جام کوردی - ماڵپەڕی هەواڵی-شیکاریی «میدڵ ئیست ئای» لە ڕاپۆرتێکدا بە ئاماژە بە سەردانەکەی ئەم دواییەی بنیامین نەتانیاهو، سەرۆکوەزیرانی ڕژێمی زایۆنی بۆ ئیمارات و دیدارەکانی لەگەڵ کاربەدەستانی وڵاتانی عەرەبی نووسیویەتی: ئەو دەوڵەتە عەرەبیانەی پەیوەندییان لەگەڵ ڕژێمی زایۆنی پاراستووە و تەنانەت پەرەی پێ دەدەن، نەک هەر فەلەستینییەکان لاواز دەکەن، بەڵکو دەبنە هۆی ئاسانکاری بۆ دەستدرێژییەکانی ئەم ڕژێمە.**
دیدارە نهێنییەکانی بنیامین نەتانیاهو لەگەڵ کاربەدەستانی عەرەبی و وڵاتانی دیکە لە ئیمارات، لە کاتێکدا کە هێرشە دڕندانەکانی ئەم ڕژێمە بەردەوامە، شێوازێکی دەرخستووە کە ساڵانێکە لە ئارادایە: دەوڵەتە گرینگەکانی عەرەب هەر بە ڕێچکەی ئاسایی درێژە بە مامەڵەکردن لەگەڵ ڕژێمی داگیرکەر دەدەن، تەنانەت کاتێک ئیسرائیل لە غەززە، کەناری ڕۆژئاوا، لوبنان، سووریا و شوێنەکانی تر تاوانی جەنگی ئەنجام دەدات.
بەپێی نووسینی تۆڕی «کان»ی ئیسرائیلی، فڕۆکەکانی مەغریب، لیبیا و قەتەر -کە ڕژێمی زایۆنی تەنها ساڵێک لەمەوبەر پایتەختەکەی بۆ ئامانجگرتنی کاربەدەستانی حەماس بۆمباران کرد- لە کاتی سەردانەکەی نەتانیاهودا لە ئەبوزەبی نیشتنەوە.
یارییەکی مەترسیدار
ماڵپەڕی «میدڵ ئیست ئای» بەم پێشەکییە نووسیویەتی: وادەردەکەوێت دەوڵەتە عەرەبەکان وا بیردەکەنەوە کە دەتوانن پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئیسرائیل لە دەستدرێژییە فراوانخوازییەکانی ئەم ڕژێمە و لە بۆچوونی گشتیی عەرەبی جیا بکەنەوە. بە واتایەکی تر، ئەوان دەیانەوێت ئازاد بن بۆ ئەوەی پەیوەندیی دیپلۆماتیکی ئاسایی لەگەڵ ئیسرائیل پەیڕەو بکەن و هەندێک جاریش تاوانە جەنگییەکانی ئیسرائیل شەرمەزار بکەن و یارمەتیدانی فەلەستینییەکان ڕێکبخەن. ئەمە یارییەکی مەترسیدارە.
لەگەڵ ناڕەزایەتییە ناوخۆییەکانی ناو کۆمەڵگە عەرەبییەکان و نیگەرانییەکان لە سەرهەڵدانی «بەهارێکی عەرەبی» دیکە، هەروەها ناڕەزایەتیی گەلانی زۆرینە موسڵمانی ئەم وڵاتانە بەرامبەر بە ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان، ئەوەی مسۆگەرە ئەوەیە کە دەوڵەتە عەرەبییەکان هێشتا و سەرەڕای ئەم مەترسییانە، درێژە بە مامەڵەکردن لەگەڵ ڕژێمی زایۆنی دەدەن.
پەیوەندییەک لە ئاستی ئاسانکاری بۆ تاوان
لە نێوەندی ئەم ڕووداوانەدا، بنیامین نەتانیاهو لە سەرەتای جینۆسایدی غەززەوە هەوڵی داوە ئەم جەنگە لە چوارچێوەی ئامانجە فراوانەکانی عەرەب بۆ «بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزم» پیشان بدات و تەنانەت بانگەشەی ئەوەی کردووە کە ڕابەرانی عەرەب بەنهێنی پێیان وتووە کە لەگەڵ سیاسەتی جەنگیی ڕژێمی زایۆنی هاوڕان. کەواتە لە دیدگایەکی قوڵترەوە، پەیوەندیی عەرەبەکان لەگەڵ ڕژێمی زایۆنی لە ئاستی لاوازکردنی فەلەستینییەکان تێپەڕیوە؛ ئەوان لە ڕاستیدا دەبنە هۆی ئەوەی دەستدرێژییەکانی ڕژێمی زایۆنی ئاسانتر ببێت.
«میدڵ ئیست ئای» ئاماژەی بەوە کردووە: جینۆساید و دەستدرێژیی فراوانخوازیی ئیسرائیل پاش ٧ی ئۆکتۆبەر، پەیوەندیی ئیسرائیل و عەرەبەکانی بەو ڕادەیەی کە هەندێک لە چاودێران پێشبینییان دەکرد، نەگۆڕیوە. ئیمارات پەیوەندییە بازرگانی و ئەمنییەکانی خۆی پەرە پێ داوە (بە گەشەی ١١٪ی بازرگانی و گەیشتنی قەبارەی ئاڵوگۆڕ بۆ ٣.٢ ملیار دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٤)؛ میسر گرێبەستی گازی ٣٥ ملیار دۆلاری لەگەڵ ئیسرائیل واژۆ کردووە و مەغریبیش پەیوەندییە دیپلۆماتیکییەکانی خۆی بۆ ئاستی کردنەوەی باڵیۆزخانە بەرز کردووەتەوە. بابەتی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان، مامەڵەی وڵاتە عەرەبییەکانی لە تاوانەکانی دژی فەلەستینییەکان جیا کردووەتەوە، تەنانەت باسی پەرەپێدانی «پەیمانی ئیبراهیم» و پەیوەستبوونی عەرەبستانی سعوودی بەوەوە لە ئارادایە.
کەلێنی قوڵی نێوان دەسەڵات و گەل
ئەم پەیوەندییانە کەلێنی زەبەلاحی نێوان ڕابەرانی عەرەب و کۆمەڵگەی عەرەبی دەردەخات. ڕاپرسییەکانی پەیمانگەی «بارۆمەتەر» لە ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ پیشانی داوە کە پشتگیریکردن لە ئاساییکردنەوە لە زۆربەی وڵاتانی لێکۆڵینەوەلێکراودا لە ئاستی تاکە ژمارەدا بووە و لە هیچ کامیاندا لە ١٣٪ تێپەڕی نەکردووە. لە هەمان کاتدا، «پێوەرەکانی بۆچوونی گشتیی عەرەبی» لە ٢٠٢٥ پیشانی دا کە ٨٧٪ی بەشداربووان لە ١٥ وڵاتی عەرەبیدا دژی بەڕەسمیی ناسینی ڕژێمی زایۆنین.
هەندێک لە دەوڵەتە عەرەبەکان پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ڕژێمی زایۆنی دەپارێزن، تەنانەت کاتێک خەڵکەکەیان تووڕەیی خۆیان دەردەبڕن. جیاکردنەوەی تووڕەیی کۆمەڵگە عەرەبییەکان بەرامبەر بە ڕژێمی زایۆنی لە ناڕەزایەتییەکان سەبارەت بە بارودۆخی سەختی ئابووری و گەندەڵیی دەوڵەتی مەحاڵە. لە دیدگای زۆرێک لە عەرەبەکانەوە، نیگەرانییەکان سەبارەت بە سیاسەتی دەرەوەی ئەم وڵاتانە لەگەڵ نیگەرانییە بەرفراوانەکان سەبارەت بە کردەوەی دەوڵەت لە ناوخۆدا یەکدەگرێتەوە: ئەو دەوڵەتانەی کە هاووڵاتییەکانی خۆیان سەرکوت دەکەن و بەڵێنە ئابوورییەکان جێبەجێ ناکەن، هەمان ئەو دەوڵەتانەن کە بە شێوەیەک مامەڵەی دیپلۆماتیک لەگەڵ ڕژێمی داگیرکەر دەکەن کە تەنها ئەنجامەکەی لاوازکردنی فەلەستینییەکانە.