جام کوردی - سەید عەباس عێراقچی، وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران، ئێوارەی شەممە لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی جێگران، ڕاوێژکاران و بەڕێوەبەرانی گشتیی ناوەند و پارێزگاکانی وەزارەتی کەلەپووری کولتووری، گەشتیاری و پیشەسازییە دەستییەکان، داواکارییەکانی بەهێزکردنی خۆڕاگریی ئابووریی وڵات بەرامبەر بە فشارە دەرەکییەکانی ڕوونکردەوە و جەختی لە پێویستیی چالاککردنی توانا پەراوێزخراوەکانی گەشتیاری، پیشەسازیی دەستی و کەلەپووری کولتووری لە چوارچێوەی دیپلۆماسیای ئابووریدا کردەوە.

وەزیری دەرەوەی ئێران، بە ئاماژە بە ئەزموونی وڵاتەکەی لە بەرەنگاربوونەوەی فشارە دەرەکییەکان و گۆڕانکارییەکانی شەڕی نوێ، ڕایگەیاند: «یەکێک لە گرنگترین سەرمایەکانی وڵات، یەکڕیزی و ڕاوەستان و خۆڕاگریی گەل و ئەو تواناییانەیە کە لە بوارە جیاوازەکاندا نیشانی داوە. دەبێت ئەم توانایانە بە دروستی بناسرێنەوە و بۆ بەهێزکردنی توانای نیشتمانی و تێپەڕاندنی سنووردارکردنە ئابوورییەکان بەکار بهێنرێن.»

عێراقچی بە جەختکردنەوە لەسەر ئەوەی کە ئامادەیی و بەهێزکردنی تواناییە نیشتمانییەکان یەکێکە لە هۆکارەکانی ڕاگرتن بەرامبەر بە هەڕەشە دەرەکییەکان، زیادی کرد: «هەروەک چۆن دەبێت لە بواری سەربازیدا بگەینە ئەو خاڵەی کە دوژمن لە گەیشتن بە ئامانجەکانی خۆی نائومێد ببێت، لە بواری ئابووریشدا دەبێت ئەو بارودۆخە دروست بکەین کە فشاری سزاکان نەتوانێت وڵات ناچار بە ملکەچبوون و تسلیمبوون بکات. »

ئەو خۆڕاگریی ئابووری بە یەکێک لە ئەرکە گرنگەکانی دەزگای دیپلۆماسی زانی و ڕوونیکردەوە: «وەزارەتی دەرەوە، لەگەڵ بەدواداچوون بۆ ڕێگا سیاسییەکان و دانوستانەکان بۆ هەڵوەشاندنەوەی سزاکان، ئەرکی هەیە توانا ئابوورییەکانی وڵاتیش بەو شێوەیە چالاک بکات کە سزاکان ئەو کارایی و کاریگەرییە لەدەست بدەن کە سزادەران چاوەڕوانی دەکەن.»

وەزیری دەرەوە بە ئاماژە بە گرنگیی گەشەپێدانی دیپلۆماسیای پارێزگایی لە سیاسەتی دەرەوەی وڵاتدا، ئەم ڕێبازەی بە دەرفەتێکی کاریگەر بۆ فراوانکردنی هاوکارییە ئابوورییەکان، ئاسانکردنی ئاڵوگۆڕی بازرگانی و چالاککردنی تواناکانی گەشتیاریی ناوچە سنوورییەکان زانی و گوتی: «دیپلۆماسیای پارێزگایی دەتوانێت لەوەدەر لە چارەسەرکردنی کێشە سنوورییەکان، بناغەی هاوکارییەکی فراوان لە نێوان پارێزگا دراوسێکانی ئێران و وڵاتانی ناوچە دابنێت.»

 

عێراقچی بە ئاماژە بە ئەگەری دروستکردنی پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لە نێوان بەرپرسانی پارێزگا سنوورییەکانی دوو وڵاتدا زیادی کرد: «بۆ نموونە، پەیوەندیی ڕێکخراو لە نێوان بەرپرسانی پارێزگای خووزستان و پارێزگای بەسرەی عێراق دەتوانێت یارمەتی چارەسەری بەشێک لە کێشە بازرگانی و سنوورییەکان بدات و زەمینە بۆ خێراکردنی هاوکارییەکان فەراهەم بکات، بەبێ ئەوەی هەموو پرسەکان بگەڕێنرێنەوە بۆ پایتەختەکان.»

وی درێژەی دا: «توانای پارێزگاکان تەنها بە ئاڵوگۆڕی سنووری سنووردار نییە، ئەم ناوچانە دەتوانن ڕۆڵێکی کاریگەر ببینن لە دابینکردنی کاڵا پێویستەکان، گەشەپێدانی بازرگانی، ئاسانکردنی ئاڵوگۆڕی دارایی و لابردنی بەربەستە ئابوورییەکان.»

وەزیری دەرەوە بە جەختکردنەوە لەسەر توانای گشتیکردنی ئەم نموونەیە بۆ بواری گەشتیاریش ڕایگەیاند: «دیپلۆماسیای پارێزگایی لە گەشتیاریشدا دەتوانێت زۆر کاریگەر بێت، چونکە پارێزگا سنووری و دراوسێکان توانای بەنرخیان بۆ ڕاکێشانی گەشتیارانی وڵاتانی دەوروبەر هەیە و بە دروستکردنی پەیوەندیی ڕاستەوخۆ و ئامانجدار دەتوانرێت زەمینەی بەکارهێنانی ئەم توانایانە فەراهەم بکرێت.»

عێراقچی بە ئاماژە بە شوێنی گەشتیاری لە دابینکردنی سەرچاوەکانی دراوی بیانیی وڵاتدا، بەهرەمەندی ئێران لە کەلەپووری مێژوویی، سەرنجڕاکێشە سروشتییەکان، هەمەچەشنی کولتووری و تواناکانی خەڵکی بە مزایەیەکی ستراتیژی زانی و گوتی: «گەشتیاری یەکێکە لە سەرچاوە گرنگەکانی داهاتی بیانیی وڵات، و ئێران هەروەک عەمبارە گەورەکانی نەوت، گاز و کانزاکان، خاوەنی گەنجینەیەکی بەنرخی گەشتیارییەشە؛ گەنجینەیەک کە هێشتا بە تەواوی لە تواناکانی کەڵک وەرنەگیراوە.»

وی بە ئاماژە بە توانای بازاڕی گەشتیاریی عێراق و پەیوەندییە کولتووری و ئایینییەکانی دوو وڵات زیادی کرد: «لە بارودۆخی ئێستادا نزیکەی سێ ملیۆن زیارەتکاری عێراقی بۆ مەشهەد دەڕۆن، و بەپێی ئاستی خەرجیی گەشتیاران، ئەم جووڵەی سەفەر دەتوانێت سەرچاوەیەکی بەرچاوی دراوی بیانی بۆ وڵات بهێنێت.»

وەزیری دەرەوە بە ئاماژە بە لێکدانەوەی ڕێگاکانی زیادکردنی ژمارەی زیارەتکار و گەشتیارانی عێراقی لە کۆبوونەوەی مەشهەد و ئاستانی قودسی ڕەزەوی درێژەی دا: «لەم کۆبوونەوەیەدا باسی زیادکردنی ژمارەی زیارەتکاران لە سێ ملیۆنەوە بۆ پێنج ملیۆن کرا، و بە بەرنامەڕێژی، گەشەپێدانی بنکەساختمان و وەبەرهێنانی گونجاو، ئەگەری زیادکردنی ئەم توانایە تا دە ملیۆن کەس دەکرێت لێکبدرێتەوە.»

عێراقچی بە جەختکردنەوە لەسەر پێویستیی گەشەپێدانی شوێنەکانی سەفەری گەشتیارانی عێراقی لەوەدەر لە شاری مەشهەد ڕای گەیاند: «حەزی گەشتیارانی عێراقی بۆ سەردانکردنی شارەکانی وەک ئیسفەهان و ناوچەکانی باکووری وڵات لە زیادبووندایە، و بە بەرنامەڕێژیی گونجاو دەتوانرێت زەمینەی سەفەرکردنیان بۆ پارێزگاکانی دیکە و بەهرەمەندبوون لە سەرنجڕاکێشە مێژوویی، سروشتی و کولتوورییەکانی ئێران فەراهەم بکرێت .»

زیادی کرد: «ئاسانکردنی چوونەژوورەوەی گەشتیارانی وڵاتانی هاوسێ بە ئۆتۆمبێلی کەسی و دروستکردنی بارودۆخی گونجاو بۆ سەفەری وشکانی، دەتوانێت یارمەتی دابەشکردنی هاوسەنگتری بەرژەوەندییەکانی گەشتیاری بەسەر پارێزگاکانی جیاوازدا بدات. لەم بوارەدا، پارێزگا سنوورییەکان ڕۆڵی دەروازەی پەیوەندیی وڵات لەگەڵ بازاڕە گەشتیارییەکانی ناوچە دەگێڕن.»

وەزیری دەرەوە بەرەو بەڕێوەبەرانی وەزارەتی کەلەپووری کولتووری ئاماژەی کرد: «دەبێت لە توانای پارێزگا سنووری و دراوسێکان بۆ ڕاکێشانی گەشتیار کەڵک وەربگرین و زەمینەیەک فەراهەم بکەین کە خەڵکی وڵاتانی هاوسێ بۆ سەردانکردنی سەرنجڕاکێشە مێژوویی و سروشتییەکانی ئێران سەفەر بۆ وڵات بکەن. دیپلۆماسیای پارێزگایی دەتوانێت ڕۆڵێکی کاریگەر لە دروستکردنی ئەم پەیوەندییە و ئاسانکردنی هاتوچوونی گەشتیاراندا ببینێت.»

عێراقچی لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا بە جەختکردنەوە لەسەر پێویستیی بەکارهێنانی زۆرترین توانای نوێنەرایەتییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە دەرەوەی وڵات بۆ گەشەپێدانی چالاکییە ئابوورییەکان گوتی: «بە باڵیۆزان و هاوکارانی وەزارەتی دەرەوە ئەرکم داوە کە لە هیچ دەرفەتێکی ئابووری، بازرگانی و دەرفەتسازیی کار چاوپۆشی نەکەن. تەنانەت یەک دۆلاری زیادە لە داهاتی بیانی، یەک کاڵای زیاتری هەناردەکراو و دروستکردنی یەک دەرفەتی کار لە بارودۆخی ئێستای وڵاتدا بەنرخە.»

ناوبراو بە ئاماژە بە پێویستیی بەهرەمەندبوون لە هەموو دەرفەتەکانی بەردەست لە بازرگانیی دەرەوەدا زیادی کرد: «لە بارودۆخی فشاری ئابووریدا، نابێت دەرفەتە بچووکەکانی بازرگانی پشتگوێ بخەین، چونکە کۆی ئەم دەرفەتانە دەتوانێت یارمەتی بەهێزکردنی توانای ئابووریی وڵات و کەمکردنەوەی کاریگەریی سنووردارکردنە دەرەکییەکان بدات.»

وەزیری دەرەوە بە ئاماژە بە ڕۆڵی سفاراتخانەکان و نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکان لە پشتیوانیکردنی بەشە ئابوورییەکانی وڵات ڕوونیکردەوە: «ئەم نوێنەرایەتییانە دەتوانن ڕۆڵ ببینن لە ناسینەوەی دەرفەتەکانی بازاڕە ئامانجەکان، ناساندنی توانا بەرهەمهێنەر و هەناردەکارییەکانی ئێران و دروستکردنی پەیوەندی لە نێوان چالاکوانانی ئابووریی وڵات و لایەنە بیانییەکان.»

عێراقچی لە هەمان بارەدا، پیشەسازیی دەستیی ئێرانی بە یەکێک لە بوارەکانی لەبار بۆ فراوانکردنی هاوکارییە ئابووری و کولتوورییەکان زانی و گوتی: «نوێنەرایەتییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە دەرەوەی وڵات دەتوانن ڕۆڵێکی کاریگەر ببینن لە ناساندنی بەرهەمەکانی پیشەسازیی دەستی، بازاڕگەریی نێودەوڵەتی و گەشەپێدانی بازاڕە هەناردەکارییەکانی ئەم بەرهەمانە.»

وەزیری دەرەوە لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا بە جەختکردنەوە لەسەر ئامادەیی ئەم وەزارەتە بۆ هاوکاریی هەمەلایەنە لەگەڵ وەزارەتی کەلەپووری کولتووری، گەشتیاری و پیشەسازییە دەستییەکان ڕای گەیاند: «وەزارەتی دەرەوە لە خزمەتی وەزارەتی کەلەپووری کولتووریدایە و بواری هاوکاری لە نێوان دوو دەزگاکە لە بوارەکانی گەشتیاری، پیشەسازیی دەستی و کەلەپووری کولتووریدا زۆر فراوانە.»

وی ئاسانکردنی دەرچوونی ڤیزا، گەشەپێدانی پەیوەندییەکان لەگەڵ وڵاتانی ئامانجی گەشتیاری و بەهێزکردنی هاوکارییە نێودەوڵەتییەکانی بە یەکێک لە بواری گرنگی کارلێکی دوو وەزارەتەکە زانی و زیادی کرد: «لە بواری گەشتیاریدا دەبێت هەماهەنگی زیاتر بۆ ئاسانکردنی سەفەری گەشتیارانی بیانی و فراوانکردنی پەیوەندی لەگەڵ بازاڕە ئامانجەکان ئەنجام بدرێت.»

عێراقچی بە ئاماژە بە گرنگیی ناساندنی تواناکانی پیشەسازیی دەستیی ئێران لە ئاستی نێودەوڵەتیدا درێژەی دا: «باڵیۆزخانەکان و نوێنەرایەتییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران دەتوانن بە بەکارهێنانی توانا دیپلۆماسییەکانی خۆیان، زەمینەی ناساندنی فراوانتری پیشەسازیی دەستیی وڵات و گەیشتنی بەرهەمهێنەرانی ئێرانی بە بازاڕە نوێیەکان فەراهەم بکەن.»

 وەزیری دەرەوە هەروەها تۆمارکردنی جیهانیی ئاسەوار و کەلەپووری کولتووریی ئێرانی بە یەکێک لە ئەرکە گرنگە مێژوویی و نەوەییەکانی وڵات زانی و جەختی کردەوە: «لە بواری تۆمارکردنی جیهانیی کەلەپووری کولتووریی ئێراندا، هاوکاریی نزیک و هەماهەنگی لە نێوان وەزارەتی دەرەوە و وەزارەتی کەلەپووری کولتووری پێویستە و ئەم ئەرکە دەبێت بە هاوکاریی هەمەلایەنەی دەزگا پەیوەندیدارەکان بەدوادا بچێت.»

ناوبراو بە ئاماژە بە هەبوونی بواری هاوکاری لە نێوان دوو وەزارەتەکەدا تێبینی کرد: «هەماهەنگیی گونجاو لە کۆبوونەوە هاوبەشەکاندا ئەنجام دراوە و هیوادارین ئەم کارلێکە لە هەموو بوارەکاندا بەردەوام بێت، تا بتوانین لە تواناکانی مێژوویی، کولتووری، گەشتیاری و ئابووریی وڵات بە باشترین شێوە کەڵک وەربگرین.»

عێراقچی لە کۆتاییدا بە جەختکردنەوە لەسەر ڕۆڵی تەواوکەری گەشتیاری، پیشەسازیی دەستی و کەلەپووری کولتووری لە بەهێزکردنی ئابووریی نیشتمانی، ئامادەیی وەزارەتی دەرەوەی بۆ پشتیوانیکردن لە بەرنامەکانی ئەم وەزارەتە لە ڕێگەی سفاراتخانەکان و نوێنەرایەتییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە دەرەوەی وڵات ڕاگەیاند.