سەید عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ بەرنامەی «Meet the Press» (٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦) گەڵاڵەی حەوت ڕۆژەی پێشنیارکراوی ئێرانی بۆ کردنەوەی گەرووی هورمز ڕوون کردەوە. بەپێی ئەم گەڵاڵەیە، لە ئەگەری جێبەجێکردنی هەنگاوی دیاریکراو لەلایەن لایەنی بەرامبەرەوە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا، گەرووەکە لە ڕۆژی شەشەمدا دەکرێتەوە و دانوستانە کۆتایییەکان لە ڕۆژی حەوتەمدا دەست پێ دەکەنەوە.
عێراقچی بە دەربڕینی هیوای خۆی بە دیپلۆماسی، ڕەخنەی لە پێشێلکردنی ڕێککەوتنەکانی پێشوو لەلایەن ئەمریکاوە لە ساڵانی ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ گرت و جەختی لەسەر ئامادەیی ئێران بۆ بەرگری لە بەرامبەر هەر دەستدرێژییەکدا کردەوە. هەروەها پیتاندنی یۆرانیۆمی تا ئاستی ٦٠ لەسەدی بە یاسایی و لە چوارچێوەی پەیماننامەی NPT زانی و ئامادەیی ئێرانی بۆ پێداچوونەوە بەم بابەتەدا لە ئەگەری نیشاندانی نیازپاکی لەلایەن ئەمریکاوە ڕاگەیاند.
سەید عەباس عێراقچی، وەزیری کاروباری دەرەوە، لە وتووێژێکدا لەگەڵ بەرنامەی «Meet the Press» سەبارەت بە ئاسۆی دیپلۆماسی، دانوستانەکانی ئێران و ئەمریکا، ڕێککەوتنەکانی پێشوو و پرسی ئەتۆمیی ئێران ڕوونکردنەوەی دا.
عێراقچی سەبارەت بە ئەگەری گەڕانەوە بۆ ڕێگەی دیپلۆماسی وتی: «هەمیشە هیوا بۆ دیپلۆماسی هەیە، بەڵام بە لەبەرچاوگرتنی ڕەفتاری ئەوان لە دوو ساڵی ڕابردوودا، هیچ هۆکارێک نییە بۆ ئەوەی دووبارە بگەڕێینەوە سەر دیپلۆماسی و جارێکی تر لەگەڵ ئەم ئیدارەیەدا بچینە ناو گفتوگۆوە.»
ناوبراو زیادی کرد: «لە ساڵی ۲۰۲۵دا ئەوان پێشنیاری دانوستانیان کرد، ئێمە قبووڵمان کرد و چووینە ناو دانوستانەکانەوە، بەڵام لە ناوەڕاستی دانوستانەکاندا هێرشیان کردە سەر ئێمە. هەشت مانگ دواتر، لە شوباتی ۲۰۲۶دا، جارێکی تر پێشنیاری دانوستانیان کرد و دیسان لە ناوەڕاستی دانوستانەکاندا هێرشیان کردەوە سەر ئێمە.»
وەزیری دەرەوەی ئێران بەردەوام بوو: «پاش ئەوە، پێشنیاری دانوستانیان بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێک خستەڕوو. ئێمە پەسەندمان کرد و سێ مانگ دانوستانمان کرد، بەڵام تەنیا دوو هەفتەی پێچوو تا ئەو ڕێککەوتنەی خۆیان واژۆیان کردبوو، پێشێلی بکەن.»
عێراقچی سەرەڕای ئەمەش جەختی لەسەر بەردەوامیی هەوڵەکان بۆ دیپلۆماسی کردەوە و گوتی: «من هێشتا هەوڵ دەدەم سوود لە ڕێگەی دیپلۆماسی وەربگرم، چون پێم وایە نابێت هیچ دەرفەتێک بۆ ئاشتی لەدەست بدرێت.»
سەبارەت بە هەڵوێستی ئێران لە بەرامبەر هەڕەشە سەربازییەکاندا ناوبراو ڕایگەیاند: «ئێمە هەروەک چۆن بۆ دانوستان ئامادەین، بە هەمان شێوەش بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەر ئاڵنگارییەک ئامادەین. ئێمە لە بەرامبەر هەر دەستدرێژییەکدا بە پتەوی دەوەستینەوە؛ تەنانەت ئەگەر کارەکە بگاتە جەنگێکی ئاخرزەمانیش.»
گەڵاڵەی حەوت ڕۆژەی ئێران بۆ کردنەوەی گەرووی هورمز
عێراقچی دەربارەی گەڵاڵەی پێشنیارکراوی ئێران بۆ کردنەوەی گەرووی هورمز گوتی: «ئێستا گەڵاڵەیەکی تەواو لۆژیکی لەسەر مێزەکەیە. ئەگەر ئەوان بەبێ هیچ هۆکارێک ڕەتی بکەنەوە، ئەمە بەرپرسیارێتیی خۆیانە.»
ئەو زیادی کرد: «ئەگەر ئەوان بەڕاستی خوازیاری ڕێککەوتنێکن بۆ کردنەوەی گەرووی هورمز، ئێستا ئەم دەرفەتە هەیە. ئێمە گەڵاڵەیەکی حەوت ڕۆژەمان پێشنیار کردووە و داوایان لێ دەکەین هەنگاوی دیاریکراو بنێن، کە بە بڕوای ئێمە دەتوانن لە ماوەی چوار یان پێنج ڕۆژدا جێبەجێی بکەن.»
وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران درێژەی پێ دا: «پاشان لە ڕۆژی شەشەمدا، گەرووەکە دەکرێتەوە و لە ڕۆژی حەوتەمدا دانوستانەکان لەگەڵیاندا بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنی کۆتایی دەست پێ دەکەینەوە.»
عێراقچی هەروەها سەبارەت بە متمانەکردن بە سەرۆک کۆماری ئەمریکا وتی: «ئێمە متمانەمان بە خۆمان هەیە. ئێمە هەم بۆ دیپلۆماسی ئامادەین و هەم بۆ شەڕ. ئەوان لە هەردوو بوارەکەدا تاقییان کردووینەتەوە.»
ناوبراو لە بەشێکی دیکەی ئەم گفتوگۆیەدا گوتی: «لە ساڵی ۲۰۱۵دا ئێمە گەیشتینە ڕێککەوتنێک و هێشتا پابەندین بەو ڕێککەوتنەوە. ئەوە ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو کە بەبێ هیچ پاساوێک لێی کشایەوە. ئێستاش گەیشتینە ڕێککەوتنێک و ئەوان لێی کشانەوە و بەبێ هیچ پاساوێک پێشێلیان کرد؛ لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە هێشتا گەڵاڵەیەکمان پێشنیار کردووە.»
عێراقچی: پیتاندنی ٦٠٪ لە چوارچێوەی NPTدا ئەنجام دراوە
عێراقچی لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە پیتاندنی ٦٠ لەسەدیی یۆرانیۆم گوتی: «پیتاندن تا ئاستی ٦٠ لەسەد نایاسایی نییە و ئەم هەنگاوە هێشتا لە چوارچێوەی پەیماننامەی قەدەغەکردنی بڵاوکردنەوەی چەکی ئەتۆمی (NPT) و بەرنامەی ئاشتیخوازانەی ئەتۆمیی ئێمەدایە.»
ناوبراو ڕوونی کردەوە: «ئێمە ئەم کارەمان بۆ ئامانجی دیاریکراو، لەوانە بۆ مەبەستی پزیشکی و هەندێک مەبەستی دیکە ئەنجام داوە. بەڵام لە ساڵانی ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶دا سەبارەت بە ماددە ٦٠ لەسەدییەکانمان پێشنیاری ڕێککەوتنێکمان خستەڕوو.»
وەزیری دەرەوەی ئێران بەردەوام بوو: «ئەگەر ئەوان نیازپاکی و ئیرادەی ڕاستەقینەی خۆیان بۆ ئاشتی نیشان بدەن، ئەم بابەتە دەکرێت بخرێتە بەر باس و لێکۆڵینەوە.»
عێراقچی دەربارەی ئەو نیگەرانییانەی لەبارەی پیتاندنی ٦٠ لەسەد هاتوونەتە ئاراوە، گوتی: «لە دانوستانەکانی پێشوودا، هەموو ئەو نیگەرانییانەی لەم بارەیەوە خرابوونەڕوو، ڕەواندماننەوە. ئەگەر هێشتا پرسیارێکی لەو شێوەیە هەیە، ئەمە بابەتێک بوو بۆ دانوستان و دەتوانین جارێکی تر وەڵامی ئەو پرسیارانە بدەینەوە.»
هەروەها جەختی لەوە کردەوە: «شەڕ چارەسەر نییە و هیچ پێویستییەک بە کردەی سەربازی ناکات.»
مەرجی ئێران بۆ متمانەسازی
عێراقچی سەبارەت بە گەڵاڵەی حەوت ڕۆژەی ئێران وتی: «ئێمە بڕیارمان داوە هەموو پرسە ئەتۆمییەکان بۆ قۆناغەکانی دواتر دوابخەین و لەم قۆناغەدا سەرنجمان لەسەر متمانەسازی بێت.»
ناوبراو زیادی کرد: «دەبێت سەرەتا متمانە دروست بکرێت. دەبێت ئەو پارە و سامانی ئێمە کە بە شێوەیەکی نایاسایی بلۆک کراون، ئازاد بکرێن. دەبێت گەمارۆ لاببرێت و ئەو هەنگاوە دیاریکراوانەی تر بنێن کە خۆیان دەزانن دەبێت ئەنجامی بدەن.»
وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران لە کۆتاییدا جەختی کردەوە: «ئێمە هێشتا بۆ دیپلۆماسی ئامادەین، بەڵام لە بەرامبەر هەر دەستدرێژییەک دژ بە خۆمان بە توندی دەوەستینەوە.»