بە پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، بەرپرسانی کرماشان ساڵانێکە باس لە توانا ناوازەکان لە بواری چاودێری تەندروستیدا دەکەن؛ پارێزگایەک کە لە لایەکەوە دەکەوێتە سەر ڕێگایەی پەیوەندی ئێران و عێراق، لە لایەکی دیکەشەوە کۆمەڵێک ناوەندی پزیشکی تایبەتمەند و سوپەر تایبەتمەندی لە خۆ گرتووە.
ئەم دۆخە وایکردووە پەرەپێدانی گەشتوگوزاری تەندروستی و ڕاکێشانی نەخۆشانی عێراقی ببێتە یەکێک لە میحوەرە گرنگەکانی بەرنامەکانی چاودێری تەندروستی پارێزگاکە.
لە ساڵانی ڕابردوودا خزمەتگوزارییەکانی چاودێری تەندروستی کرماشان لە پێداویستییە گشتیەکان تێپەڕیوە و هەروەها بەشێک لە چارەسەرە ئاڵۆز و تایبەتمەندەکانیشی گرتۆتەوە.
کۆمەڵەی نەخۆشخانەیی ئیمام ڕەزا (ع)، نەخۆشخانەی سوپەر تایبەتمەندی دڵ و خوێنبەرەکانی ئیمام عەلی(ع) نەخۆشخانەی بێسووتون و ناوەندە پزیشکییە ئەکادیمییەکان و تایبەتمەندەکانی دیکە، بەشێک لەم توانایە پێکدەهێنن.
نەخۆشخانەی ئیمام عەلی (ع)، بە بەشەکانی وەک نەشتەرگەری دڵ، CCU، ICU، ئەنجیۆگرافی، ئەنجیۆپلاستی، و ئەلکترۆفیزیۆلۆژی دڵ، بە یەکێک لە ناوەندە گرنگەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ لە ڕۆژئاوای وڵات دادەنرێت.
هەروەها کۆمەڵگەی نەخۆشخانەی ئیمام ڕەزا (ع) توانای بەرچاوی هەیە لە بوارەکانی نەشتەرگەری و چارەسەری تایبەتمەند، وێنەگرتن، چاودێری چڕ و خزمەتگوزارییەکانی دەستنیشانکردن.
سەردانی بەڕێوەبەرانی دەزگای گەشتیاری عێراق بۆ ئەم نەخۆشخانە و ئاشنابوونیان بە بەشی نێودەوڵەتیی وەرگرتنی نەخۆش نیشانەی هەوڵدانە بۆ گرێدانی توانای پزیشکی کرماشان بە بازاڕی تەندروستی وڵاتی عێراقەوە.
بە پێی ڕاگەیاندنی بەرپرسانی زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی کرماشان، 14 ناوەندی ئەو پارێزگایە مۆڵەتی کارکردنیان لە بواری گەشتیاری تەندروستی وەرگرتووە، کە 10دانەیان نەخۆشخانەی گەورە و چالاکن.
هەروەها ساڵانه نزیکەی 500 نەخۆشی عێراقی له ناوەنده پزیشکییەکانی پارێزگاکه خەوێندراون؛ ئامارێک کە بە بەراورد لەگەڵ تواناکانی ئێستا، هەم دەتوانێ ئاماژە بە سەرەتای ڕێبازێک بکات و هەم ئاماژەیە بە کەلێنێکی بەرچاو لە نێوان پۆتانسێلی کرماشان و کارکردی ڕاستەقینەی ئەو پارێزگایە بکات!
ئەم کەلێنە لە لێدوانەکانی "پەیام ئومێدوار"، کارناسی گەشتوگوزاری تەندروستی لە وەزارەتی تەندروستیش جەختی لەسەر کراوەتەوە. ناوبراو لە کاتی سەفەرەکەیدا بۆ کرماشان بە ئاماژەدان بە توانا پزیشکییەکانی ئەو پارێزگایە وتبووی: "پۆتانسێلی کرماشان بۆ گەشتیاری تەندروستی لە سەدا سەدە، بەڵام بەداخەوە تەنیا لە نزیکەی لەسەدا 10ی ئەو توانایە کەڵک وەردەگیردرێت".
ئەمە لە کاتێکدایە کە سەرۆکی زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی کرماشان پێشتر ئامادەیی 10 نەخۆشخانەی سەر بە ئەم زانکۆیە بۆ وەرگرتنی نەخۆشانی نێودەوڵەتی ڕاگەیاندبوو.
هەروەها لە کۆبوونەوەکانی تایبەت بە گەشتوگوزاری تەندروستی، تەوەرەکانی وەک دامەزراندنی کلینیکی ڕەوانەکردن لە سلێمانی، دەستنیشانکردن و پشکنینی نەخۆشەکان لە عێراق، هاوکاریکردن لەگەڵ کۆمپانیاکانی ئاسانکاری و ئەنجامدانی بەرنامە بۆ ناساندنی توانا پزیشکییەکانی پارێزگاکە وروژێنراون.
بەمەشەوە گەشتیاری تەندروستی تەنها بە ناساندنی نەخۆشخانەکان، بڵاوکردنەوەی وێنەی ئامێرەکان، یان بانگهێشتکردنی دەزگاکانی گەشتیاری، گەشە ناکات.
نەخۆشێکی عێراقی، وەک هەر نەخۆشێکی تر، بە پلەی یەکەم بەدوای چارەسەری متمانەپێکراو، هەڵسوکەوتی ڕێزدارانە، تێچووی ڕوون، دەستنیشانکردنی ورد و بەدواداچوونی گونجاو دوای چارەسەرکردندا، دەگەڕێت.
ئەگەر نەخۆشێک هەست بکات کە تەنها وەک سەرچاوەیەکی داهات لە کاتی چارەسەرکردندا سەیر دەکرێت، نەک هەر بەختی گەڕانەوەی کەم دەبێتەوە، بەڵکو ئەزموونە نەرێنییەکانی دەتوانێت کاریگەری لەسەر متمانەی نەخۆشەکانی دیکە و تەنانەت تێڕوانینی گشتی کۆمەڵگای عێراقیش بەرامبەر بە خزمەتگوزارییەکانی چاودێری تەندروستی کرماشان هەبێت.
لەم ڕووەوە گلەیی بەشێک لە نەخۆشانی ناوخۆیی گرنگتر دەبێت. ئەو باسانەی کە گەیشتوونەتە جام کوردی، ئاماژە دەکەن بۆ ئەزموونی سەردانەکانی بەپەلە، نۆرەی چەند مانگە، کاتێکی کەم بۆ قسەکردن لەگەڵ پزیشکدا، نوسینی چەندین پشکنین و وێنەگرتنی زۆر و جۆراوجۆر، تێچووی زۆر بۆ دەرمان و تەواوکەرەکان، نەبوونی ڕوونکردنەوەیەکی گونجاو سەبارەت بە چۆنیەتی بەکارهێنانی دەرمانەکان و بەدواداچوونی خراپ بۆ بارودۆخی نەخۆشەکە دوای نەشتەرگەری یان چارەسەرکردن.
-یەکێک لە نەخۆشەکان بەناوی مۆنا ئەمیری بانگەشەی ئەوە دەکات کە دوای نەشتەرگەرییەکە، پزیشکەکە بەبێ هیچ هۆکارێکی دیار داوای سۆنەرێکی دیکەی کردووە؛ هەرچەندە ئەنجامی سۆنەرەکەی لەگەڵ خۆیدا بوو. ئەو خەیاڵی ئەوە دەکات کە زنجیرەیەک ڕەوانەکردنی پزیشکی لە دەوری نووسینگەی پزیشکەکە دروست دەبێت، کە زیاتر لە بەبازاڕکردنی بازرگانی دەچێت نەک چارەسەر!
-نەخۆشێکی تر بە ناوی نادر ڕەحمانی گلەیی لە ڕەوانەکردنی بۆ دەرمانخانەیەکی دیاریکراو کرد و بانگەشەی ئەوەی کرد کە ڕەچەتەی پزیشکەکە بە شێوەیەک نووسراوە کە تەنها ئەو دەرمانخانەیە دەتوانێت بیخوێنێتەوە!
-لە چیرۆکێکی دیکەدا فاتمە کە بۆ چارەسەری هەوکردنی ڤایرۆسی سەردانی پزیشکی کردووە، باس لەوە دەکات کە جگە لە دەرمانە سەرەکییەکان بڕێکی زۆر ڤیتامین و تەواوکەری خۆراکی بۆ نووسراوە؛ تێچوونێک کە بە وتەی ئەو توانای ئەوەی نەبووە و ناچار بووە هەندێک لە دەرمانەکانی ڕەچەتەکە لاببات!
-نەخۆشێکی دیکە بە ناوی "کەیوان سۆهرابی" هەروەها ڕەخنەی لە درێژەی چاوپێکەوتنەکانی شەش بۆ حەوت مانگە و کورتی ماوەی سەردانەکان گرت و ڕایگەیاند کە کاتێک نەخۆش سەردانی پزیشک دەکات، ئەوەندە نیگەرانە لە لەدەستدانی چاوپێکەوتنەکەی کە دەرفەتی ئەوەی نییە بە تەواوی بارودۆخی خۆی بۆ پزیشک ڕوون بکاتەوە. بەگشتی مرۆڤەکان بە کۆمەڵ سەردانی پزیشک دەکەن نەک بە تاک و ئەم ڕەفتارە بەتەواوی نائەخلاقییە!
بێگومان ئەم گلەییانە بە مانای بەژێر پرسیاربردنی توانای زانستی هەموو پزیشکان یان بڕیاردان لەسەر هەڵسوکەوتی هەندێک تاک بۆ کۆمەڵگەی پزیشکی نییە.
کرماشان پزیشکی پسپۆڕ و پابەندی زۆری هەیە کە بە زانست و بەرپرسیارێتی و خۆبەخشییەوە خزمەت بە نەخۆشەکان دەکەن. پرسی سەرەکی ئەو ڕەفتارانەن کە ئەگەر بسەلمێنرێن، لەگەڵ بنەماکانی ئەخلاقی پزیشکی و مافی زانینی نەخۆش و پێویستی دوورکەوتنەوە لە سەپاندنی تێچووی ناپێویست، ناگونجێت.
پزیشک مافی ئەوەی هەیە پاداشت وەربگرێت بەهۆی ئەو زانیاری و لێهاتوویی و کات و بەرپرسیارێتییەی کە لە چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا خەرجی دەکات؛ بەڵام ئەم مافە نابێت ببێتە مۆڵەتێک بۆ پشکنین بە بێ تاقەتیەوە، پشکنینی ناپێویست، ڕەچەتەی گرانبەها، ڕەوانەکردنی ناڕوون، یان بایەخنەدان بە بارودۆخی نەخۆشەکە!
پێویستە نەخۆش بزانێت بۆچی دەرمانێکی بۆ نوسراوە، بۆچی هەر پشکنینێک پێویستە، چ بژاردەیەکی تری چارەسەرکردن لەبەردەستدایە، و چ چاودێرییەک دەبێت دوای نەشتەرگەری یان خواردنی دەرمان ئەنجام بدات.
لە لایەکی دیکەوە، پەیوەندییەکی دارایی یان پڕۆفشناڵ لە نێوان پزیشک، دەرمانخانە، سەنتەری وێنەگرتن و تاقیگەدا، ئەگەر بەبێ شەفافیەت و دژ بە بەرژەوەندی نەخۆشەکە پێکبهێنرێت، دەتوانێت زیان بە متمانەی گشتی بگەیەنێت.
تەنانەت ئەگەر لە هەندێک حاڵەتدا پەیوەندییەکی لەو شێوەیە بە شێوەیەکی یاسایی یان پڕۆفشناڵ نەتوانرێت بسەلمێنرێت، تەنها سەرهەڵدانی ناڕوونی ئەوە پیشان دەدات کە سیستەمی تەندروستی پێویستی بە شەفافیەتێکی زیاترە لە نووسینی دەرمان، ڕەوانەکردنی نەخۆش، ئاشکراکردنی تێچوو و چاودێریکردنی کارکردی ناوەندە پزیشکییەکان.
گەشتیاری تەندروستی کرماشان هەر لەم خاڵەوە، بەر زیان کەوتووە. نەخۆشێکی عێراقی دەتوانێت بۆ نەشتەرگەری تایبەتمەند، چارەسەری دڵ، خزمەتگوزاری نەزۆکی، وێنەگرتنی پێشکەوتوو یان خزمەتگوزاری پزیشکی دیکە بچێتە ناو پارێزگاکە؛ بەڵام بڕیارەکەی تەنها لەسەر بنەمای دەرئەنجامی پزیشکی نابێت.
شێوازی چارەسەرکردنی لە کاتی وەرگرتنیدا، کاتی چاوەڕوانی، ڕوونکردنەوەی پزیشک، دەستڕاگەیشتن بە وەرگێڕ، شەفافیەتی تێچوو، کوالیتی مانەوە، بەدواداچوون دوای ئیزندان و تەنانەت ڕەفتاری ستافی پزیشکی، هەموو ئەمانە بەشێکن لە ئەزموونەکەی.
کرماشان بۆ ڕاکێشانی نەخۆش لە عێراقەوە پێویستی بە شتێک زیاتر لە ڕیکلام هەیە؛ پارێزگاکە دەبێت بتوانێت "متمانەی پزیشکی" دەربکات و ئەم خاڵە گرنگەش بەس لە ڕێگەی ئەزموونی ڕاستەقینەی نەخۆشەکە، ڕەزامەندی خێزانەکەی، پێشنیارەکانی نەخۆشەکانی پێشوو و ڕەفتاری پڕۆفشناڵی ستافی پزیشکییەوە، پێکدێت.
ئەگەر کرماشان بیەوێت لە هەڵکەوتەی سنووری خۆی بۆ پەرەپێدانی گەشتیاری تەندروستی کەڵک وەربگرێت، پێویستە چاودێری پرۆسەی چارەسەرکردن، چارەسەرکردنی سکاڵای نەخۆش، دڵنیابوون لە شەفافیەتی سەردانەکان، کۆنترۆڵکردنی ڕەچەتەی ناپێویست، پەروەردەکردنی ئەخلاقی پڕۆفشناڵ و پتەوکردنی پەیوەندی پزیشک و نەخۆش، هاوکات لەگەڵ پەرەپێدانی کەرەستە و ژێرخان، بکات.
ئەگینا ڕەنگە پارێزگاکە لەڕووی ئیمکاناتی پزیشکییەوە توانایەکی بەرزی هەبێت، بەڵام لە کێبڕکێی ڕاکێشانی نەخۆشە عێراقییەکان، بەهۆی ئەزموونی نالەباری هەندێک لە نەخۆشەکانەوە دەرفەتەکانی لەدەست دەدات!
کرماشان بۆ ئەوەی ببێتە ناوەندی تەندروستیی بەشی ڕۆژئاوای وڵات، هەم پێویستی بە پزیشکی بەتوانا هەیە و هەم پێویستی بە میکانیزمێک هەیە کە ڕێگا نەدات ڕەفتاری چەند پزیشکێک ناوبانگی کۆمەڵگەی پزیشکی پارێزگاکە لەکەدار بکات.
پاراستنی کەرامەتی نەخۆش، ڕوونکردنەوەی ڕاستگۆیانە لە پرۆسەی چارەسەرکردن، دوورکەوتنەوە لە تێچووی ناپێویست و بەدواداچوون بۆ بارودۆخی نەخۆشەکە دوای چارەسەرکردن، ئیمتیازێکی زیادە نین، بەڵکو بەشێکی دانەبڕاون لە پیشەی پزیشکی؛ هەمان ئەو شتەی کە دەتوانێت ڕەزامەندی نەخۆشی کرماشانی بکاتە متمانەی نەخۆشێکی عێراقی و متمانەی نەخۆشە عێراقییەکەش بکاتە گەشەی بەردەوامی گەشتیاری تەندروستی.
تایبەت بە جام کوردی