جام کوردی - جام کوردی - لەگەڵ چڕبوونەوەی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان و وەڵامدانەوەی
تاران لە ڕاگرتنی هاتوچۆ لە گەرووی هورمز، دانوستانەکانی جنێڤ لە نێوان ئێران و ئەمریکا
و ناوبژیوانان چووەتە قۆناغێکی ئاڵۆزەوە. هاوکات لەگەڵ مەرجی ئێران بۆ ڕاگرتنی ئۆپەراسیۆنە
سەربازییەکان بەر لە چوونە ناو دانوستانەکان، یاری دەسەڵات لە دیپلۆماسی تێپەڕیوە و
گەیشتووەتە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان مەیدان و دانوستانەکاندا.
ناردنی هاوکاتی شاندی ئێرانی بە سەرۆکایەتی محەمەد باقر قالیباف و یاوەری سەید عەباس عێراقچی، شاندی ئەمریکی لەگەڵ کەسایەتییەکانی وەک جەی دی ڤانس، ستیڤن ویتکاف و جارێد کوشنەر، هەروەها شاندی پاکستانی بە سەرۆکایەتی شەهباز شەریف و فیڵد مارشال ئاسم مونیر بۆ جنێڤ ئاماژەی پێدەکات کە دۆسیەی ئێران و ئەمریکا چووەتە قۆناغێکەوە کە لەدەرەوەی بەڕێوەبردنی کاتی قەیرانەکە؛ قۆناغێک کە چوارچێوەی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی پێشوو بە ئاسۆی کاتیی ٦٠ ڕۆژە بووەتە سەکۆی سەرەکی بۆ هاوسەنگکردنەوە دوای ماوەیەک لە ململانێ و گرژییەکی توند. لەم دۆخەدا دانوستانەکان نەک لە بۆشایی دیپلۆماسیدا، بەڵکو لە ناوەڕاستی ڕێکخستنی دەسەڵاتی چالاک لە ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتیدا بەڕێوەدەچن. لەم قۆناغەدا پێوەندی ئێران و ئەمریکا لە لۆژیکی “ململانێی سەربازیی ڕاستەوخۆ” دوورکەوتووەتەوە و بۆ ئاستی “کێبڕکێ بۆ سەقامگیرکردنی هاوسەنگی دوای قەیران” ڕۆیشتووە. ئەم گۆڕانکارییە بە مانای کەمبوونەوەی ململانێکان نییە، بەڵکو ڕێکخستنەوەی ئامرازەکانی. ئامرازە سەربازییەکان خراونەتە پەراوێزەوە، بەڵام لۆژیکی ئەمنی بە چالاکی ماوەتەوە و ئێستا لە شێوەی پەیوەندی نێوان مەیدان و دیپلۆماسی بەرهەم دەهێنرێتەوە. لەم جۆرە هەلومەرجەدا هەر کردەوەیەک لە ئاستێکدا (سەربازی، ئابوری یان دیپلۆماسی) ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ئاستەکانی تر دەبێت و دەبێتە بەشێک لە هەوڵێک بۆ قفڵکردنی دەستکەوتەکانی قۆناغی پێشوو.
لەم چوارچێوەیەدا، چڕبوونەوەی ئۆپەراسیۆنەکانی ئیسرائیل لە لوبنان وەک گۆڕاوێکی خێراتر لە داینامیکی قەیرانەکەدا ڕۆڵی گێڕاوە و چینێکی نوێی گرژیی خستۆتە ناو پرۆسەی دانوستانەکانەوە. لە بەرامبەر ئەم دۆخەدا، ڕاگەیاندنی ئێران کە پێش وەستانی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئیسرائیل ناچێتە ناو دانوستانەکانەوە، ئاماژەیە بۆ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئاستی دیپلۆماسی و پێشهاتەکانی ئەو بوارەدا. لە هەمان کاتدا، ڕاگەیاندنی ئێران سەبارەت بە ڕاگرتنی هاتوچۆی کەشتییەکان لە گەرووی هورمز وەک چەقۆیەکی جیۆ-ئابووری سەیر کرا، کە فشارەکانی لە ئاستی ناوچەکەوە گواستەوە بۆ سیستەمی وزەی جیهانی؛ کردارێک کە بە خێرایی لە حیساباتی یاریزانە نێودەوڵەتییەکان ڕەنگدانەوەی هەبوو و کاریگەری لەسەر پرۆسەی بڕیاردان لە دیوەکەی تردا هەبوو.
لەم چوارچێوەیەدا، گەرووی هورمز تەنیا ئامرازێکی تاکتیکی نییە، بەڵکو یەکێکە لە پێکهاتەی دەسەڵاتی ئێران لە تەلارسازیی وزەی جیهانیدا، کە ئەرکی لە قۆناغی ئێستادا لە “فشاری کاتی”ەوە گۆڕاوە بۆ “هاوسەنگی لە دانوستانەکاندا” و ئامرازێکە بۆ چەسپاندنی دەستکەوتەکان لە یارییە نوێیەکەدا. گرنگی ئەم ئامرازە لەوەدایە کە دەتوانێت تێچووی بڕیاردان بۆ یاریزانە سەرەکییەکان لە ئاستێکی دەرەوەی هەرێمدا پێناسە بکاتەوە و لە ئەنجامدا کاریگەری لەسەر ئەندازەیی گشتی دانوستانەکان هەبێت.
لە هەمان کاتدا کۆمەڵە پرسی ناکۆکی نێوان ئێران و ئەمریکا لە شێوەی پاکێجێکی فرە چین و پێکەوە گرێدراودا دەمێنێتەوە؛ هەر لە پرسی ئەتۆمی و گەمارۆکانەوە تا دەگاتە ڕۆڵی ناوچەیی و هاوکێشە ئەمنییەکانی دەوروبەری. ئەم تێکەڵبوونە وایکردووە دانوستانەکانی جنێڤ لە سروشتدا ناهێڵی و گۆڕەپانی هاوکاتی موزایەدەی یەکتربڕین بێت، کە هەر گۆڕانکارییەک لە بەرەیەکدا ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بەرەکانی دیکە دەبێت.
لەسەر ئاستی ناوچەیی، ڕۆڵی ئیسرائیل وەک گۆڕاوێکی تێکدەر لە پێکهاتەی قەیرانەکەدا دەمێنێتەوە. کردەوەی سەربازی لە لوبنان تەنها ڕووداوێکی سەربەخۆ نییە، بەڵکو بەشێکە لە زنجیرەیەک کردار کە دەتوانێت کات و کرۆکی دانوستانەکان بگۆڕێت. لەم جۆرە هەلومەرجەدا، بەستنەوەی وەڵامە سیاسییەکان (هەڵپەساردنی چوونە ناو دانوستانەکان) لەگەڵ پێشهاتەکانی سەر زەویدا ئاماژەیە بۆ زیادبوونی یەکگرتنی ئاسایش و دیپلۆماسی لە یەک پێکهاتەی بڕیاردان.
هەروەها لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش جۆرێک لە لێکنزیکبوونەوەی ڕێژەیی لە نێوان زلهێزە گەورەکان و زلهێزەکانی ناوچەکەدا دروست بووە بە مەبەستی ڕێگریکردن لە گەڕانەوە بۆ شەڕی ڕاستەوخۆ. بەڵام ئەم لێکنزیکبوونەوەیە لە سروشتدا تاکتیکیترە نەک ستراتیژی و بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بەڕێوەبردنی قەیرانەکانە نەک چارەسەری ڕەگ و ڕیشەی خۆی. ئەمەش وا دەکات دۆخی ئێستا بە ناسک بمێنێتەوە و زۆر هەستیار بێت بەرامبەر بە شۆکەکانی ناوچەیی.
بەکورتی بارودۆخی ئێستا نە گەڕانەوەیە بۆ ئاشتی و نە درێژەدان بە شەڕ، بەڵکو پێکهێنانی نەزمێکی کێبڕکێی دوای قەیرانە کە تێیدا مەیدانی سەربازی و ئامرازی جیۆ-ئابووریی گەرووی هورمز و مێزی دانوستانی جنێڤ لە پێکهاتەیەکی گرێدراودا کاردەکەن. بەم ڕیزبەندییە هەر کردارێک لە ئاستێکدا دەتوانێ دەستبەجێ ببێتە هۆی گۆڕانکاری لە ئاستەکانی دیکەدا و جنێڤ بووەتە زیاتر لە شوێنێک بۆ گفتوگۆ، بەڵکو بووەتە قۆناغێک بۆ دانانی ڕێسای نوێ بۆ بەکارهێنانی دەسەڵات لە قۆناغی سەقامگیرکردنی هاوسەنگیدا.