جام کوردی - شەڕی ڕەمەزان دەریخست کە گەرووی هورمز چیتر تەنها ڕێڕەوێکی وزە نییە، بەڵکو گرنگترین لیڤەری جیۆپۆلەتیکی ئێرانە لە هاوکێشەکانی دوای جەنگدا. دانپێدانانی ترەمپ بە ڕۆڵی یەکلاکەرەوەی هورمز لە وەستاندنی ململانێکان و پێشهاتەکانی ئەم دواییەی کەشتیوانیدا، ئەم ڕێڕەوی ئاوەی کردووەتە یەکێک لە میحوەرە سەرەکییەکانی ئەگەری دانوستانەکانی نێوان تاران و واشنتۆن.
شەڕی ٤٠ ڕۆژە تەنیا ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی نەبوو؛ تاقیکردنەوەیەک بوو بۆ پێوانەکردنی کێشی پێکهاتە جیۆپۆلیتیکییەکان لە هاوکێشە ئەمنییەکانی ناوچەکەدا. یەکێک لە گرنگترین ئەنجامەکانی ئەم شەڕە چەسپاندنی گەرووی هورمز بوو وەک کاریگەرترین چەقۆی ستراتیژی ئێران لە قۆناغی دوای ململانێدا. ئەگەر پێشتر هورمز زیاتر بە ڕێگای گواستنەوەی وزە ناسرابوو، ئێستا بووەتە گۆڕاوێکی چارەنووسساز لە حیساباتی ئەمنی و ئابووری و دیپلۆماسی یاریزانانی ناوچەیی و ترانز ناوچەیی. بۆیە هەر دانوستانێک لە نێوان ئێران و ئەمریکادا بە ناچاری لە چوارچێوەی ئەم ڕێڕەوی ئاوی ستراتیجیەدا بەڕێوە دەچێت.
لە کاتی شەڕدا، ئێران دوو ئامرازی سەرەکیی ڕێگری لە خۆی پاراست؛ یەکەم، توانای کاریگەریکردن لەسەر بەڕێوەبردنی ئاسایش و هاتوچۆ لە گەرووی هورمز، دووەم، توانای وەڵامدانەوەی دەستدرێژی ئەمریکا بە ئامانجگرتنی بنکە و بەرژەوەندییەکانی لە ناوچەکەدا. لەگەڵ ئاگربەستەکەدا، ئامرازی دووەم بە شێوەیەکی کاریگەر لە بەرنامەی کاردا لابرا تا دەستدرێژییەکی نوێ ڕوودەدات؛ بەڵام لیڤەری هورمز وەک خۆی ماوەتەوە و گرنگتر بووە، چونکە بەبێ ئەوەی بچێتە ناو ڕووبەڕووبوونەوەیەکی ڕاستەوخۆوە، دەتوانێت کاریگەری لەسەر بڕیارە سیاسی و ئابوورییەکانی لایەنی بەرامبەر هەبێت.
گرنگی ئەم ئامرازە کاتێک زیاتر دەرکەوت کە دۆناڵد ترەمپ لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ئەکسیۆس ڕایگەیاند کە بەردەوامی بۆردومانەکانی ئێران دەتوانێت ببێتە هۆی داخستنی دیفاکتۆی گەرووی هورمز و وەستانی جوڵەی کەشتیەکان و پەکخستنی هەناردەکردنی نەوت بۆ چەند مانگێک. ئەم دانپێدانانە، بەبێ گوێدانە ئامانجە سیاسییەکانی، واقیعێکی ستراتیژی ئاشکرا کرد: باڵادەستی سەربازی مەرج نییە بە مانای دەستەبەرکردنی ئاسایشی کەشتیوانی لە هورمزدا بێت. لەم ڕوانگەیەوە دەتوانین بڵێین کە کۆتایی هاتنی شەڕەکە تەنها دەرئەنجامی ڕەچاوکردنی سەربازی نەبووە، بەڵکو نیگەرانییەکان لە دەرئەنجامە ئابوورییەکانی پەکخستنی گرنگترین خوێنهێنەری وزەی جیهان ڕۆڵێکی گرنگی هەبووە لە بڕیاری واشنتۆن بۆ ڕاگرتنی ململانێکان.
دوای ئاگربەست، ئەمریکا و بەشێک لە وڵاتانی ناوچەکە هەوڵیاندا ئەو پەیامە بگەیەنن کە بارودۆخی گەرووەکە گەڕاوەتەوە بۆ دۆخی پێش جەنگ. بەڵام پێشهاتەکانی سەر زەوی گێڕانەوەیەکی جیاوازیان خستەڕوو. هێزی دەریایی سوپای پاسداران هۆشداریدا لەوەی تێپەڕبوونی کەشتییەکان لە دەرەوەی ئەو ڕێکخستنانەی کە ئێران مەبەستیەتی، سەلامەت نابێت. دوای ماوەیەکی کەم کەشتییەک لە ناوچەکە کرایە ئامانج و دۆناڵد ترەمپ ئێرانی بە هۆکاری ڕووداوەکە زانی. بەبێ گوێدانە گێڕانەوەی جیاواز سەبارەت بە هۆکاری ئەم ڕووداوە، گرنگی ستراتیژییەکەی ئەوە بوو کە جارێکی دیکە پرسی ئاسایشی گەرووی هورموزی گەیاندە بەرزترین ئاستی بڕیاردان لە ئەمریکا. ڕووداوەکە دەریخست کە هەر پەککەوتنێک لە کەشتیوانیدا دەستبەجێ دەبێتە پرسێکی سیاسی و ئەمنی لە نێوان تاران و واشنتۆن و ڕێڕەوی ئەڵتەرناتیڤ بەبێ گوێدانە نیگەرانییەکانی ئێران، ڕووبەڕووی ئاستەنگی جیددی ئۆپەراسیۆن و ئەمنی دەبنەوە.
لە هەمان کاتدا، سەفەری ڕانەگەیەندراوی مارکۆ ڕوبیۆ بۆ ناوچەکە و لێدوانی هاوبەشی لەگەڵ وڵاتانی باشووری کەنداوی فارسیش ئەم واقیعەی پشتڕاستکردەوە. گرینگی سەرەکی ئەم ڕاوێژکاریانە ئازادی کەشتیوانی و ئاسایشی دەریایی و بەردەوامی ڕۆیشتنی وزە بەناو گەرووی هورمزدا بوو. ئەم جووڵانە نیشان دەدەن کە بۆ واشنتۆن گەڕاندنەوەی ئاسایشی کەشتیوانی بە تەواوی بۆ دۆخی پێش جەنگ تەنیا داواکارییەکی ئەمنی نییە، بەڵکو پێویستییەکی ئابووری و جیۆپۆلەتیکییە؛ پێویستییەک کە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بازاڕی جیهانی وزە، سەقامگیری ئابووری نێودەوڵەتی و ئاسایشی هاوبەشە ناوچەییەکانی ئەمریکا هەیە.
لەم جۆرە بارودۆخەدا گەرووی هورمز دەتوانێت لە دەرەوەی ڕێگری سەربازی مامەڵە بکات و ببێتە لیڤەرێک بۆ دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی هەر ڕێککەوتنێکی ئەگەری. لە ڕوانگەی تارانەوە، گەڕاندنەوەی تەواوی بارودۆخی ئەم ڕێڕەوی ئاوییە بۆ دۆخی پێش جەنگ، بە مانای دەستبەرداربوون لە گرنگترین قازانجی ستراتیژی ئێران دوای کۆتایی هاتنی ململانێکە و هەرگیز قبووڵی ناکات. لەبەرامبەردا ئەمریکا پێویستی بە ئاساییکردنەوەی تەواوی دۆخی گەرووەکەش هەیە بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکانی بازاڕی وزە و دڵنیاکردنەوەی هاوپەیمانەکانی.
بەم پێیە، بەدوور نازانرێت دانوستانە ئەگەرییەکانی داهاتوو تەنیا لە پرسی ئەتۆمی یان هەڵگرتنی سزاکاندا سنووردار بکرێن. هەروەها ئاسایشی دەریایی، ئازادی کەشتیوانی، ڕێکخستنی ئەمنی لە کەنداوی فارس و چۆنیەتی بەڕێوەبردنی گەرووی هورمز دەبێتە یەکێک لە میحوەرە سەرەکییەکانی دانوستان. بە واتایەکی تر سێبەری هورمز بەسەر هەموو فایلەکانی تردا بەربڵاو دەبێت؛ چونکە ئەمڕۆ ئەم ڕێڕەوی ئاوە یەکتربڕینی چوار پێکهاتەی سەرەکی دەسەڵاتە: ئاسایش، وزە، ئابووری و دیپلۆماسی.
بۆیە دەکرێت چاوەڕوان بکرێت کە گەرووی هورمز نەک هەر گرنگترین میحوەری ناکۆکی لە هەفتە و مانگەکانی داهاتوودا نەبێت، بەڵکو یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی داڕشتنی هەر ڕێککەوتنێکی ئەگەری نێوان ئێران و ئەمریکاش بێت.