێکبدات و تەنانەت هەڕەشە لە یەکگرتوویی ئەو سوپایە بکات. مەترسی گەورەتر وەڵامی ئێرانە. تاران لەم دواییانەدا هەواڵی هێرشەکانی لە سوریا بڵاوکردەوە، کە ڕاپۆرتی مەمری بە ئەگەری هۆشدارییەک بۆ دیمەشق لێکدەداتەوە کە خۆی لە گرتنەبەری هەنگاو بەرامبەر حزبوڵا بەدوور بگرێت. لەهەمانکاتدا هەواڵەکان لەسەر گواستنەوەی هێزەکانی حەشدی شەعبی عێراق بۆ سنووری سوریا سەریان هەڵدا و ڕۆژنامەی ئەلئەخباریش بانگەشەی ئەوەی کرد کە بەغدا دیمەشقی ئاگادارکردۆتەوە کە گروپە شیعەکانی عێراق بێباکانە نامێننەوە بەرامبەر هێرشی سوریا بۆ سەر حزبوڵا. هەروەها تورکیا لەگەڵ چوونە ناوەوەی سوپای سوریا بۆ لوبنان نییە.
بەگوێرەی ڕاپۆرتی ئەلئەخبار، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا لە دیدارێکدا لەگەڵ جۆزێف عەون، سەرۆک کۆماری لوبنان ئەم ناڕەزایەتییەی وروژاندووە. ڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن کە ئەنقەرە دژایەتی لاوازکردنی حزبوڵا نییە، بەڵکو لەناوبردنی تەواوەتی حزبوڵا بە ئامرازێک بۆ زیادکردنی دەسەڵاتی ناوچەیی ئیسرائیل دەبینێت. سعودیە بە پێی هەمان شیکردنەوە پێشوازی لە بڵاوبوونەوەی شەڕێکی نوێ لە لوبنان ناکات.
هێڵی کاریگەری واشنتۆن
لەگەڵ هەموو ئەم ئاستەنگانەدا ئاسان نییە بۆ شەرع بە تەواوی داواکارییەکەی ئەمریکا ڕەت بکاتەوە. حکومەتی نوێی سوریا پێویستی بە پاڵپشتی واشنتۆن هەیە بۆ ئەوەی بەتەواوەتی سزاکان هەڵبگرێت و سەرمایەی بیانی ڕابکێشێت و سەرچاوەکانی ئاوەدانکردنەوە دەستەبەر بکات و لە گۆشەگیری نێودەوڵەتی دەربچێت و پێگەی خۆی چەسپێنێت. ئەم وابەستەییە ژووری دیمەشق بۆ مانۆڕکردن سنووردار دەکات. نیشانەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە سوریا هەوڵیداوە لەبری هێرشی ڕاستەوخۆ وەشانێکی کەمتر تێچووی کۆنتڕۆڵکردنی حزبوڵا پێشکەشی ئەمریکا بکات.
ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سوریا لە سەرەتای مانگی تەمموزدا سەفەری بۆ لوبنان کرد و بەپێی ڕاپۆرتە ناوچەییەکان پلانێکی بۆ بەهێزکردنی دەسەڵاتی دامودەزگاکانی حکومەتی لوبنان لەدژی حزبوڵا و لە هەمان کاتدا پێشگیری لە ململانێی ناوخۆیی خستەڕوو. وردەکارییەکانی پلانەکە ئاشکرا نەکراوە، بەڵام ژمارەیەک لە شرۆڤەکارانی عەرەب پێشنیاریان کردووە کە دیمەشق زیاتر سەرنجی لەسەر توندترکردنی کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان و بڕینی ڕێگاکانی چەک و ڕێگریکردن لە چالاکییەکانی هەسەدە لەسەر خاکی سوریا دەبێت.
هاوکات هەواڵەکان باس لە زیادبوونی هێزەکانی سوریا لە سنووری لوبنان دەکەن. ئەلئەخبار بڵاویکردەوە، ژمارەی پاسەوانانی سنوور کە لەو ناوچەیەدا جێگیرکراون نزیکەی ٢٠ هەزار کەسە. هەروەها ناوی ئەبو مەلەک ئەلتالی، فەرماندەی پێشووی بەرەی تەحریر شام و خاوەنی مێژووی ململانێ لەگەڵ حزبوڵڵا و سوپای لوبنان، لەنێو ئەو هێزانەی کە لەسەر سنوور ئامادەبوون، ئاماژەی پێکراوە. لەبەرامبەردا هەواڵەکان باس لەوە دەکەن کە حزبوڵا بوونی خۆی لە ناوچە سنوورییەکان بەهێزتر کردووە و مەشق و ڕاهێنانی هێزی نوێشی زیاد کردووە. هیچ کام لەم نیشانانە بە تەنیا ئەوە ناسەلمێنن کە هێرشێک لە ئارادایە، بەڵام ئەوە نیشان دەدەن کە هەردوو لایەنی سنوورەکە ئەگەری گۆڕینی بارودۆخەکە بە جددی وەردەگرن.
تەحەدای پێشەوە
بوارێکی دیکەی قسە و باسەکان پەیوەندی بە ئەگەری ڕێککەوتنی نێوان سوریا و واشنتۆنەوە هەیە. میدیاکانی سوریا و لوبنان باسیان لەوە کردووە، ئەگەر دیمەشق ڕۆژێک ئامادەبێت هەنگاوی سەربازی لە لوبنان بگرێتەبەر، ئەوا دەتوانێت لە بەرامبەردا کۆمەڵێک داواکاری گەورە بکات. ئەم داواکارییە ئەگەرییانە بریتین لە کشانەوەی ئیسرائیل لەو ناوچانەی خاکی سوریا کە دوای ڕووخانی ئەسەد چوونەتە ناویەوە، کشانەوەی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان و قبوڵکردنی چەسپاندنی کۆنترۆڵی دەوڵەتی ئیسلامی بەسەر پارێزگای سویدە کە زۆرینەی دروزەکانە. هەروەها سەرچاوە میدیاییەکان باسیان لە داواکارییەکانی سیستمی بەرگری ئاسمانی و کەرەستەی پێشکەوتوو بۆ سوپای سووریا و دابینکردنی بودجەی تەواو بۆ ئۆپەراسیۆنەکان و تەنانەت ڕووپۆشی ئاسمانی ئەمریکایان کردووە.
لە کایەی سیاسی و ئابووریدا هەڵگرتنی ئەو کۆت و بەندانەی کە ماونەتەوە، گەرەنتی ئەوە دەکات کە سزاکان ناگەڕێنەوە سەر کار و وەبەرهێنەران یارمەتی دەرەکی و بەشداری ئەمریکا لە ئاوەدانکردنەوەی سوریا وەک ئیمتیازێکی ئەگەری بەرزکراوەتەوە. ئەمانە هێشتا هەڵوێستی فەرمی دیمەشق نین و زیاتر لە کایەی ڕاپۆرت و قسە و باسە میدیاییەکان ماونەتەوە. ئەم ناڕوونییە دۆخەکە ئاڵۆزتر دەکات؛ دیمەشق بە ئاشکرا دەڵێت شەڕ ناکەین، بەڵام ئەگەر هەڵسەنگاندنە سیاسی و ئەمنییەکان ڕاست بێت، وادیارە هەندێک لە بازنەی سوریا ئەگەری گۆڕینی هەڵوێست بە تەواوی ڕەت ناکەنەوە. بەربەستێکی دیکە لە خودی لوبناندایە؛ دژایەتی ڕەوتی سیاسی لوبنان بۆ هاتنە ناوەوەی سەربازی سوریا تەنها لەلایەن حزبوڵای لوبنانەوە دەرنابڕدرێت؛ تەنانەت هێزە سیاسییەکانی دژبەری حزبوڵاش کێشەیان لەگەڵ گەڕانەوەی سوپای سوریا هەیە.
یادەوەری مێژوویی پێشهاتەکانی ئەو دوو وڵاتە هۆکاری ئەم دژایەتییە نیشان دەدات. بوونی سەربازی و سیاسی سوریا لە لوبنان لە ساڵی ١٩٧٦ تا ٢٠٠٥ هێشتا برینێکی کراوەیە بۆ بەشێکی زۆری کۆمەڵگەی لوبنان. گەڕانەوەی هێزەکانی سوریا، ئەمجارەیان بە حکومەتێک کە لە هێزەکانی پێشووی تەحریر شام پێکهاتووە، دەتوانێت ترسەکانی هەڵگیرسانی ململانێی سوننە و شیعە زیندوو بکاتەوە. بەڵام پێویستی دیمەشق بە ئەمریکا بەو مانایەیە کە بژاردەی دەستێوەردان بە تەواوی لە سەر مێزەکە دەرنەچووە. بۆ ئێستا ئەگەری زۆرە ڕێگاکە فشارخستنە سەر سنوورەکان و بڕینی پێداویستی چەک و بەهێزکردنی حکومەتی لوبنانە. بەڵام ئەگەر گوشارەکانی واشنتۆن زیاتر ببێت و ئیمتیازە پێشنیار کراوەکان گەورەتر ببن، ئەوا ڕەنگە "نا"ی ڕوونی دیمەشق مانای جیاواز وەربگرێت.