جام کوردی - گۆڕانکارییە هاوکاتەکان لە تێل‌ئەبیب و واشینگتن نیشان دەدەن کە پەروەندیی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران، زیاتر لە ڕەهەندە سەربازی و ئەمنییەکانی، بووەتە مەیدانی تێکەڵبوون و تەنانەت ناکۆکیی حیسابە سیاسییەکانی سەرکردەکانی ئەمریکا و ڕژێمی سەرکۆڵۆنیستیی ئیسرائیل. لە کاتێکدا بنیامین نەتانیاهۆ ڕووبەڕووی زیادبوونی فشاری حیزبە ڕکابەرەکان و لاوازبوونی پێگەی پەرلەمانیی خۆی بووەتەوە، دوناڵد ترامپیش لەگەڵ کاریگەرییە ئابووری، ئەمنی و سیاسییەکانی بەردەوامبوونی جەنگدا دەست‌وپەنجە نەرم دەکات. جیاوازیی بەرژەوەندی و پێشینەییەکانی ئەم دوو لایەنە پرسیارێکی سەرەکی دەخاتەڕوو: ئایا نەتانیاهۆ هەوڵ دەدات ترامپ بگەڕێنێتەوە بۆ ڕێگایەک کە بۆ سەرۆک‌وەزیرانی ئیسرائیل دەرفەتێکی سیاسی، بەڵام بۆ سەرۆکی ئەمریکا خەرجییەکی ستراتیژی لەگەڵ خۆی دەهێنێت؟

تێل‌ئەبیب لە ژێر گەمارۆی قەیرانی سیاسی؛ جەنگ وەک ئامرازێک بۆ گۆڕینی مەیدان

شکستی پاڵێوراوەکەی حیزبی لیکود لە هەڵبژاردنی سەرۆکی کنیسێت و هەڵبژاردنی ماتان کاهانا بە پشتگیریی ٦٦ نوێنەر، لەوانە نوێنەرانی عەرەب، نیشانەیەکی گرنگە لە گۆڕانی ڕیزبەندیی سیاسی لە پەرلەمانی ئیسرائیل. ئەم گۆڕانکارییە لە کاتێکدا ڕوویدا کە دژبەرانی نەتانیاهۆ هەوڵ دەدەن دەسەڵاتی سیاسیی ئەو سنووردار بکەن و ڕێگا بۆ گۆڕینی حکومەت خۆش بکەن. هەرچەندە شکستی هەڵبژاردنی سەرۆکی کنیسێت بە تەنها مانای ڕووخانی حکومەت نییە، بەڵام بێگومان نیشانەی کەمبوونەوەی دەرفەتی مانۆڕی نەتانیاهۆ و دژوارتربوونی بەڕێوەبردنی هاوپەیمانیی سیاسیی ئەوە.

لەو بارودۆخەدا، توندبوونەوەی قەیرانی دەرەکی و گەڕانەوەی دۆخی جەنگی دەتوانێت دەستووری کاری سیاسیی تێل‌ئەبیب بگۆڕێت. جەنگ بە گواستنەوەی سەرنجی ڕای گشتی لە ناکۆکییە ناوخۆییەکانەوە بۆ هەڕەشەی دەرەکی، دەرفەتی مانۆڕی زیاتر دەداتە نەتانیاهۆ و دەتوانێت فشارە سیاسییەکانی سەر حکومەتەکەی بخاتە ژێر کاریگەریی خۆی. بۆیە، بەبێ ئەوەی بتوانرێت مەبەستی کەسیی نەتانیاهۆ بۆ دەستپێکردنی جەنگ بە دڵنیاییەوە دیاری بکرێت، نابێت توانای قەیرانی سەربازی بۆ گۆڕینی هاوکێشە ناوخۆییەکانی ئیسرائیل پشتگوێ بخرێت.

واشینگتن لە ژێر سێبەری هەڕەشەدا؛ سنووری نێوان ئاگادارکردنەوە و دروستکردنی فەزای ئەمنی

لە لایەکی دیکەوە، گۆڕانکارییە ئەمنییەکانی ئەمریکاش گرنگن. بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتی سی‌ئێن‌ئێن لەبارەی بانگەشەی ئەگەری بەکارهێنانی بۆمبی پیس یان چەکی کیمیایی لەلایەن ئێرانەوە لە خاکی ئەمریکا، فەزای نیگەرانی لەبارەی ئەمنیی ناوخۆیی ئەم وڵاتەی بەهێزتر کرد. ئەو بانگەشەیە مارکۆ ڕوبیۆ بە جەختکردنەوە لەسەر نەبوونی هەڕەشەیەکی نزیک لە واشینگتن، لە ڕووی هەڵسەنگاندنی ئەمنییەوە کەمڕەنگ کردەوە. لە هەمان کاتدا، ڕاپۆرت لەبارەی هەڕەشە ئەمنییەکان دژی بەرپرسانی ئەمریکایی بڵاو کرایەوە و سکات بێسەنت، وەزیری دارایی، بۆ بەدەستهێنانی پاراستنی زیاتر گوازرایەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی.

ئەم ڕووداوانە بە تەنها سەلمێنەری بوونی ئۆپەراسیۆنێکی هاوئاهەنگکراو دژی ئەمنیی ئەمریکا نین؛ بەڵام دانانیان لە تەنیشت سەردانی سەرۆکی مۆساد بۆ واشینگتن و هەوڵی ئەو بۆ ڕاکێشانی پشتگیریی حکومەتی ترامپ لە هێرشە نوێیەکان بۆ سەر ئێران، پرسیاری گرنگتر لەبارەی فەزای بڕیاردان لە ئەمریکا دروست دەکات.

بابەتەکە تەنها گواستنەوەی زانیاریی ئەمنی نییە؛ شێوازی بازتابدان، گەورەکردن و بەکارهێنانی سیاسیی ئەو زانیارییانەش گرنگە. باسکردنی هەڕەشەکانی پاڵێوراو بۆ ئێران، تەنانەت ئەگەر پشتڕاست نەکرابنەوە، دەتوانێت هەستیاریی ئەمنی لە ئەمریکا زیاد بکات و کاریگەری لەسەر حیسابەکانی بڕیاردەران دابنێت. لەبەر ئەوە، جیاکردنەوەی نێوان ئاگادارکردنەوەیەکی باوەڕپێکراو، بانگەشەیەکی هەواڵگریی پشتڕاست‌نەکراوە و هەوڵێکی ئەگەری بۆ ئاراستەکردنی بڕیاری سیاسی، پێویستییەکی بنەڕەتییە.

ئەرکی مۆساد لە واشینگتن؛ گەڕاندنەوەی هەڵبژاردەی سەربازی بۆ سەر مێزی ترامپ

ڕاپۆرتی ڕۆیتەرز لەبارەی سەفەری ڕۆم گۆفمان، سەرۆکی مۆساد، و داواکاریی ئەو لە بەرپرسانی حکومەتی ترامپ بۆ پشتگیریی هێرشە هاوبەشەکان بۆ سەر ئێران، نیشان دەدات کە تێل‌ئەبیب هێشتا بەدوای گەڕاندنەوەی هەڵبژاردەی سەربازی بۆ ناوەندی بڕیاردانی واشینگتنە. ئەم جووڵانەوانە لە کاتێکدا ڕوودەدەن کە ترامپ، لانیکەم لەم قۆناغەدا، فشارە ئابوورییەکان و گەمارۆی وەک ئامرازی سەرەکیی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران داناوە و هیچ نیشانەیەکی جدی لە ئارەزووی قبووڵکردنی خەرجییەکانی جەنگێکی نوێ پیشان نەداوە.

جیاوازیی حیسابەکانی هەردوو لایەن لە هەمان خاڵدا ئاشکرا دەبێت. بۆ نەتانیاهۆ، گەڕانەوە بۆ جەنگ دەتوانێت دەرفەتێک بێت بۆ گۆڕینی فەزای سیاسیی ناوخۆ و نوێکردنەوەی پێگەی ئەمنی و سیاسیی خۆی. بەڵام بۆ ترامپ، چوونەوەیەکی دیکە بۆ جەنگ واتە قبووڵکردنی کۆمەڵێک خەرجیی پێشبینینەکراو؛ لە زیادبوونی نرخی وزە و تێکچوونی بازاڕە جیهانییەکانەوە تا فراوانبوونی مەودای شەڕ و توندبوونەوەی فشاری ڕای گشتیی ئەمریکا.

هاوپەیمانییەک بە پێشینەیی جیاواز؛ کێ جەنگ دەوێت و کێ خەرجییەکانی دەدات؟

هاوپەیمانیی واشینگتن و تێل‌ئەبیب بە مانای یەکسانیی بەرژەوەندی و یەکگرتوویی پێشینەییە سیاسییەکان نییە. لەوانەیە نەتانیاهۆ توندکردنەوەی ڕووبەڕووبوونەوە بە ڕێگایەک بزانێت بۆ بەڕێوەبردنی قەیرانە ناوخۆیی و ئەمنییەکانی؛ لە کاتێکدا ترامپ هەوڵ دەدات دەستکەوتە بانگەشەکراوەکانی خۆی بپارێزێت، بەبێ ئەوەی بچێتە ناو جەنگێکی گران و ماندووکەر. لە هەمان ڕوانگەوە، هەوڵ بۆ گەورەکردنی هەڕەشەی ئێران و گۆڕینی فەزای تێگەیشتن و بڕیاردان لە ئەمریکا، دەبێت لە چوارچێوەی جیاوازیی حیسابەکانی ئەم دوو لایەنەدا هەڵبسەنگێندرێت.

پرسیاری سەرەکی ئەوە نییە کە ئایا نەتانیاهۆ جەنگ دەوێت یان ترامپ دەستی لە فشارکردن بۆ سەر ئێران هەڵگرتووە؛ پرسیاری بڕیاردەر ئەوەیە: کێ خەرجیی بڕیاری جەنگ دەدات و کێ لە دەرئەنجامە سیاسییەکانی قازانج وەردەگرێت؟ ئێرانیش چەندین جار جەختی لەسەر ئامادەیی بەرگریی خۆی و خەرجیداربوونی هەر دەستدرێژییەک کردووەتەوە. بۆیە گەڕانەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی دەتوانێت هاوکێشەیەک دروست بکات کە لە حیسابە سەرەتاییەکانی داڕێژەرانی ئەو جەنگە فراوانتر بێت.

جەنگ لەوانەیە بۆ نەتانیاهۆ دەرفەتێک بێت بۆ گۆڕینی مەیدانی سیاسی و دەرچوون لە تەنگانەی ناوخۆیی؛ بەڵام بۆ ترامپ دەتوانێت مانای چوونەوە بێت بۆ قەیرانێک کە کاریگەرییەکانی لە تێل‌ئەبیب تێدەپەڕێت و ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ئابووری، ئەمنی و سیاسەتی ناوخۆیی ئەمریکا دادەنێت. ئەمە ئەو بۆشاییەیە لە حیسابەکاندا کە دەبێت لە پشت جووڵانەوەکانی ئەم دواییەدا بە جدی وەربگیرێت.