جام کوردی - لەگەڵ نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنەکانی ناوەڕاستی خولی ئەمریکا، چارەسەرنەکردنی قەیرانە دەرەکییەکان لەوان شەڕەکانی ئێران، ئۆکرانیا و غەززە، گوشارەکانی لەسەر دۆناڵد ترەمپ زیاتر کردووە و ئایندەی سیاسی ئەو و پارتی کۆمارییەکانیش ڕووبەڕووی تەحەدا بۆتەوە.
شرۆڤەکاران و بەرپرسانی نزیک لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا دەڵێن، بە لەبەرچاوگرتنی بێئەنجامدانی تێچووی جەنگی ئێران و بێئەنجامی هەوڵە دیپلۆماسییەکانی ئیدارەکەی بۆ هێنانەدی ئاشتی بۆ ئۆکرانیا و کۆتاییهێنان بە جەنگی غەززە، ئەو ئەنجامێکی تێکەڵاوی بەرهەمهێناوە لە ڕێبازێکی ناتەقلیدی سیاسەتی دەرەکیدا کە ئەجێندای سەرەکیی خۆی لە بنبەستێکدا جێهێشتووە، کە بێ کاریگەری نابێت لەسەر دەرئەنجامی مانگی نۆڤەمبەر هەڵبژاردنی ناوەڕاستی خولی بۆ پارتەکەی.
لەگەڵ نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنەکانی ناوەڕاستی خولی ئەمریکا، پێدەچێت کارنامەی سیاسەتی دەرەوەی دۆناڵد ترەمپ ڕووبەڕووی لەمپەر و ئاستەنگی جددی بێتەوە، لەگەڵ چەقبەستوویی تێچووی شەڕی نایاسایی دژی ئێران و بەردەوامی قەیرانی چارەسەرنەکراو لە ئۆکرانیا کە کاریگەری لەسەر دەرئەنجامی هەڵبژاردنەکان دەبێت.
بەپێی هەواڵێکی ئاژانسی ڕۆیتەرز، پاشەکشەکان گرنگن بۆ سەرۆکێک کە ساڵی ڕابردوو گەڕایەوە کۆشکی سپی و بەڵێنیدا "ئاشتیخواز" بێت و چارەسەرکردنی ناکۆکی نێودەوڵەتییەکانی کردە بەشێکی سەرەکی کارنامەی خولی دووەمی خۆی.
ترەمپ بە پرسیاری پەیامنێران و تەنانەت هاوپەیمانەکانی ئەمریکا بێزار بووە. لەم هەفتەیەدا هێرشی توندی کردە سەر ئەو ڕۆژنامەنووسانەی کە پرسیاریان لە پرسەکانی سیاسەتی دەرەوە کرد و هەڕەشەی دووپاتکردەوە بۆ بۆردومانکردنی عومان کە هاوپەیمانی ئەمریکایە و لەگەڵ ئێران دانوستان دەکات بۆ کردنەوەی گەرووی هورمز.
ڕۆژی کرێکاران، ٧ی ئەیلول، لە مێژە کاتێکە کە بانگەشەی هەڵبژاردن دەچێتە جددیترین شێوەی خۆیەوە، کۆمارییەکان لەگەڵ ئەو ئاسۆیەدا دەجەنگن کە ململانێ چارەسەرنەکراوەکان لە دەرەوەی وڵات و دەرئەنجامە ئابوورییەکانیان لە ناوخۆدا دەتوانێت کۆنترۆڵی حزبەکانی کۆنگرێس بەفیڕۆ بدات.
دوای چەند هەفتەیەک لە هەوڵدان بۆ دۆزینەوەی چارەسەری دیپلۆماسی، ترەمپ دانوستانەکانی لەگەڵ تاران هەڵوەشاندەوە و ڕۆژی چوارشەممە هەڵمەتێکی نوێی "جەنگی ئابووری"ی دژی ئێران ڕاگەیاند، بە ڕواڵەت دانپێدانانێکە بەوەی کە چەند مانگێک لە هێرشە سەربازییەکان نەیانتوانیوە ئەو ئیمتیازانە بەدەست بهێنن کە ئەمریکا دەیەوێت. بەڵام شرۆڤەکاران و بەرپرسانی پێشووی ئەمریکا هۆشدارییان داوە کە فشارە ئابوورییەکان هەڵوێستی بنەڕەتی ئێران ناگۆڕێت.
لەگەڵ بەردەوامی هەڵاوسان و بەرزبوونەوەی نرخی بەنزین بەهۆی شەڕی ئێرانەوە، ئاستی جەماوەریی ترەمپ نزمترین ئاستی لە هەموو کاتێکدا تۆمارکردووە، تەنها لەسەدا ٣٣ی ئەمریکییەکان لە دوایین ڕاپرسیی ڕۆیتەرز/ئیپسۆسدا ڕەزامەندییان لەسەر ئەدای ترەمپ دەربڕیوە.
هەوڵەکانی ئاشتیسازی لە ئەوروپا و ڕۆژئاوای ئاسیا وەستاون و سێبەری قورسی شەڕی ئێران لەسەر کۆشکی سپی
ڕۆیتەرز بەردەوام بوو لە نووسینەکانی سەبارەت بە چەقبەستوویی هەوڵە دیپلۆماسییەکانی ئیدارەی ترەمپ لە ڕۆژئاوای ئاسیا و شەڕی غەززە: جارێد کوشنەر، دانوستانکار و زاوای ترەمپ، ڕۆژی دووشەممە بە دەستی بەتاڵی دانوستانەکانی بۆ پێشخستنی ڕێککەوتنی ئاشتی غەززە بەجێهێشت. هەروەها گەشتێکی چاوەڕوانکراوی کوشنەر و ستیڤ ویتکاڤ، نوێنەر و سەرۆکی دانوستانکاری ترەمپ بۆ کیێڤ، بۆ زیندووکردنەوەی دانوستانەکانی ئاشتی کە لەمێژە وەستاون، هێشتا ئەنجام نەدراوە.
دوای گەیشتن بە هەندێک لە ئامانجە سەرەتاییەکانی لە سیاسەتی دەرەوەدا، لەوانە ئاگربەست لە غەززە و دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی پێشووی ڤەنزوێلا، تۆماری ترەمپ زیاتر بە هەوڵە دیپلۆماسییە شکستخواردووەکانی پێناسە دەکرێت.
ئیسلی ئایدینتاسباس، شرۆڤەکاری دیاری تورکیا و هاوڕێی دامەزراوەی بروکینگز لە واشنتۆن دەڵێت: "ترەمپ سەرکەوتووانە تەحەدای کۆدەنگی سیاسەتی دەرەوەی لە واشنتۆن کردووە و تێکیداوە، بەڵام نەیتوانیوە ئەم ئاژاوەگێڕییە وەربگێڕێت بۆ ستراتیژییەک کە دەستکەوتی بەرجەستەی بۆ ئەمریکییەکان هەبێت."
لێرەدا ئەوەی ڕوویدا: هاوپەیمانێکی ترەمپ کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت، وتی سێبەری شەڕ لەگەڵ ئێران قورسایی "زۆر"ی لەسەر سەرۆک کۆمار گرتووە و هیچ کۆدەنگییەک لە کۆشکی سپیدا نییە لەسەر چۆنیەتی چارەسەرکردنی.
ئەگەر وەبەرهێنەران بگەنە ئەو ئەنجامەی کە شەڕەکە درێژخایەن دەبێت و تێچووی قەرزکردنی ئەمریکا زیاد دەکات و کارنامەی ناوخۆیی ترەمپ زیاتر سنووردار دەکات، فشارەکان دەتوانن زیاتر بن. هەرچەندە ترەمپ ڕایگەیاندووە کە داوای لێبوردن لەسەر ناکات، بەڵام تێچووی ئابووری شایانی ئەوەیە کە ئێران چەکی ئەتۆمی بەدەست نەهێنێت، وەک خۆی بانگەشەی بۆ دەکات.
شێوازێکی ناتەقلیدی کە ئەنجامەکانی تێکەڵاون
ڕۆیتەرز لە بەشی کۆتایی ڕاپۆرتەکەدا نووسیویەتی: هەندێک لە شارەزایان شانازی بە ترەمپ دەکەن کە ئامادەیە چارەسەری ئەو پرسانە بکات کە پێیان وایە سەرۆکەکانی دیکە نەیانتوانیوە یان ئامادە نەبوون چارەسەری بکەن. ترەمپ نۆرمە دیپلۆماسییە تەقلیدییەکانی لەرزاندووە و پشتی بە بەکارهێنانی دەسەڵاتی ئابووری و سەربازی ئەمریکا بەستووە، لەوانەش دژی هاوپەیمانەکانی ئەمریکا، بەڵام ئەم شێوازە ناتەقلیدییە ئەنجامی تێکەڵاوی هەبووە.
ئەو لایەنەکانی هێنایە سەر مێزی دانوستان بە ئامانجی کۆتایی هێنان بە شەڕی ئۆکرانیا، بەڵام درێژترین شەڕ لە ئەوروپا لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە تا ئێستا تەنانەت لە کۆتاییش نزیک نەبووەتەوە و هێرشەکانی هەردوولا بە سەر ژێرخانی مەدەنیشەوە چڕتر بووەتەوە.
لە غەززە، ناوبژیوانان نیگەرانن لەوەی کە پەرەسەندنی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر خاکەکە بە بیانووی چەکداماڵینی حەماس و لە بنەڕەتدا داگیرکردنی زیاتر هەوڵەکانی کۆتاییهێنان بە شەڕەکە تێکدەدات، چونکە هەردوو ڕژێمی ئیسرائیل و حەماس بەرەنگاری ئەو مەرجانە دەبنەوە کە پێویستن بۆ پێشخستنی پلانی ئاشتی کە ترەمپ لە ئۆکتۆبەری ساڵی ڕابردوودا داڕشتبوو. لە لوبنان، هێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل ڕۆژی یەکشەممە ١١ کەسی کوشت، تەنانەت لە کاتێکدا چوارچێوەی ئاشتی نێوان لوبنان و ئیسرائیل بە نێوەندگیری ئەمریکا وەک خۆی ماوەتەوە.
شرۆڤەکاران دەڵێن، گەیشتن بە ئامانجەکانی ترەمپ لە هێرشی سەربازی بۆ سەر ڤەنزوێلا، قەناعەتی پێکردووە کە پەیوەندیکردن بە ڕژێمی زایۆنیستی لە هێرشکردنە سەر ئێرانیشدا بە ئاسانی بەڕێوەدەچێت.
هەروەها پێیان وایە ئەم حیسابکردنە بە هەڵە حیساب کراوە. ئەوان دەڵێن ترەمپ زۆر پشتی بە فشار و ڕێبازێکی زۆرەملێ بەستووە.
"ئەو وەسوەسەی بەکارهێنانی زۆرەملێ و هەندێکجاریش قسەی خۆشی هەیە بۆ ئەوەی کەسانی دیکە ویستی خۆی جێبەجێ بکات، بەڵام بێباکە لە ئامانجە ستراتیژی و سیاسەتە ناوخۆییەکانیان، لە ئەنجامدا بەردەوام لەرزین و شکست دەهێنێت." بەڵام کات تەواو دەبێت و پارتی کۆمارییەکانی ترەمپ ڕووبەڕووی هەڵبژاردنێک دەبێتەوە کە دەتوانێت کۆنترۆڵی یەکێک یان هەردوو ئەنجومەنی کۆنگرێس بکات- هەنگاوێک کە توانای پێشخستنی کارنامەکەی لە دوو ساڵی کۆتایی سەرۆکایەتییەکەیدا بە توندی سنووردار دەکات. شرۆڤەکاران دەڵێن پشتبەستنی ترەمپ بە گوشاری زۆرەملێ دەتوانێت نەیاران بخاتە سەر مێزی دانوستان بەڵام زۆرجار شکست دەهێنێت لە ڕێگەچارەیەکی بەردەوام، ئەمەش هانی ڕکابەرەکانی وەک چین و ڕووسیا دەدات چاوەڕێی ئەوە بکەن تا دەوامەکەی تەواو دەبێت.