دامەزراوەی توێژینەوەی ئەنجوومەنی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئەمریکا ڕۆژی دووشەممە لە شیکارییەکدا نووسیویەتی: یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی نێوان ئەمریکا و ئێران بە شێوەیەکی کاریگەر ڕژێمی ئیسرائیلی لە پڕۆسەی دانوستانەکان دوورخستۆتەوە. ئەم ڕژێمە کە بە نزیکترین هاوپەیمانی ئەمریکا دادەنرێت و خەریکی شەڕە لەگەڵ حیزبوڵڵا لە لوبنان، هیچ ڕۆڵێکی نەبووە لە داڕشتنی ئەم یاداشتەدا و ئەم پرسە بە ڕوونی لە دەقەکەیدا دیارە.
بۆ نموونە لە بڕگەی یەکەمی یاداشتەکەدا سێ جار باسی لوبنان کراوە و جەخت لەسەر “وەستاندنی دەستبەجێ و هەمیشەیی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان لە هەموو بەرەکان بە لوبنانەوە” کراوە، بەبێ ئەوەی تەنانەت یەکجاریش باسی ڕژێمی ئیسرائیل بکرێت. جگە لەوەش دروستکردنی میکانیزمێکی نوێ بۆ پێشگرتن لە ململانێ لە لوبنان بە بەشداری ئەمریکا، ئێران، پاکستان و قەتەر ڕادەگەیەنێت؛ میکانیزمێک کە ڕژێمی ئیسرائیل دیسانەوە جێگەی نییە.
ڕژێمی ئیسرائیل بەستنەوەی پرسە ناوخۆییەکانی لوبنان و سەروەری نەتەوەیی بە ئێران بە سەرکەوتنێکی گەورە بۆ تاران و ئیمتیازێکی تێنەگەیشتوو لە لایەن ئەمریکاوە دەزانێت. لە ڕاستیدا تێڕوانینی ئیسرائیل بۆ تەواوی یاداشتەکە نەرێنییە.
ئەنجومەنی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئەمریکا نووسیویەتی: ئەم تێڕوانینە لەسەر چەند میحوەرێکی سەرەکی دامەزراوە: نیگەرانی لەوەی هەوڵەکانی ئەمریکا ئازادیی کارکردنی ڕژێمی ئیسرائیل بۆ هێرشکردنە سەر هەسەدە سنووردار دەکات؛ هەڵگرتنی تەواوەتی سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران کە سەرچاوەی دارایی بەرچاو بۆ تاران دابین دەکات؛ نەبوونی هیچ ئاماژەیەک بە بەرنامەی مووشەکیی ئێران یان پشتیوانیکردنی لە گرووپەکانی وەک حیزبوڵڵا لە دەقی یاداشتنامەکەدا؛ و دواخستنی پێداچوونەوەی جددی بە بەرنامەی چەکی ئەتۆمی ئێران بۆ دانوستانەکانی داهاتوو.
ئەم ناڕازیبوونە گرنگییەکی سیاسی زیاتری وەرگرتووە لەگەڵ چوونە ناو وەرزی هەڵبژاردنەکانی ئیسرائیل. ئیسرائیلییەکان لە مانگی ئەیلول یان تشرینی یەکەمدا بڕیار دەدەن کە هێشتا یەکلایی نەکراوەتەوە، ئایا بنیامین ناتانیاهۆ لە دەسەڵاتدا دەمێنێتەوە یان کەسێکی نەیار لە شوێنیدا دەگۆڕدرێت.
هەرچەندە پێشبینی دەکرێت کێبڕکێی هەڵبژاردن زۆر ئاڵۆز بێت، بەڵام ئێستا ئیسرائیلییەکان لەسەر یەک پرسی بنەڕەتی کۆکن، ئەویش شەڕە لەگەڵ ئێران و چۆنیەتی کۆتاییهێنان بەو بابەتە. بەگوێرەی ڕاپرسییەک، 92.1%ی ئیسرائیلییەکان بە جوولەکە و عەرەب، پێیان وایە ئێران زۆرترین سوودی لەو ڕێککەوتنە وەرگرتووە، لەکاتێکدا 86% بە نەرێنی سەیری دەکەن.
دوورخستنەوەی ئیسرائیل لە دانوستانەکان دەتوانێت هۆکارێکی سەرەکی بێت بۆ ئەم تێڕوانینە نەرێنییە. هەروەها ڕۆڵی پاکستان و قەتەر کە هەردووکیان ڕەخنەگرێکی سەرسەختی ڕژێمی ئیسرائیلن، گومانی ئیسرائیلی سەبارەت بەو ڕێککەوتنە زیاتر کردووە. ئەگەر هیچ گفتوگۆیەک لە نێوان تیمی دانوستانکاری ئەمریکا و نەتانیاهۆدا هەبووبێت، هەرگیز بە ئاشکرا باسی لێوە نەکراوە.
لە کاتێکدا وەزیری جەنگی ئەمریکا پیت هێگسێت ئیسرائیلی بە "هاوبەشێکی چەسپاو" وەسف کردبوو، تۆنی جێگری سەرۆکی ئەمریکا و سەرۆکی دانوستانکاری ئەمریکا جەی دی ڤانس شێوازێکی جیاوازی گرتۆتەبەر. داوای لە ڕەخنەگرانی ئیسرائیلی لە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا و ڕێککەوتنەکە کردووە، “ڕووبەڕووی واقیعی وڵاتەکەیان ببنەوە”. ئەم ئاڵوگۆڕە کتوپڕە لە ڕیتۆریکی سیاسیدا پرسیارێکی قووڵتر دەوروژێنێت: بۆچی ئەمریکا خۆی لە هاوپەیمانێک دوور خستەوە کە لە کاتی شەڕی ئێراندا ئەوەندە لە نزیکەوە لەگەڵیدا کاریان کردبوو؟
بە جۆرێک ئەمە شتێکی سەرسوڕهێنەر نییە. لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا ئەمریکا و بەریتانیا نزیکترین هاوپەیمانی سەربازی یەکتر بوون، بەڵام لەگەڵ کۆتایی هاتنی شەڕەکەدا، جیاوازییەکی جددی لە نێوانیاندا سەریهەڵدا سەبارەت بە ستراتیژی سەربازی لە ئەوروپا و مەرجەکانی ئاشتی. هەر وڵاتێک بەدوای بەرژەوەندییە نەتەوەییەکانی خۆیدا دەگەڕا و ئەم بەرژەوەندییانە لە کاتی شەڕدا زۆر زیاتر لە دوای ئەوە سەریەک دەکەوتن.
ڕەنگە دۆخی پەیوەندییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل ئەمڕۆ هاوشێوە بێت. لە کاتی شەڕدا پرسگەلێکی وەک چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ یەدەگی یۆرانیۆمی زۆر پیتێنراوی ئێران، مەودای هێرشەکانی ڕژێمی ئیسرائیل بۆ سەر حیزبوڵڵا، یان کەی دەست بە هەڵگرتنی سزاکانی ئەمریکا بۆ داهاتوو دواخران، بەڵام ئێستا ئەم پرسانە بەپەلە بوون.
ڕوونە کە بە دوورخستنەوەی ئیسرائیل لە دانوستانەکان، هەروەک چۆن سعودیە و ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی لە پرۆسەکە دوورخستووەتەوە، ئەمریکا نەرمییەکی تاکتیکی زیاتری بەدەستهێناوە.
ڕاپۆرتەکە لە کۆتاییدا دەڵێت: لەکاتێکدا جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە سویسرا بوو و لەگەڵ ئێران و قەتەر و پاکستان تاوتوێی لوبنانی دەکرد، دیپلۆماتکارانی ئیسرائیل و لوبنان لە واشنتۆن کۆبوونەوەیان دەکرد، بە نێوەندگیری ئەمریکا، بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییە دوو قۆڵییەکانیان. بەڵام ئەم دوو ڕێبازە دانوستانە چ پەیوەندییەکیان بە یەکەوە هەیە؟
پێدەچێت ئەمریکا ئەو ڕوونکردنەوانەی نەخستۆتەڕوو کە دۆخی ئێستا لە ڕاوێژکاری تایبەتدا پێویستی پێیەتی؛ بێگومان ئەگەر بوونی دوو ڕێبازی جیاواز سەبارەت بە لوبنان بە لۆژیکی هەژمار بکرێت و هەماهەنگی نێوانیان ڕوون بکرێتەوە..