جام کوردی - کۆمپانیایەکی خزمەتگوزاری دارایی ئەمریکی، هۆشداری دەدات لە ئەگەری تێپەڕاندنی تێچووی شەڕی ئێران لە ٣٠٠ ملیار دۆلار و ڕایدەگەیێنێت: واشنتۆن دەتوانێت هەنگاو بنێت بۆ کەمکردنەوەی تێچووی وزە و زیادکردنی هێزی کڕینی ئەمریکییەکان. هەوڵدان بۆ کردنەوەی خێرای گەرووی هورمز، کە بێگومان بە کەمکردنەوەی پەرەسەندنی شەڕی ئێران دەتوانرێت دەستبەجێ بەدی بهێنرێت، لە پێشینەی کارەکانی ئەم ڕێوشوێنانەدایە.
کۆمپانیای خزمەتگوزاری دارایی ئەمریکی “مۆرنینگستار” لە ڕاپۆرتەکەدا نووسیویەتی: پنتاگۆن ڕایگەیاندووە کە شەڕ لەگەڵ ئێران تا ئێستا ٢٩ ملیار دۆلاری تێچووە؛ بەڵام کۆی تێچووی ئەم شەڕە بۆ باجدەرانی ئەمریکی دەتوانێت زۆر زیاتر بێت. بەگوێرەی ڕاپرسییەکی نوێی “NPR/PBS News/Marist” لە کۆی 10 ئەمریکی هەشت کەس دەڵێن کە نرخی بەنزین فشارێکی زۆری خستۆتە سەر بودجەی خێزانەکان.
شەڕی ئێران بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی بەنزین بە تێکڕا نزیکەی لەسەدا ٥٥ لە کۆتایی مانگی شوباتەوە، کە دیارترین بەشە لە تێچووی شەڕەکە کە خێزانەکان بە ڕوونی دەتوانن بیبینن. تێچووی دارایی درێژخایەن، هەرچەندە کەمتر دیارە، بەڵام بە هەمان شێوە ڕاستەقینە.
داتاکانی هەڵاوسانی ئەمریکا لە مانگی نیساندا زۆر بەهێزتر بوون لەوەی چاوەڕوان دەکرا. بەپێی وەزارەتی کار، پێوەرەکانی نرخی بەکاربەر (CPI) بەڕێژەی 3.8% بەرزبووەتەوە لەسەر بنەمای ساڵانە، کە بەرزترینە لە مانگی ئایاری 2023ەوە و زۆر زیاترە لە ئامانجی 2%ی بانکی فیدراڵی. نرخی وزە ڕۆڵی گەورەی هەبووە لە بەرزبوونەوەی هەڵاوسان.
کاریگەرییە ئابوورییە دەستبەجێیەکانی شەڕەکە تا ڕادەیەکی زۆر لە بازاڕەکانی نەوتدا ڕەنگدانەوەی هەبووە. لە سەرەتای مانگی شوباتدا نرخی بەرمیلێک نەوتی خاوی ئەمریکای ڕۆژئاوای تەکساس لە دەوروبەری ٦٥ دۆلار مامەڵەی پێوەکرا. تا 12ی ئایار نرخی بەرمیلێک نەوتی خاو کەمێک لە سەرووی 100 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەکرا، ئەمەش بە بەراورد بە سەرەتای مانگی شوبات نزیکەی 54% زیادیکردووە.
بەرزبوونەوەی نرخی نەوتی خاو لە پەمپە غازەکاندا ڕەنگ دەداتەوە. تێکڕای نرخی بەنزین لە ئەمریکا پێش شەڕی ئێستا نزیکەی ٢.٨٠ دۆلار بووە بۆ هەر گاڵۆنێک و ئێستا زیاتر لە ٤.٥٠ دۆلارە. هەروەها بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و گاز بۆتە هۆی زیادبوونی تێچووی بەرهەمهێنانی خۆراک، پیشەسازی، گواستنەوە، فڕۆکەوانی و کارەبا. هەر بەرهەمێک کە بەرهەم دەهێنرێت، دەگوازرێتەوە یان پرۆسێس بکرێت پێویستی بە وزە هەیە. کاتێک نرخی نەوتی خاو و بەنزین لە ماوەی سێ مانگدا زیاتر لە 50% بەرز دەبێتەوە، ئەم تێچوونانە ڕێگەی خۆیان دەکەنە ناو تەواوی ئابووری بەکاربەرەوە. هەر لەبەر ئەمەشە کە شۆکی وزە دەتوانێت هەڵاوسانی ناوەکی بەرز بکاتەوە و دواتر کاریگەری لەسەر بودجەی ماڵان هەبێت لە دەرەوەی تێچووی بەنزین.
کۆمپانیا ئەمریکییەکە کە لە بوارەکانی بەڕێوەبردنی وەبەرهێنان، بەڕێوەبردنی سەروەت و سامان و لێکۆڵینەوە لە بازاڕدا کاردەکات، زیاتر دەنووسێت: بەرزبوونەوەی نرخی وزە تاکە دەرئەنجامی ئابووریی ئاشکرای شەڕ نییە، بەو پێیەی تێچووی دارایی درێژخایەن دەتوانێت لێکەوتەی زۆر بەرچاوتری هەبێت؛ لەگەڵ تێچووی دارایی کەڵەکەبووی شەڕی ئێران کە بە ئاسانی ٣٠٠ ملیار دۆلاری تێپەڕاند.