جام کوردی - مارکۆ ڕوبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا چەند مانگێکە کار لەسەر ڕێککەوتنێکی دوو قۆڵی نێوان ڕژێمی زایۆنی و حکومەتی لوبنان دەکات بۆ کۆنتڕۆڵکردنی حزبوڵای لوبنان و کشانەوەی هێزە داگیرکەرەکان لە باشووری لوبنان. بەڵام جێگری سەرۆکی ئەمریکا جەی دی ڤانس کە سەرکردایەتی دانوستانەکانی کۆتایی هێنان بە شەڕ لەگەڵ ئێرانی کرد، بە شێوەیەکی کاریگەر بە ڕێککەوتنی نوێی ئەمریکا و ئێران ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی لە داهاتووی لوبنان، بە تاران بەخشی.
گۆڤاری ئەتڵەنتیک لە ڕاپۆرتێکدا کە ستراتیژی ڕوبیۆ و ڤانسی لە بواری دیپلۆماسیدا بەراورد کردووە، نووسیویەتی: ئێستا پێدەچێت ئەمریکا لەسەر دوو ڕێڕەوی جیاواز دانوستان بکات، بە سەرۆکایەتی دوو پیاو کە ڕێڕەو و جیهانبینی جیاوازیان هەیە. ڕێبازی ڕوبیۆ جیهانگیرییە، ڕێکارە ئاساییەکان پەیڕەو دەکات و جەخت لەسەر دانوستانەکانی نێوان حکومەتەکان دەکاتەوە. ڤانس کە پێش دەستپێکردنی شەڕێک لەگەڵ ئێران بە شێوەیەکی تایبەت نیگەرانی خۆی دەربڕیوە، ڕێبازێکی شەڕانگێزانەتر و مامەڵەکردن دەگرێتەبەر. هەروەها دوو نێردەی تایبەتی سەرۆک دۆناڵد ترەمپ کاندیدی ئەگەری جێنشینی ترەمپن لە هەڵبژاردنەکانی داهاتووی سەرۆکایەتیدا.
ڤانس و ڕوبیۆ لە پێشبڕکێیەکی دیپلۆماسیدان بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەک کە دەیان ساڵە هەوڵەکانی ئەمریکای بۆ ئاشتی لەباربردووە. هەرچەندە لە نزیکەوە کاردەکەن، بەڵام بۆچوونی بەڕواڵەت دژبەیەکیان سەبارەت بە شوێنی لوبنان لە هاوکێشەی ئاشتیدا پێشکەش کردووە. هەوڵە هاوبەشەکانیان نەک تەنها دۆخی لوبنان بەڵکو ئەوە دیاری دەکات کە ئایا شەڕی نێوان حیزبوڵڵا و ئیسرائیل ڕێککەوتنی ئەمریکا و ئێران لەناو دەبات یان نا. بەپێی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی نێوان ئێران و ئەمریکا، لایەنە شەڕکەرەکان و هاوپەیمانەکانیان پابەندن بە وەستاندنی شەڕ و پێکدادانەکان لە هەموو بەرەکاندا، بە لوبنانیشەوە.
لە وتارەکەدا بانگەشەی ئەوە کراوە کە هەوڵەکانی ڤانس لە دانوستانەکان لەگەڵ ئێران بە ئامانجی سنووردارکردنی پشتیوانییە گوماناوییەکانی تاران لە حیزبوڵڵا لە بەرامبەر ئیمتیازاتی داراییدا، هاوکات ڕوبیۆ هەوڵی بەهێزکردنی حکوومەتی ئەو وڵاتە دەدات لە ژێر گوشارەکانی دانوستانەکانی ئاشتی لوبنان و دابینکردنی گەرەنتی پێویست بۆ ڕژێمی زایۆنیستی بۆ کشانەوە لە لوبنان.
گۆڕاوە ناوچەییەکان؛ هۆکارەکانی هەڕەشە لە هەوڵەکانی ڕوبیۆ و ڤانس بۆ دامەزراندنی ئاشتی لە ڕۆژئاوای ئاسیا. هەوڵەکانی ڕوبیۆ پێشکەوتنی بەخۆیەوە بینیوە. دوای چوار ڕۆژ لە دانوستان، وەزیرانی دەرەوەی لوبنان و ئیسرائیل گەیشتنە چوارچێوەیەک بۆ ڕێککەوتنێک کە لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا واژۆ کرا. ئەم چوارچێوە پڕۆسەیەکی دیاریکراو بۆ بەهێزکردنی حکومەتی لوبنان و چەکداماڵینی حیزبوڵڵا و هاوکاری مرۆیی ١٠٠ ملیۆن دۆلار و هاوکاری زیاتر بۆ سوپای لوبنان لەخۆدەگرێت. ڕوبیۆ جەختی لەوە کردەوە کە سەختی کارەکانی پێشەوە بە کەم نازانێت.
لەبەرامبەردا ڤانس بە ڕێبازێکی مامەڵەیی زیاتر بەدوای کۆتاییهێنان بە شەڕەکەدا دەگەڕێت، کە ترەمپیش زۆر بە تامەزرۆییەوە کۆتایی پێبهێنێت. هەروەها پێدەچێت ئامادەیە گوشار بخاتە سەر ڕژێمی ئیسرائیل بۆ قبوڵکردنی هەر ئاکامێکی دانوستان لەگەڵ ئێران، هەروەها بە ڕوونی ئەوەی خستۆتەڕوو کە پێشبینی دەکات ڕژێمی ئیسرائیل پابەند بێت و خۆی لە ڕەخنەگرتن لە ئەمریکا بپارێزێت.
زە ئەتڵەنتیک بە ئاماژەدان بەو گۆڕاوانەی کە دەتوانن پرۆسەیەکی دیپلۆماسی لەگەڵ ئێران بخەنە مەترسییەوە بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنی کۆتایی بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ، لەوانەش ڕەتکردنەوەی ڕژێمی ئیسرائیل بۆ کشانەوەی هێزەکانی لە باشووری لوبنان و بەردەوامی هێرشەکانی بۆ سەر لوبنان، نووسیویەتی: ئیدارەی ترەمپ پێی وایە ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی و ئابووری لەگەڵ ئێران هەلومەرجی ئاشتییەکی بەردەوامی لە لوبنان دروستکردووە، و پێداگری دەکات لەسەر ئەوەی کە نزیکبوونەوە لە لوبنان ڤانس و ڕوبیۆ بە تەواوی هەماهەنگن و لە چوارچێوەی بەرەیەکی یەکگرتوودا بە سەرۆکایەتی ترەمپ. بەڵام تۆمارە مێژووییەکان ئاماژەن بۆ ڕەچاوکردنی ئاڵۆز کە کاریگەرییان لەسەر پرۆسەی ئاشتی لە ناوچەکەدا هەیە. ڕێککەوتنی ئاشتی لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢ کە بە هەوڵی جۆرج شوڵتز وەزیری دەرەوەی ئەوکاتی ئەمریکا واژۆ کرا، لە ماوەی ساڵێکدا ڕووخا و ناوچەکەی خستە ناو پشێوی و ئاژاوە. شارەزایان ئاماژە بە ئاڵۆزیی لوبنان و کاریگەریی هۆکارە بنەڕەتییەکان دەکەن کە ڕەنگە زیان بە هەموو لایەنەکان بگەیەنن.
دوای ئەوەی ئێران هێرشی مووشەکی بۆ سەر ناوچە داگیرکراوەکان دەستپێکرد لە وەڵامی هێرشە شەڕانگێزەکانی ڕژێمی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان و پێشێلکردنی ئاگربەستی نێوان ئێران و ئەمریکا، تیمی دانوستانکاری ئەمریکا بەو ئەنجامە گەیشتن کە هیچ ڕێککەوتنێک لەگەڵ ئێران بەبێ چارەسەرکردنی ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل مومکین نییە. لەبەرامبەردا ڕوبیۆ پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە پرسی پەیوەندییەکانی ئیسرائیل و لوبنان بە جیا و لەگەڵ حکومەتی سەربەخۆی لوبنان چارەسەر بکرێت و دانوستان لەگەڵ ئێران لەم بوارەدا دەبێتە هۆی بەهێزبوونی ڕۆڵی تاران لەم بوارەدا.
هەر لەو پێوەندییەدا زە ئەتڵەنتیک نووسیویەتی کە شارەزایان پێیان وایە کە ڕێککەوتنێکی بەرفراوان لە نێوان ئێران و ئەمەریکا لە ڕاستیدا ھێزێکی زۆر بە تاران دەبەخشێت، چونکە لەم حاڵەتەدا ئێران دەزانێت کە ئەمریکا پێویستی بە هاوکاری خۆی ھەیە بۆ ئەوەی ڕێککەوتنی ڕژێمی ئیسرائیل و لوبنان بە ڕێککەوتنی کۆتایی بباتەوە.