جام کوردی - لێدوانەکانی ئەم دواییەی ترەمپ، ڤانس و باڵیۆزی ئەمریکا لە ناوچە داگیرکراوەکان (ئیسرائیل) بەبێ مەبەست واقیعی شاراوەیان ئاشکرا کردووە؛ لە پشتبەستنی ئەمنیەتی ڕژێمی زایۆنیستی بە واشنتۆن و دابڕانی جیهانییەوە تا دەگاتە ڕۆڵی ڕاستەوخۆی ئەمریکا لە دروستکردنی قەیران لە ناوچەکەدا.
ئامادەنەبوونی ئەمریکا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی دەستدرێژییەکانی ڕژێمی زایۆنی لە لوبنان نادڵنیایی زۆری لەبارەی پرۆسەی ڕێککەوتنی ئیسلام ئاباد و ئاستی متمانەی جیهانی بە شێوازی دانوستانکاریی ترەمپ و ئیدیعاکانی ئاشتیخوازی دروست کردووە، لە کاتێکدا هەڵوێستی بەرپرسانی باڵای ئەمریکا لە ڕۆژانی ڕابردوودا سەبارەت بە ڕژێمی زایۆنیستی واقیعەکانی ئاشکرا کردووە کە سروشتی زۆرێک لە پێشهاتەکانی ناوچەکە ئاشکرا دەکەن، بە تایبەت درۆی ئیدیعای ڕێبەرانی ڕژێمی زایۆنی سەبارەت بە سەرکەوتن لە گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە و ڕۆڵی ڕاستەوخۆی ئەمریکا لە قەیرانەکانی ئێستادا.
ترەمپ؛ دانپێدانانێک کە ئەفسانەی هێزی ئیسرائیلی شکاند
لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ماڵپەڕی ئەکسیۆس، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ڕایگەیاند: ئەگەر دەستێوەردانی من نەبوایە ئیسرائیل لەناو دەچوو. قسەکانی ترەمپ ئاماژەن بۆ شەڕی ڕەمەزان و وەڵامە کەمەرشکێنەکەی بەرەی خۆڕاگری بۆ دەستدرێژی سەربازی ئەمریکا و ڕژێمی زایۆنیستی. ئەم دانپێدانانە شایەنی ئەوەیە لە دوو ڕوانگەیەوە لەبەرچاو بگیرێت.
یەکەم: سەرکردەکانی ڕژێمی زایۆنی بە تایبەت ناتانیاهۆ بانگەشەی ئەوە دەکەن کە لە شەڕەکانی ناوچەکەدا دەستکەوتی زۆریان لەوان دژ بە ئێران بەدەستهێناوە و توانای هەر هێرشێکی نوێیان هەیە. دانپێدانانی ترەمپ بێمانایی ئەم ئیدیعایانە ئاشکرا دەکات و نیشان دەدات کە ئەم ڕژێمە بەبێ دەستێوەردانی ئەمریکا، تەنانەت ناتوانێت ڕۆژێکیش بخایەنێت؛ و ئەمەش لە ڕاستیدا دانپێدانانە بە دەسەڵاتی بەرخۆدان؛ بەرخۆدانێک کە هاوکێشەکانی ناوچەکەی لە کردارەوە بۆ کاردانەوە و لە تەسلیمبوونەوە بۆ تەسلیم کردن گۆڕیوە.
دووەم: قسەکانی ترەمپ درۆی ئیدیعای سەربەخۆیی ڕژێمی زایۆنی لە ئەمریکا لە دەستدرێژیەکانی بۆ سەر ناوچەکە ئاشکرا دەکات. پێشتر ڕایگەیاندبوو کە بە پەیوەندییەکی تەلەفۆنی ڕێگری لە هێرشکردنە سەر گەڕەکی زاحیەی بەیروت کردووە. ئەم قسانە پێویستە بە نیشانەی گڵۆپی سەوزی ئەمریکا بۆ جینۆساید لە غەززە و لوبنان و هەروەها دەستدرێژی لە ناوچەکەدا هەژمار بکرێن.
ئەمڕۆ ئەمریکا ناتوانێت بانگەشەی ئەوە بکات کە دەستدرێژی بۆ سەر لوبنان و پێشێلکردنی ئاگربەست ڕێبازێکی شەخسییە لەلایەن ڕژێمی زایۆنیستییەوە؛ بەڵکو دەبێت لە چوارچێوەی قەیرانسازییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا هەڵسەنگێندرێت؛ ڕێبازێک کە هاوکات لەگەڵ ستراتیجی لەمێژینەی پاراستنی بەرژەوەندییەکان لە سایەی قەیرانەکەدا، دەتوانێت هەوڵێک بێت بۆ بەدەستهێنانی ئیمتیازات لە پرۆسەی لێکتێگەیشتن لەگەڵ ئیسلام ئاباد؛ بەڵام دەسەڵاتی ئێران بۆ داخستنی گەرووی هورمز و مەرجدارکردنی دانوستانەکان لەسەر جێبەجێکردنی بڕگە سەرەکییەکان، بەتایبەتی کۆتایی هاتنی شەڕ لە هەموو بەرەکاندا، ئەم هاوکێشەیەی خستۆتە بەردەم تەحەدایەکی جددی.
ڤانس؛ دانپێدانانێک لە گۆشەگیریی جیهانی ڕژێمی زایۆنیستی
خاڵێکی دیکەی گرنگ لە هەڵوێستەکانی ئەمریکا سەبارەت بە ڕژێمی زایۆنیستی، لێدوانی ڤانس جێگری سەرۆکی ئەمریکایە کە ڕێبەرانی ئەم ڕژێمە ئاگادار دەکاتەوە: "ئەگەر من ئەوان بومایە، هێرشم نەدەکردە سەر تاکە هاوپەیمانەکەمان، لە ئێستادا ترەمپ تاکە سەرۆکی دەوڵەتە لە جیهاندا کە هاوسۆزی بۆ ئیسرائیل دەردەبڕێت، دوو لەسەر سێی ئەو چەکە بەرگرییانەی کە خاکی ئێوەی پاراستووە لەلایەن ئەمریکییەکانەوە دروستکراون و لەلایەن باجدەرانی ئەمریکییەوە پارەیان بۆ دابینکراوە".
بەم هەڵوێستە توندانە، هەرچەندە ڤانس هەوڵدەدات وەڵامی ڕەخنەی بەربڵاوی خەڵک و هەندێک کەسایەتی سیاسی بداتەوە سەبارەت بە چوونە ناو شەڕی ئەمریکا بۆ ڕژێمی زایۆنی، بەڵام دواجار دان بە ڕاستییەکی گەورەدا دەنێت، کە گۆشەگیریی جیهانی ڕژێمی زایۆنیستییە.
ئەو ڕژیمە کە بە پشت بەستن بە هەژموونی میدیایی و پشتیوانیی ڕۆژئاوایی، ئیدیعای پێگەیەکی جیهانی لە چاوی بیروڕای گشتیدا دەکرد، لە دوای گەردەلولی ئەقساوە ڕووبەڕووی دابڕان و بێزارییەکی جیهانی بووەتەوە کە بە گوتەی ڤانس، تاکە هاوپەیمانی ماوەتەوە ئەمریکایە؛ بێگومان ئەمریکا کە تاکە سەرکردەکانی لە کۆشکی سپی و بەشێک لە سیاسەتمەدارەکانی، بە وەهمەکانی ڕابردووەوە، هێشتا گوێڕایەڵی لۆبی زایۆنیستەکانن، لە کاتێکدا لە سەدا ٧٠ی کۆمەڵگەی ئەمریکا داوای کۆتاییهێنان بە یارمەتییەکان بۆ ئەم ڕژێمە دەکەن.
ئەم گۆشەگیرییە گەیشتووەتە ئاستێک کە تەنانەت یەکێتیی ئەورووپاش لەژێر گوشاری بیروڕای گشتی پەنای بۆ سەپاندنی سزا بەسەر دانیشتوان و بەشێک لە بەرپرسانی ئەم ڕژیمە بردووە.
ئەم دۆخە دەتوانرێت بە دەستکەوتێکی گەورە بۆ بەرەی بەرخۆدان هەژمار بکرێت؛ بەرەیەک کە فەلەستین و ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم ڕژێمەی کردۆتە پرسی ژمارە یەک لە جیهاندا بە بەئاگاهێنانەوەی بیروڕای گشتی و ڕاوەستان و ئاشکراکردنی سروشتی تیرۆریستی ڕژێمی زایۆنیستی.
دانپێدانانەکانی ڤانس دەبێ بە بەڵگەی زیاتر هەژمار بکرێن کە بانگەشەی سەرکردەکانی ڕێژیم درۆیە؛ بانگەشەی ئەوە دەکات کە بەرخۆدانەکە لەناوچووە و پێگەیەکی جیهانی باڵای بەدەستهێناوە؛ لە کاتێکدا ئەوە ئیرادە و تواناسازی جیهانی بەرخۆدانییە کە ڕژێمی زایۆنیستی گۆشەگیر کردووە و ئامادەیی ڕژیم بۆ سازشکاری بچووکی ناوچەیی وەک سۆمالیلاند خۆی دەرکەوتەی ئەم دۆخەیە.
قسەکانی باڵیۆزی ئەمریکا؛ نهێنییەک کە پەیوەندی نێوان واشنتۆن و تەلئەبیبی ئاشکرا کرد
خاڵێکی دیکەی بەرچاو لە هەڵوێستی کاربەدەستانی ئەمریکا سەبارەت بە ڕژێمی زایۆنیستی، وتەکانی باڵوێزی ئەم وڵاتە لە ناوچە داگیرکراوەکانە.
"مایک هاکابی، باڵیۆزی ئەمریکا لە ناوچە داگیرکراوەکان، ڕایگەیاند: "ئەگەر ئیسرائیل بوونی نەبوایە، ئەمریکا بوونی نەدەبوو".
هەرچەندە هەندێک ئەم وشانە بە وەرگیراو لە بیروباوەڕی کەسیی ئەو دەزانن؛ وەک پێشتر لە کۆبوونەوەی ساڵانەی سەرۆکی ڕێکخراوە گەورەکانی جولەکەکانی ئەمریکادا وتی: "من زایۆنیستێکی مەسیحیم و هەندێکیان لە چەمکی ئەوە تێناگەن. ئێمە پێمان وایە ئەگەر ئایینی جوولەکە نەبووایە، ئایینی مەسیحییش بوونی نەدەبوو".
بەڵام بێدەنگیی کۆشکی سپی و وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا سەبارەت بە هەڵوێستەکانی دیکەی - لەوانەش ئیدیعای مافی ئیسرائیل بۆ زاڵبوون بەسەر هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوەی کە شەڕەکەی دژی لوبنان بەرگرییە نەک دەستدرێژی - ئەوە نیشان دەدات کە ئەم قسانە ڕێبازێکی تاکەکەسی نین، بەڵکو لەو بیرکردنەوانەوە سەرچاوە دەگرن کە پێکهاتەی سیاسی ئەمریکا بەڕێوەدەبەن.
ئەم قسانە ئاماژەن بۆ ئەوەی ئەگەرچی کەسانی وەک ترەمپ و ڤانس، بە هۆی ئەو هەلومەرجەی کە هاتۆتە ئاراوە، دانیان بە هەندێک نهێنی شاراوەی پەیوەندییەکانی ئەمریکا و زایۆنیستی و دابڕانی جیهانییەکەیدا ناوە، بەڵام لە کۆتاییدا پشتبەستنیان بە لۆبی زایۆنیستەکان بەردەوامە؛ بۆیە هەڵوێستەکانی بەرەی مقاوەمە و ئێران لەسەر بنەمای بێمتمانەیی بە ئەمریکا بە ڕوانگەیەکی واقیعی و لۆژیکی دادەنرێت.
ڕێبازێک کە لەسەر بنەمای ئەو ڕێبازە، هەرچەندە دانوستانەکان بە نیازپاکییەوە بەردەوام بوون، بەڵام دوورن لە متمانەکردن بە ئەمریکا و دەستی هێزە چەکدارەکان هێشتا لەسەر پەلەپیتکە، بەرخۆدان بە تەواوی ئامادەکاری بۆ کراوە و داخستنی گەرووی هورمز بە بەڕێوەبردنی زیرەکی ئێران بە پرەنسیپێکی گرنگ لە ڕووبەڕووبوونەوەی لادەرانی لایەنی بەرامبەر دادەنرێت.
قسەکانی باڵیۆزی ئەمریکا نیشان دەدەن کە واشنتۆن هێشتا ناتوانێت بەرژەوەندییەکانی خۆی لە لۆبی زایۆنی جیا بکاتەوە؛ بۆیە ئەگەری ڕوودانی خراپەکاری و تاوانە ئەمریکییە زایۆنیستەکان لە هەر ساتێکدا هەیە و تاکە ڕێگە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیان یەکخستنی مەیدان و دیپلۆماسی و شەقام و یەکگرتوویی بەرەکانە؛ هاوپەیمانییەک کە بتوانێت ڕژێمی زایۆنی گۆشەگیر بکات و ئەمریکا ناچار بکات داواکارییە ڕەواکانی بەرخۆدان قبوڵ بکات.